INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Józef Kajetan Ossoliński h. Topór  

 
 
ok. 1758 - 1834-04-15
Biogram został opublikowany w 1979 r. w XXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Ossoliński Józef Kajetan h. Topór (ok. 1758–1834), starosta sandomierski, kasztelan podlaski, senator Król. Pol., kolekcjoner i właściciel publicznej galerii obrazów. Był synem Aleksandra (zob.) i Benedykty Antoniny, córki U. F. de Lövendala, marszałka Francji, i Barbary z Szembeków. Otrzymał staranne wykształcenie. Razem z bratem Janem Onufrym (zob.) uczył się w warszawskim Collegium Nobilium, od r. 1771 pod kierunkiem prywatnego nauczyciela, pijara Adolfa Bartłomieja Kamieńskiego, potem w domu (od r. 1775) pod kierunkiem ks. Fabiana Turkowskiego. Można przypuścić, że podobnie jak brat podróżował w towarzystwie ks. Turkowskiego po krajach Europy zachodniej, może nawet część podróży odbyli razem (Jan Onufry wyruszył w r. 1779). Od r. 1774 miał starostwo sandomierskie, odstąpione mu przez kuzyna Józefa Salezego Ossolińskiego (zob.). W r. 1780 O. został posłem na sejm z woj. podlaskiego (ziemi drohickiej). Na sejm 1782 r. posłował z woj. sandomierskiego; dn. 10 X stanął na czele delegacji oznajmiającej królowi o obraniu marszałka sejmowego. T. r. otrzymał też Order Św. Stanisława. W r. 1788 wybrany został na posła z ziemi bialskiej woj. podlaskiego. Wygłosił (3 XI) mowę o władzy nad wojskiem, ogłoszoną potem drukiem, pt. Głos… Ossolińskiego, starosty sandomierskiego posła podlaskiego… (W. 1788). Wg „Spisu Senatorów” Błeszczyńskiego, O. został mianowany 26 X 1790 kasztelanem podlaskim. Data ta budzi wątpliwość, ponieważ w obradach drugiej kadencji Sejmu Wielkiego (np. 28 XII 1790 i 7 I 1791) i na akcie asekuracji z 2 V 1791 występuje Józef Ossoliński, poseł bialski, a więc jeszcze nie senator. Natomiast wśród członków Tow. Przyjaciół Konstytucji 3 Maja występuje zarówno Józef, poseł bialski, jak i Ossoliński, kasztelan podlaski; mógł to być O. omyłkowo dwukrotnie wspomniany, lub też istniał inny Józef Ossoliński, który po O-m otrzymał mandat bialski i starostwo sandomierskie. Dn. 3 V O. należał do posłów popierających konstytucję.

Po przystąpieniu króla do Targowicy O., wraz z woj. Tomaszem Aleksandrowiczem i dwoma posłami podlaskimi, złożył 6 VIII 1792 akces do konfederacji. W grudniu 1792, w związku z podporządkowaniem konfederacji stołecznej policji, O. został jednym z asesorów przydanych marszałkowi w. kor. Michałowi Mniszchowi. W listopadzie 1793 wszedł w skład komisji do osądzenia sprawy upadłych banków krajowych, wyznaczony następnie do deputacji rozpatrującej upadłość banku Karola Szulca. W czasie powstania kościuszkowskiego przyczynił się do wystawienia (wspólnie z bratem Janem Onufrym) batalionu wojska. Po upadku Rzpltej O. usunął się od działalności publicznej. Został hrabią pruskim 5 VI 1798 (potwierdzenie hrabiostwa w Prusach 15 XI 1805). W r. 1814 powołany był na członka Komitetu Cywilnego Reformy, który pod auspicjami Adama Jerzego Czartoryskiego opracowywał zasady administracji i projekty dotyczące przyszłych losów ziem Ks. Warsz. Od r. 1822 zasiadał w senacie Król. Pol. jako senator-kasztelan, lecz już w r. 1824 zrezygnował z tej godności. Zapewne wspólnie z bratem Janem Onufrym posiadał miasteczko Mokobody koło Siedlec, w którym wykończył budowany przez ojca kościół. W należącym do Ossolińskich Rejowcu wystawił (początek budowy 1796) cerkiew unicką i rozpoczął budowę pałacu. Miał też Rudkę pod Białymstokiem, w której po rozwodzie z pierwszą żoną mieszkał razem z synem, oraz Wyszków, Starąwieś i Czerniaków pod Warszawą. Druga żona wniosła mu m. in. pałac zwany «na Tłumackiem» w Warszawie, nabyty poprzednio od bankiera Szulca. Tu właśnie O. umieścił swoją galerię obrazów.

