Chmielewski Józef (1842–1900), pedagog i literat. Ur. 12 I w Bochni jako syn kupca-rękawicznika Michała, uczęszczał do gimnazjum w Krakowie, tu też skończył dwuletni kurs tzw. preparandum i został nauczycielem. Był nauczycielem w Podgórzu, w Nowym Sączu, w szkole ćwiczeń przy seminarium męskim w Tarnowie, w Rzeszowie. Od r. 1877 był okręgowym inspektorem szkół ludowych w Sanoku, Mielcu, Wadowicach. Od r. 1888 dostał się do Krakowa jako nauczyciel szkoły ćwiczeń przy seminarium męskim, na którym to posterunku został aż do śmierci 19 XII 1900.
Interesował się żywo ludem wiejskim, którego ciemnota go przerażała, ilekroć się z nią spotkał czy to jako student, czy jako nauczyciel lub inspektor. Ona to sprawiła, że celem życia Ch-go stała się praca nie tylko nad oświeceniem i umoralnieniem młodzieży, ale i nad wyrwaniem ludu wiejskiego przez oświatę z przestarzałych przesądów i nałogów. Literacko zaczął Ch. pracować bardzo wcześnie, i nie było prawie pisma dla młodzieży czy ludu, do którego by nie pisał od dwudziestego roku swego życia. Pisywał wierszyki, zajmujące powiastki, krótkie opowiadania, rozprawki o treści krajoznawczej, historycznej czy przyrodniczej. Przez 40 lat swego życia napisał do różnych czasopism około 1400 większych lub mniejszych prac. Z czasopism ludowych, do których Ch. pisywał, wspomnieć tu trzeba takie, jak »Dzwonek«, »Kmiotek«, »Katolik« (Chełmno 1868 i d.), »Chata« (1870), »Włościanin« (1870–2) i »Zagroda« (1871), których to dwóch ostatnich był redaktorem, a »Zagrody« założycielem. Współpracował zatem z J. Chociszewskim, K. Miarką, Cz. Pieniążkiem, w późniejszych latach z ks. Gołbą w »Prawdzie« (1895) i ze Stanisławem Potoczkiem w »Związku chłopskim« (ok. 1895 i d.). Z czasopism dla młodzieży zasilał swymi pracami »Przyjaciela dzieci«, wychodzącego we Lwowie od r. 1860, potem w Warszawie, »Światełko«, wychodzące najpierw w Stanisławowie, później we Lwowie, »Towarzysza pilnych dzieci«, wydawanego przez Władysława Bełzę i wiele innych. Z czasopism pedagogicznych zamieszczało jego prace Tow. pedagogiczne w »Szkole«. Osobno wydał Ch. kilkadziesiąt książeczek dla młodzieży i ludu. Do najpoczytniejszych należą: Wiązanka zawierająca powiastki, wiersze i opowiadania (Kr. 1867), Zbiór powinszowań dla dzieci, jako też i dorosłym służyć mogące… (Bochnia 1860, wydanie drugie z r. 1884 a piąte z 1910), Zbiór pieśni dla młodzieży szkolnej z muzyką Karola Niemczyka (Kr. i Lw. 1868), i w. i. Wśród książeczek dla dzieci znalazła się też Książeczka do nabożeństwa dla szkolnych dzieci (Kr. 1868), wydana nakładem autora, i spolszczone Hoffmanna »Stopnie wieku« (Kr. prawdopodobnie r. 1870). Wśród prac dla nauczycieli i rodziców należy wymienić: O szanowaniu siebie i swego stanu, oparte na pracach niemieckich Killera i Teofila Hatta (Wadowice 1885), Prawidła wychowania domowego według dra Lauckharda (Wadowice 1887). Niektóre pisma podpisywał Ch. tylko inicjałami albo pseudonimem »Józef z Bochni« lub »Bakałarz z Podgórza«. Zmarł w Krakowie 19 XII 1900. Ch. był lubiany przez młodzież i przez lud wiejski, który w owych tak dla oświaty nieprzychylnych czasach czytywał jego artykuły z wielkim zainteresowaniem i brak ich odczuwał boleśnie, o czym świadczą liczne serdeczne listy, pisane przez wieśniaków do Ch-go.
Fotografia w zbiorach syna, inż. Józefa Ch. w Krakowie.
Estr., 1870, I 193, 1881, VI 106, 1906, I 229 i 230; Wisłocki Wł., Przewodnik bibliograficzny od 1879–1893; Zaleski S., Życiorysy ludzi zasługi i pracy w »Przyjacielu Dzieci«, W. 1901, nr 16 z 7 IV; »Szkoła« 1901, 7; Seminaria Nauczycielskie męskie i żeńskie Król. Galicji i Wielk. Księstwa Krakowskiego 1871–1896, pamiętnik wydany z powodu ćwierćwiekowego jubileuszu galic. sem. naucz., Lw. 1897, 365, 379, 399, 402, 421, 464, 472, 480; Nadolski Br., Lwowskie czasopiśmiennictwo dla młodzieży w XIX wieku, 2 cz., »I. K. C.«, Dod. lit.-nauk. nr 236 i 243. Rkpsy: Protokół załatwień Sem. naucz. męsk. w Krakowie, r. 1898, poz. 113; r. 1899, poz. 119, 151, 163, 265, 337; r. 1900, poz. 187, 248, 268, 336, 411, 430; r. 1901, poz. 6, 9, 84, 101, 168, 181; Protokóły posiedzeń grona nauczycielskiego 1880–91; Akta sem. naucz. męsk. z lat 1888–1900; wspomnienia rodzinne syna i córki Ch-go.
Melania Skorzepianka