Świtkowski Józef Augustyn, pseud. i krypt.: A.S., J.A.S., Świt, Słonimski Kazimierz, Sokołowski Stefan August, Siołowski August – Chicago (1876–1942), fotograf i teoretyk fotografii, konstruktor, publicysta, parapsycholog.
Ur. 15 V w Tarnopolu, był jedynym dzieckiem Władysława, powiatowego inżyniera drogowego, i Melanii z domu Bosch.
Szkołę powszechną ukończył Ś. w Tarnopolu. Po śmierci ojca przeprowadził się w r. 1893 z matką do Lwowa, gdzie podjął naukę w Gimnazjum im. Franciszka Józefa. Zainteresował się fotografią i zbudował samodzielnie kamerę fotograficzną. Gimnazjum ukończył w r. 1895 i odbył roczny kurs rachunkowości na Wydz. Filozoficznym Uniw. Lwow. Dn. 15 X t.r. został praktykantem rachunkowości w Namiestnictwie; w r. 1898 awansował tam na asystenta rachunkowego. Od r. 1899 studiował przez rok na Wydz. Prawno-Politycznym Uniw. Lwow.
W dziedzinie fotografii Ś. dokonywał ulepszeń i odkryć, m.in. obliczył pierwszy teleobiektyw o stałej ogniskowej p.n. Bis-Telar (wyprodukowany w r. 1905 w zakładzie optycznym E. Buscha w Lipsku). W r. 1903 wynalazł przyrząd do oznaczania czasu naświetleń i opublikował go ośmiokrotnie pt. Suwak do obliczania czasu wyświetlania (Lw. 1903, ostatnie wyd., Lw. 1925); nieopatentowany wynalazek został wykorzystany za granicą. Opracował sprawdzian ostrości 1/1000 mm ogniskowej zamiast używanego wcześniej 1/10 mm. Cyklem artykułów Obiektywy fotograficzne rozpoczął w r. 1903 współpracę z lwowskim dwutygodnikiem „Wiadomości Fotograficzne” i jednocześnie został jego redaktorem. Również od t.r. zamieszczał artykuły i fotografie w berlińskim czasopiśmie „Photographische Mitteilungen”. Na pierwszej dorocznej wystawie fotografii artystycznej we Lwowie w r. 1903 pokazał dwadzieścia prac poza konkursem, głównie zdjęcia portretowe, m.in. Studium krajobrazowe, Krajobraz jesienny i Studium chmur. T.r. na Powszechnej Słowiańskiej Wystawie Fotograficznej w Wieliczce zdobył srebrny medal (w grupie fotografii amatorskiej). Opublikował książki: Fotografia praktyczna w zarysie do użytku amatorów (Lw. 1903, sześć wydań do r. 1937), Obiektywy fotograficzne, ich własności i zastosowanie w służbie fotografii zawodowej i amatorskiej (Lw. 1903, dodruk w r. 1905) oraz Fotogramy gumowe. Sposoby sporządzania odbitek na papierze powleczonym warstwą gumy i farby (Lw. 1905). W r. 1903 został członkiem Lwowskiego Tow. Fotograficznego (LTF); pełnił w nim funkcje sekretarza, następnie zastępcy członka zarządu, a od 30 I 1905 sekretarza-korespondenta. W r. 1904 wykonał Portret Wiktora Wołczyńskiego (znany z reprod.). Na trzeciej wystawie fotograficznej we Lwowie w r. 1905 otrzymał dyplom honorowy za fotogramy pejzażowe, a na piątej, w r. 1907, list pochwalny. W „Wiadomościach Fotograficznych” opublikował w r. 1905: Studium portretowe (z. 1), Główka dziewczynki (z. 4), Z jarmarku (z. 17) i Z lasu (z. 20), a w r. 1906: Katedra ormiańska i Z południa (z. 2). Od r. 1905 współpracował również z miesięcznikiem „Fotograf Warszawski”. W r. 1906 zaprzestał redagowania „Wiadomości Fotograficznych”, natomiast w r.n. objął redakcję „Miesięcznika Fotograficznego” – organu LTF. Od stycznia 1908 był w LTF drugim sekretarzem, od stycznia 1910 członkiem wydziału, a od stycznia r.n. zastępcą przewodniczącego. W r. 1909 opublikował książkę Zasady fotografii dla początkujących (Lw.), a w r.n., opracowane przy współpracy Henryka Mikolascha, „Polskie słownictwo fotograficzne” (Lw.). W tym czasie zainteresował się parapsychologią i prowadził samodzielne badania z tej dziedziny.
