Święcicki Józef Gabriel Michał (1799—1868), uczestnik powstania listopadowego, emigrant, pamiętnikarz.
Ur. 18 III w rodzinnym majątku Dłużniewice (pow. opoczyński), był synem Jana Kantego (zm. po r. 1832), właściciela Żukowa (pow. radomski) z folwarkami: Młodzionów, Wola Żukowska, Wola Kanimirowa, Nieczałów, oraz Aldegundy Reginy Eleonory (zm. po r. 1832), córki gen.-majora gwardii kor. François de Bousquet du Laurans. Miał starszego brata Ignacego oraz siostry: Praksedę i Marię. Ciotecznym bratem Ś-ego był Nestor de Bosquet du Laurans (zob. Laurans Nestor).
Wychowaniem i wczesną edukacją Ś-ego zajmowała się matka. Dzięki protekcji wuja Stanisława Samuela de Bousquet du Laurans praktykował w l. 1810—15 w prefekturze dep. radomskiego. Wbrew woli rodziców poświęcił się karierze wojskowej i 21 X 1815 zaciągnął się jako ochotnik do 1. baonu 3. pp liniowej. Dn. 21 II 1816 wstąpił do Szkoły Podchorążych w Warszawie; ukończył ją 2 IV r.n. w stopniu podporucznika z przeznaczeniem do 4. pp liniowej (czwartaków). Pełnił w pułku obowiązki instruktora musztry; w r. 1819 otrzymał zadanie szkolenia trzech pułków dragońskich. W Mińsku (na Mazowszu) należał w l. 1820—1 do loży wolnomularskiej «Pochodnia Północna». Dn. 12 V 1821 awansował na porucznika. Na początku r. 1824 został odkomenderowany przez wielkiego księcia (w. ks.) Konstantego do szkolenia p. gwardii lit. i p. gwardii strzelców wołyńskich, a pod koniec t.r. do szkolenia oddziału złożonego z czterech pułków piechoty rosyjskiej. W r. 1825 prowadził musztrę oddziałów gwardii saperów, artylerii i dziesięciu batalionów pionierów z Petersburga, za co otrzymał od w. ks. Mikołaja specjalne podziękowanie. W tym czasie był odpowiedzialny za indywidualną musztrę w. ks. Michała i szkolenie batalionu pionierów lit. ppłk. Obruczewa w Brańsku (w okolicy Białej na Podlasiu); kiedy jednak doniesiono w. ks. Konstantemu o kontaktach Ś-ego z «liberalnymi» oficerami i «obywatelami wolnościowych zasad», został odwołany do Warszawy. W r. 1826 pełnił w Warszawie obowiązki instruktora musztry w Zimowej Szkole Artylerii, a na specjalne życzenie cara Mikołaja I także przysłanych z Petersburga oficerów, podoficerów i kanonierów. W dowód wdzięczności otrzymał w r. 1827 od absolwentów Zimowej Szkoły Artylerii szpadę damasceńską, jednak na jej wręczenie nie zgodził się w. ks. Konstanty, nie chcąc, by ustalił się zwyczaj obdarowywania dowódców przez podwładnych.
W październiku 1830 w. ks. Konstanty wysłał wniosek o awans Ś-ego na kapitana z przeznaczeniem do p. grenadierów gwardii i z prawem pełnienia funkcji generalnego instruktora WP; awans nie został jednak ogłoszony z powodu wybuchu powstania listopadowego. Ś. wiedział o spisku podchorążych, ale pozostawał na uboczu przygotowań. Nocą 29 XI t.r. przyłączył się do kolegów i na czele 4. pp liniowej przyczynił się do zdobycia Arsenału; krótko potem zdał komendę starszemu stopniem kpt. Antoniemu Roślakowskiemu. Dn. 6 II 1831 awansował na kapitana. Z 4. pp liniowej brał udział t.r. w bitwach pod Dobrem (17 II), Wawrem (18 II), Olszynką Grochowską (25 II), ponownie pod Wawrem (31 III) oraz Dębem Wielkim (1 IV). W kwietniu zachorował na cholerę i przez dwa miesiące nie uczestniczył w walkach. Dn. 13 VI awansował na majora, a po obronie Warszawy (6—7 IX) otrzymał 24 IX stopień podpułkownika. Z 4. pp liniowej przekroczył granicę pruską i został internowany w Nowym Dworze Gdań.; 13 XI objął po płk. Józefie Borzęckim dowództwo pułku, który liczył wtedy 1734 żołnierzy (w tym 83 oficerów). Tego samego dnia jako jeden z pierwszych został wpisany przez władze rosyjskie na listę wyjętych spod amnestii. Przeciwstawiał się namowom Prusaków, by 4. pp liniowej wrócił do Król. Pol.; w rezultacie jego postawy czwartacy w większości wyemigrowali do Francji.
