INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Johann Stobaeus     

Johann Stobaeus  

 
 
1580-07-06 - 1646-09-11
Biogram został opublikowany w latach 2004-2005 w XLIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stobaeus (Stobäus, Stobeus, Stoboeus, Stobeusz) Johann (1580–1646), śpiewak i kompozytor.

Ur. 6 VII w Grudziądzu, był synem muzyka Jacoba i Agnieszki z Kownackich (Agnes Koffnatzia).

Naukę rozpoczął S. w szkole w Grudziądzu; od r. 1595 uczęszczał do szkoły paraf. w Królewcu. Muzyki uczył się od r. 1599 u J. Eccarda, wicekapelmistrza ks. pruskiego Albrechta Fryderyka Hohenzollerna; w r. 1600 rozpoczął studia na uniw. w Królewcu (w opublikowanej metryce uniwersyteckiej brak jego wpisu). W r. 1601 został członkiem książęcej kapeli (śpiewał basem) i równocześnie zaczął uczyć dzieci kupca B. Thegiusa. Od r. 1602 był kantorem w katedrze i szkole katedralnej w Królewcu. W r. 1610 opublikował Die teutsche Litaney neben etlichen geistlichen Liedern (Königsberg), a w r. 1624 Cantiones sacrae harmoniae (Francoforti) i Cantiones sacrae 5–10 voc. item Magnificat (Gd.). W r. 1626 został mianowany kapelmistrzem dworskim w Królewcu i uzyskał obywatelstwo Knipawy koło Królewca (obecnie w granicach miasta). Kapela pozostawała formalnie pod opieką elektora brandenburskiego Jerzego Wilhelma, ponieważ jednak przebywał on stale w Berlinie, S. był źle i nieregularnie opłacany; do śmierci nie otrzymał zaległych 1 578 marek. Z okazji obchodów stulecia wyznania augsburskiego w r. 1630 wydał S. okolicznościową pięciogłosową kompozycję Na jubileusz abo miłościwe lato Lutherskie obchodzone Roku 1630, 25 Juni... (Königsberg). Skomponował muzykę do dwóch psalmów w przekładzie Jana Kochanowskiego, wydając je następnie jako „Psalm Króla Dawida w liczbie 124...” (Kr. 1630) i „Psalm Króla Dawida...” (Gd. 1638, ponowne wyd. w niemieckim przekładzie prawdopodobnie G. Wernera jako „Der CXXVIII Psalm Davids, Aus Johan Kochanowsken Polnischen Reymen in Deutsche versetzt...”, Königsberg 1642). W r. 1634 opublikował w Gdańsku zbiór „Geistliche Lieder auf gewöhnliche preussische Kirchen Melodeyen”, zawierający (obok prac Eccarda) 45 utworów własnych. Ku czci króla Władysława IV ułożył dwie kompozycje: w r. 1635 Preussisches Alleluja, a w r.n. Melos gratulatorium „Vivat rex Vladislaus”. W r. 1639 został członkiem Kürbishütten-Gesellschaft, skupiającego poetów, muzyków i humanistów dążących do rozwoju języka i poezji niemieckiej. Skomponował pieśń Chorus Nympharum, przeznaczoną na uroczystości z okazji objęcia rządów przez ks. Fryderyka Wilhelma Hohenzollerna (zamieszczona w zbiorze „Argumentum et inscriptiones Portae Honoris...”, Königsberg 1641). Kolejne zbiory, zawierające utwory własne i Eccarda, opublikował S. w Elblągu w r. 1642 („I Teil der Preussischen Fest-Lieder vom Advent an bis Ostern”, 13 utworów S-a) i Królewcu w r. 1644 („II Teil der Preussischen Fest-Lieder vom Ostern bis Advent”, 22 utwory S-a). W Królewcu stykał się zapewne z przedstawicielami dość licznego środowiska polskiego, utrzymywał również kontakty z muzykami działającymi w Rzpltej, zwłaszcza z Markiem Scacchim, «maestro di cappella» na dworze Władysława IV, którego poparł w sporze z gdańskim organistą Pawłem Siefertem.

S. był, obok Eccarda i H. Alberta, jednym z wybitniejszych kompozytorów XVII w. działających na terenie Prus Książęcych. Stworzył wiele utworów religijnych i świeckich, głównie o charakterze okolicznościowym, z których opublikowano ok. 280. Były to m.in. hymny protestanckie i pieśni świeckie, tańce oraz opracowania znanych wcześniej melodii. Utwory powstałe do r. 1626 powielały cechy tradycyjnej pruskiej muzyki liturgicznej, późniejsze natomiast, nowsze stylistycznie, odznaczały się barokową ekspresją i malarstwem dźwiękowym. Prawdopodobnie grał też S. na lutni (posiadał francuską tabulaturę lutniową, spisaną w Królewcu w r. 1640, obecnie w British Library, Sloane 1021). Zmarł 11 IX 1646 w Królewcu.