Likwidacja Namiestnictwa 1 IX 1921 zastała Ś-ego na stanowisku radcy. Został wtedy nauczycielem fotografii w Katedrze Archeologii Klasycznej UJK, a 1 III 1922 podjął pracę w Kwesturze Uniwersytetu, otrzymując jednocześnie zlecenia na prowadzenie zajęć z fotografii. Interesując się filozofią Dalekiego Wschodu, opublikował podręcznik ćwiczeń Droga w świat nadzmysłowy czyli Radża-Joga nowoczesna (Kr. 1922), a następnie książki Klejnoty mądrości wschodu (Kat. 1924) i Człowiek niewidzialny (Kat. 1926). Współpracował od r. 1924 z kwartalnikiem warszawskim „Zagadnienia metapsychiczne” oraz wychodzącym od r. 1926 miesięcznikiem lipskim „Zeitschrift für Parapsychologie”. Od grudnia 1924 ponownie redagował „Miesięcznik Fotograficzny”. W r. 1925 uczestniczył w dziewiątej dorocznej wystawie fotografii artystycznej we Lwowie oraz opublikował poradnik Olej i bromolej. Sposoby sporządzania odbitek fotograficznych farbami drukarskimi na papierze żelatynowym (Lw.). T.r. odszedł z UJK na emeryturę. Od r. 1926 współpracował z poznańskim „Polskim Przeglądem Fotograficznym”. T.r. zredagował „Almanach fotograficzny z miesięcznymi tabelami naświetleń na r. 1927” (Lw.) oraz uczestniczył w dziesiątej dorocznej wystawie fotografii artystycznej we Lwowie. W r. 1928 wziął udział w Międzynarodowym Salonie Fotograficznym w Kiszyniowie w Rumunii.
Ś. corocznie zasiadał w jury wystaw LTF; w r. 1929 został członkiem jury lwowskiego konkursu na najlepszy portret i krajobraz. W r. 1930 pokazał swe prace na XII Wystawie Fotografii we Lwowie i II Ogólnopolskim Salonie Fotografii Artystycznej w Wilnie. Od r. 1931 był członkiem Fotoklubu Polskiego (wszedł w skład komisji rewizyjnej); t.r. był polskim delegatem na Międzynarodowy Kongres Fotograficzny w Berlinie. W l. 1932–3 redagował lwowski miesięcznik „Kamera Polska”. Od początku l. trzydziestych koncentrował się na publicystyce fotograficznej i nauczaniu fotografii; wydał podręczniki Najlepsze recepty (Lw. 1938), Retusz fotograficzny (P. 1939) i Powiększenie (P. 1939). Od r. 1934 współpracował z powstałym wtedy krakowskim miesięcznikiem „Wiedza duchowa” (od r.n. „Lotos”). Ogłaszał w tym czasie także książki z zakresu parapsychologii: Magnetyzm żywotny i jego własności lecznicze (Kr. 1936), Kwiaty lotosu i Kundalini a gruczoły dokrewne. Studium krytyczne (obie Kr. 1937), Okultyzm i magia w świetle parapsychologii (Lw. 1939) oraz napisał wstęp do „Glossariusza okultyzmu” Krzysztofa Gleica (Kr. 1936). Był wieloletnim prezesem założonego we Lwowie w r. 1924 Tow. Parapsychologicznego im. Juliana Ochorowicza.