W lutym 1832 przybył Ś. do Besançon i od kwietnia do czerwca t.r. wchodził w skład Rady Zakładu. Od marca należał do tamtejszej loży wolnomularskiej «Constante Amitié», podlegającej Wielkiemu Wschodowi Francji, a w założonej niedługo potem przez polskich emigrantów loży «Persévérance-Espérance» (Wytrwałość-Nadzieja) został pieczętarzem. Wtajemniczony przez płk. Józefa Zaliwskiego w przygotowania mające wzniecić kolejne powstanie, zajął się werbowaniem we Francji ochotników do partyzantki w Król. Pol. Wyznaczony na «okręgowego» pow. latyczowskiego w gub. podolskiej, wyjechał z Besançon na początku marca 1833 w towarzystwie emisariusza ppłk. Franciszka Bobińskiego, ale wobec fiaska wyprawy Zaliwskiego udał się do Galicji. Tam, na wiadomość o opuszczeniu go przez żonę, załamał się psychicznie i przez kilka miesięcy chorował; opiekowała się nim do późnej jesieni t.r. mieszkająca pod Krakowem daleka krewna Laura Radwańska.
Na początku r. 1834 wyjechał Ś. do Wielkiej Brytanii i zamieszkał w miasteczku Leamington Spa (hrabstwo Warwick) przy rodzinie doktora W. Fairweathera. Od poł. t.r. pobierał przyznany mu przez władze brytyjskie niewielki zasiłek (3 funty miesięcznie). Wstąpił do grupującego większość emigrantów polskich Ogółu Londyńskiego i znalazł się w jego Radzie. Tam dotarła do niego wiadomość o wyroku Najwyższego Sądu Kryminalnego, który 16 IX skazał go zaocznie na karę śmierci. Od r. 1835 spisywał wspomnienia z powstania listopadowego i internowania w Prusach. Pracował od r. 1837 przy preparowaniu ptaków, a w r.n. przystąpił do spółki akcyjnej, której celem było założenie w Walii stalowni; uczył się zawodu stalownika, jednak z powodu choroby musiał tego zaniechać.
W poł. r. 1840 przyjął Ś. propozycję wuja S. de Bousquet du Laurans, komisarza obwodowego w Olkuszu, zajęcia się spadkiem po przodkach mieszkających we Francji. Po otrzymaniu zgody i niewielkiego zasiłku od rządu francuskiego zamieszkał w Tuluzie i z mjr. Dionizym Masłowskim pracował nad przygotowywaniem corocznych list podatkowych. W r. 1842 został «korespondentem» Stronnictwa Wojskowego gen. Macieja Rybińskiego, stając się jednym z jego najaktywniejszych działaczy. Jesienią 1846 przeniósł się do Paryża i starał się o posadę w tworzonej szkole polskiej na Batignolles. W maju 1848 objął funkcję sekretarza w Komisji Emigracji Polskiej i z jej ramienia agitował w r. 1849 przeciw przyjmowaniu amnestii carskiej. W kwietniu t.r. gen. Rybiński mianował go pułkownikiem w tworzonym przez siebie legionie polskim w Wenecji, a w czerwcu powołał go na szefa sztabu i powierzył opiekę nad papierami Sztabu Głównego WP z powstania listopadowego. Ś. ogłosił kilka odezw, wzywających emigrantów do wstępowania do legionu i apelujących o tworzenie funduszu, jednak akcja zakończyła się niepowodzeniem. Odpowiedzialny za papiery Stronnictwa Wojskowego wydawał weteranom powstania listopadowego zaświadczenia i kopie stanu służby. Popierając gen. Rybińskiego, sprzeciwiał się w czasie wojny krymskiej w r. 1856 tworzeniu formacji polskich w służbie tureckiej i wyrażał dezaprobatę wobec działań księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Dn. 28 VIII t.r. sporządził testament, przeznaczając żonie i synom pamiątki osobiste oraz pamiętnik. Od r. 1862 należał do Komisji Weteranów przy Instytucji Czci i Chleba. Po klęsce powstania styczniowego nawiązał kontakt z przybyłym do Paryża ciotecznym bratem N. de Bosquet du Laurans, byłym działaczem «czerwonych» i komisarzem Rządu Narodowego w r. 1863. W czerwcu 1866 przestał pełnić opiekę nad papierami Sztabu Głównego WP, po czym zamieszkał w Zakładzie św. Kazimierza w Paryżu. Tam zmarł 24 XII 1868, został pochowany 3 II 1869 we wspólnej mogile wygnańców na cmentarzu Montmartre. Był odznaczony Złotym Krzyżem Virtuti Militari (1831) i Orderem św. Stanisława (1827).