S. żenił się trzykrotnie: w r. 1604 poślubił wdowę Esther Möller (zm. 1606), w r. 1607 Elisabeth Hausmann (zm. 1616), a 10 VII 1617 Reginę Montfort (zm. 1640). Z pierwszego małżeństwa miał dwoje dzieci, z których żadne nie przeżyło ojca; z drugiego – trzy córki, zmarłe w młodym wieku, oraz syna. Z okazji drugiego ślubu S-a Eccard skomponował pieśń weselną; na trzeci ślub podobny utwór napisał organista i kompozytor amsterdamski J. P. Sweelinck. Pamięć S-a uczcili: profesor retoryki w Królewcu V. Thilo utworem „Memoria Stobaeana sive Joh. Stobaei Gerundentini Borussi [...] laudatio...” (Regiomonti 1646), uczeń S-a G. Colb pieśnią „Schuldiges Danck-und Denck-Mahl welches dem Johanni Stobaeo...” (Königsberg 1646) oraz Scacchi kompozycją „Cantilenae V voc. et lacrimae sepulchrales ad tumulum Joannis Stobaei” (Venetiis 1647).

Podczas drugiej wojny światowej zaginęło wiele utworów S-a z biblioteki uniwersyteckiej i Wallenrodtsche Bibliothek w Królewcu, a brak przedwojennych katalogów uniemożliwia dokładne określenie strat. Większość zachowanego dorobku S-ego (motety, religijne pieśni polifoniczne i utwory okolicznościowe) przechowuje Deutsche Staatsbibliothek w Berlinie i Biblioteka Jagiellońska w Krakowie. Niektóre utwory wydano powtórnie w XIX i XX w. w zbiorach: „J. Eccard und J. Stobaeus: Preussische Festlieder” (Wyd. G. W. Teschner, Lipsk 1858 <34 utwory>), „Schatz des liturgischen Chor- und Gemeindegesangs” (Wyd. L. Schoeberlein, Getynga 1865–72 I–III <12 utworów>), „Preussische Festlieder” (Wyd. J. Müller-Blattau), „Das Erbe deutscher Musik” (S. 2 „Ostpreussen und Danzig” 1939 I <5 utworów>); „Śpiewnik staropolski” (Wyd. P. Poźniak, W. Walecki, Kr. 1996 IV <2 utwory>).

 

Portret przez Jana Hermanna (z łacińskim epigramem G. Lothusa), miedzioryt, reprod. w: I Teil der Preussischen Fest-Lieder vom Advent an bis Ostern, Elbing 1642, i Blume F., Die Evangelische Kirchenmusik, Potsdam 1931; – Allg. Dt. Biogr.; Eitner R., Biographisch-Bibliographisches Quellen-Lexicon der Musiker und Musikgelehrten, Leipzig 1900 III (Colb Georg), 1903 IX; Oracki, Słown. Warmii, Prus Ks., (bibliogr.); Słown. Artystów Pol. (Hermann Johann); Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Gd. 1997 IV (bibliogr.); – Felt G., Die Königsberger Universitätsmusiken, „Musik des Ostens” T. 8: 1982; Haase H., Eine wichtige Quelle für J. S. Grudentinus: 6 Sammelbände aus Königsberger Beständen in Göttingen, w: Festschrift Friedrich Blume, Kassel 1963; Kamieński L., Jan Stobeusz z Grudziądza, „Roczniki Korporacji Pomerania” 1928 s. 119–37; Mayer-Reinach A., Zur Geschichte der Königsberg Hofkapelle in den Jahren 1578–1720, „Sammelbände der Internationalen Musik-Gesellschaft” Jg. 6: 1904–5 H. 1 s. 53, 61–7, 79; Müller-Blattau J., Die musikalische Schätze der Königlichen und Universitäts-Bibliothek zu Königsberg in Preussen, Bonn 1870; Ulewicz T., Oddziaływanie europejskie Jana Kochanowskiego w dobie renesansu i baroku, w: Kochanowski. Z dziejów badań i twórczości, Oprac. M. Korolko, W. 1980; Wróbel A., Kochanowski a literatura niemiecka, Wr. 1952 s. 9, 14, 19; – Thilo V., Stobaeana, w: tenże, Orationes academicae varia occasione habitae, Regiomonti 1653 s. 123–44; – „Musik des Ostens” T. 10: 1986 (J. S. Gerudentinus Borussus: Bemerkungen zu seiner Biographie, seiner Königsberger Umwelt und seinem Werk).

Aleksandra Patalas

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.