Jako fotograf pracował Ś. w wielu technikach; wykonywał gumy wielobarwne, przetłoki, pigmenty, bromy, odbitki bromosrebrowe na papierze, oleje i bromoleje, stosował także techniki eksperymentalne. W l. 1905–39 robił zdjęcia stereoskopowe na papierze. Prowadził kursy fotograficzne w LTF i dla nich wykonywał barwne przeźrocza. InTeresował się przede wszystkim fotografią portretową i krajobrazową. Opublikował ogółem ponad pięćset artykułów w prasie fotograficznej krajowej i zagranicznej (m.in. w wiedeńskim miesięczniku „Photographische Korrespondenz”). Był honorowym wiceprezesem Związku Polskich Zrzeszeń Fotograficznych w Warszawie, członkiem seniorem Polskiego Tow. Fotograficznego tamże oraz honorowym członkiem LTF. Do jego uczniów należeli: Janina Mierzecka, Ignacy Płażewski, Leonard Pomersbach, Jarosław Słoniewski i Ludwik Zaturski. Ś. komponował drobne utwory wokalne, instrumentalne i orkiestrowe (grał na skrzypcach i fortepianie), które, wg wspomnień Mierzeckiej, były wykonywane na estradach i w kościołach. Władał ośmioma językami; w tym zakresie, podobnie jak we wszystkich uprawianych dziedzinach, był samoukiem. Zmarł 1 IV 1942 we Lwowie, został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim. Był odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1939).
W zawartym 22 IX 1900 małżeństwie z Antoniną Kubik (zm. 1911) miał Ś. córki Helenę (ur. 1904) i Zofię (ur. 1906). W związku nieformalnym (od 28 VIII 1915 małżeństwie) z Józefą Marią z domu Urban miał córki Danutę (ur. 1910), zamężną Turkiewicz, i Janinę (ur. 1911).
Autoportret z papierosem, w: Żakowicz A., Dawna fotografia lwowska 1839–1939, Lw. 2004 s. 306; Portret fot. przez Juliusza Rodkowskiego, reprod. Janiny Mierzeckiej, w: Materiały do historii fotografii polskiej, Częstochowa 1998 (fot. nr 66); Fot. w Muz. Narod. we Wr.; – Szulc M., Materiały do historii fotografii polskiej. Bibliografia 1836–1956, Wr. 1963 I; – Biedrzycka A., Kalendarium Lwowa 1918–1939, Kr. 2012; Kleszcz-Piątkowska K. i in., Materiały do historii fotografii polskiej. Analiza prasy fotograficznej polskiej do roku 1914, Częstochowa 1998; Mierzecka J., Całe życie z fotografią, Kr. 1981; taż, Z dziejów fotografiki polskiej. Józef Świtkowski, „Fotografia” 1957 nr 6; Młodnicki M., Józef Świtkowski. Życie i twórczość fotograficzna, w: Żakowicz A., Dawna fotografia lwowska 1839–1939, Lw. 2004; Płażewski I., Dzieje polskiej fotografii, W. 2003; tenże, Spojrzenie w przeszłość polskiej fotografii, W. 1982; Semczuk P., Magiczne dwudziestolecie, W. 2014; – Sprawozdanie Dyrekcji lwowskiego Gimnazjum im. Franciszka Józefa za rok 1893, Lw. 1893 s. 82; toż za r. 1894, Lw. 1894 s. 73–4; – „Gaz. Lwow.” 1942 nr 79 (nekrolog); „Mies. Fot.” 1929 z. 119 s. 161–2; „Nowości Fot.” 1938 nr 20 s. 19–20; „Pol. Przegl. Fot.” 1929 z. 4 s. 73; – IS PAN: Mierzecka J., Moi współcześni i ich antenaci. Historia fotografii lwowskiej do 1939 r., W. 1975 (mszp.).
Magdalena Skrejko