W zawartym 18 VII 1826 w kościele Kapucynów w Warszawie małżeństwie z Marianną Eleonorą Kaczorowską, miał Ś. synów: Walerego Jana Kantego (ur. 1827) i Władysława (ur. 1839), którzy zostali oficerami w wojsku rosyjskim, oraz nieznaną z imienia córkę (1829—1830).
Pamiętnik Ś-ego został po jego śmierci przekazany do Biblioteki Polskiej w Paryżu; fragmenty wydał Józef Dutkiewicz w „Wyborze źródeł do powstania listopadowego” (Wr. 1957), a całość, opatrując wstępem, Robert Bielecki pt. Pamiętnik ostatniego dowódcy pułku 4 piechoty liniowej (W. 1982).
Cmentarz Montmartre; Lewak—Więckowska, Zbiory B. Rap. Katalog; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; Tyrowicz, Tow. Demokr. Pol.; — Bielecki R., Zarys rozproszenia Wielkiej Emigracji we Francji 1831—1837, W.—Ł. 1986; Cygler B., Pułkownik Ludwik Oborski szermierz wolności (1789—1873), Gd. 1976; Kasparek N., Powstańczy epilog, żołnierze listopadowi w dniach klęski i internowania 1831—1832, Olsztyn 2001; Marchlewicz K., Wielka Emigracja na wyspach brytyjskich (1831—1863), P. 2008; Przewalski S., Generał Maciej Rybiński. Ostatni wódz naczelny powstania listopadowego (1784—1874), Wr. 1949; Rzepecki K. W., Pułk czwarty 1830—1831, szkic historyczny, P. 1923; Szczepański J., Weterani powstań narodowych w Zakładzie św. Kazimierza w Paryżu, W. 2011; — Chamski T. J., Opis krótki lat upłynnionych, Oprac. R. Bielecki, W. 1989; Geneza Ludu Polskiego. Oprac. P. Brock, Londyn 1962 s. 256—9, 264—5; Listopadowi żołnierze w Prusach Wschodnich i Zachodnich w latach 1831—1835. Wspomnienia i relacje, Oprac. N. Kasparek, Olsztyn 1992; Potrykowski J. A., Tułactwo Polaków we Francji. Dziennik emigranta, Kr. 1974 I—II; Roślakowski A., Noc 29 listopada 1830 roku w Warszawie. Opanowanie arsenału, Wyd. J. Frejlich, W. 1925 s. 34—5; Społeczeństwo polskie i próby wznowienia walki zbrojnej w 1833 r., Wr. 1984; — „Roczn. Tow. Hist.-Liter.” 1868 (wspomnienie o Ś-m); — B. Pol. w Paryżu: rkp. 390—392, 399—400, 512, 530 s. 359—650 (Papiery osobiste, Pamiętnik Ś-ego), rkp. 550, 563; Muz. A. Mickiewicza w Paryżu: rkp. 1055, 1060, 1062, 1102.
Elżbieta Orman