Celiński Józef Jan (1779–1832), profesor farmacji, urodził się 5 III w Warszawie z rodziców niezamożnych, Tomasza i Barbary z Brześkiewiczów. Po ukończeniu czterech klas w szkole pijarskiej wstąpił w r. 1793 do apteki świętokrzyskiej w Warszawie na praktykę, a ukończywszy ją ze stopniem podaptekarza, za zaoszczędzone pieniądze udał się na dalsze studia do Akademii Krakowskiej, gdzie zajmował się przede wszystkim florystyką. Gdy wrócił do Warszawy, staranny jego zielnik zwrócił uwagę dra Spatha, jego późniejszego teścia, który pomógł mu wyjechać w r. 1802 do Berlina, gdzie w następnym roku zdobył dyplom aptekarza »cum eminentia«. Powróciwszy do Warszawy, został wkrótce wspólnikiem aptekarza Gruela, po siedmiu zaś latach założył własną aptekę. W r. 1807, po zorganizowaniu Rady Ogólnej Lekarskiej, został mianowany w niej asesorem farmacji, w roku następnym zaś członkiem Rady, który to urząd honorowy pełnił do śmierci. W r. 1809 została z inicjatywy Staszica założona przez Brandta, Cassiusa, Celińskiego, Czekierskiego, Dziarkowskiego i Wolffa pierwsza akademia lekarska w Warszawie pod nazwą Wydziału Akademicko-lekarskiego. C. objął tam wykłady chemii i farmacji, a po wcieleniu Wydziału do Uniwersytetu Warszawskiego w r. 1817 został profesorem »radnym« farmacji, farmakologii i chemii policyjnej i prawnej. Na rok przedtem za wzorowe prowadzenie własnej apteki otrzymał tytuł aptekarza dworu króla polskiego; w r. 1818 polecono mu zorganizowanie głównej apteki wojskowej, za co otrzymał order św. Stanisława 4 kl.; w tymże czasie dostał honorowy doktorat filozofii. W r. 1823 uzyskał szlachectwo z przydomkiem Skrytomir. Był członkiem Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, gospodarczo-rolniczego, cesarsko-lekarskiego, dalej farmaceutycznego w Wilnie, lekarskiego w Moskwie. Zmarł w Warszawie 16 V 1832.

C. jako jeden z założycieli Wydziału Akademicko-lekarskiego był organizatorem studiów farmaceutycznych w tej szkole a następnie w Uniwersytecie. Program tych studiów, do których kandydaci musieli się wykazać takim samym wykształceniem wstępnym, jak studenci medycyny, był jak na owe czasy zupełnie dobry, a C. był doskonałym pedagogiem i równie dobrym praktykiem farmaceutą. Zakład swój postawił na poziomie takim, że nie ustępował zagranicznym; walcząc z niedostatkiem funduszów, uzupełniał je jako właściciel apteki z własnych środków. Ogłosił szereg prac, przede wszystkim Rozbiór nasion wilczego łyka w berlińskim »Roczniku farmaceutycznym« następnie rozbiory wód w Nałęczowie, w Siekierkach i wody żelazistej warszawskiej przy ul. Grzybowskiej oraz pracę wykazującą, że mięta pieprzowa krajowa i olejek z niej pędzony nie ustępują zagranicznym. Prace te ogłaszał w wydawnictwach Towarzystwa Przyjaciół Nauk i w »Pamiętniku lekarskim« Malcza. Najważniejszą jego pracą jest pierwszy polski podręcznik farmacji: Farmacja czyli nauka doskonałego przygotowania lekarstw z trzech królestw natury wybranych w dwóch tomach (W. 1811). Był też współautorem pierwszej polskiej farmakopei, wydanej przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Min. Oświecenia Publicznego w r. 1817 pt.: »Pharmacopoeia Regni Poloniae«.

Estr. I 183; Wójcicki, Cmentarz powązk., II 52; »Kurier Warsz.« 1832, 133; Stummer J., Głos na pogrzebie, W. 1832; »Pam. Farmac. Krak.«, wyd. Fl. Sawiczewski (1835), II 362 z portretem; Enc. Org.; Leppert Wł., Rys rozwoju chemii, W. 1918, passim; Koskowski Br., Proped. farmacji, W. 1933, 11 i n., z portretem (daty inne).

Tadeusz Estreicher