Nie wiadomo, jakie były początki kolekcji O-ego; być może, część otrzymał z domu rodzinnego, a część z posagiem obu kolejnych żon. W r. 1810 kupił ze spuścizny po Stanisławie Auguście 17 płócien, m. in. „Błogosławieństwo Jakuba” ze szkoły Rembrandta (Victorsa). T. r. kupił na rozsprzedaży spuściznę po rzeźbiarzu i grawerze Janie Regulskim. Dla opieki nad powiększającymi się zbiorami zatrudnił (przed r. 1814) malarza Konstantego Villaniego. W czerwcu 1814 w części pałacu «na Tłumackiem» udostępnił (bezpłatnie) swe zbiory, otwierając pierwszą w Warszawie publiczną galerię. Początkowo wystawiono ok. 300 obrazów. W r. 1817 kustosz Villani opublikował katalog galerii, wg którego zbiory liczyły już 438 dzieł, w większości malarzy obcych, głównie włoskich, wiedeńskich, sporo niderlandzkich. O. stale rozszerzał galerię. W r. 1824 zmarł kustosz Villani; przez miesiąc galeria była zamknięta dla publiczności, lecz O. wkrótce wystarał się o nowego opiekuna zbiorów. Dn. 1 V t. r. galeria kierowana przez Daniela Kondratowicza, ucznia Franciszka Smuglewicza, została ponownie otwarta. Korzystali z niej liczni artyści i uczniowie kopiujący obrazy i choć dzieła zgromadzone przez O-ego nie zawsze reprezentowały dobry poziom i nie wszystkie zasługiwały na uwagę, to jednak galeria odegrała znaczną rolę i po zamknięciu w r. 1834 dotkliwie odczuwano jej brak. O. sprawował też mecenat nad artystami, otoczył opieką malarza Wincentego Kasprzyckiego. Podobno prowadził dziennik, który był przechowywany w Peczarze u Potockich, lecz o dalszych losach rękopisu nie wiadomo. O. zmarł w Warszawie 15 IV 1834. Pochowany został w swych dobrach podlaskich. Po jego śmierci galeria wystawiona została na licytację i uległa rozproszeniu.

O. żonaty był dwukrotnie: w r. 1781 z Marią Barbarą z Zaleskich, podkomorzanką nurską (zm. 1813), a po rozwodzie z nią poślubił (1802?) Teresę Miączyńską z domu Rafałowiczównę, rozwiedzioną w r. 1792 z Kajetanem Miączyńskim, z którym miała syna Stanisława. Z pierwszego małżeństwa O. miał córkę Konstancję, żonę Tomasza Łubieńskiego (zob.), oraz syna Wiktora (zob.). Siostrzenicą O-ego była powieściopisarka Elżbieta Jaraczewska (zob.).

 

Portret O-ego i żony Teresy, przypisywany J. L. Davidowi, zaginął, reprod. w: Sokołowski A., Dzieje porozbiorowe narodu polskiego, W. 1904; Portrety: przypisywany J. Niedermannowi, w Muz. Narod. w W., przypisywany J. Lampiemu, tamże, przypisywany J. Grassiemu, tamże; – Estreicher; Nowy Korbut, IV–VI; Polska Encyklopedia Szlachecka, W. 1935–9; PSB, (Miączyński Kajetan); Słown. Geogr. (Czerniaków, Mokobody, Rejowiec, Rudka); Dworzaczek; Uruski; Żychliński, XXIII 141; Katalog zabytków sztuki w Pol., VIII (woj. lubelskie) z. 5 (pow. chełmski); – Dembiński B., Polska na przełomie, W. [b. r.]; Dihm J., Trzeci Maj, Kr. 1932; Kornatowski W., Kryzys bankowy w Polsce 1793, W. 1937; Korzon, Wewnętrzne dzieje; Kwiatkowski M., Tłumackie, „Roczn. Warsz.” R. 5: 1964 s. 59–63; Ryszkiewicz A., Francusko-polskie związki artystyczne, W. 1967; tenże, Zbieracze i obrazy, W. 1972; tenże, Zbiory artystyczne J. K. O-ego, „Roczn. Warsz.” R. 1: 1960; Skałkowski A., Towarzystwo Przyjaciół Konstytucji 3-go Maja, P. 1930 s. 51; Smoleński W., Konfederacja targowicka, Kr. 1903; Woźniakowski J., Dziennik podróży Jana Ossolińskiego, Mater. do Studiów i Dyskusji, (W.) R. 7: 1956 nr 1–2 (Sztuka i Krytyka); Zahorski A., Centralne instytucje policyjne w Polsce w dobie rozbiorów, W. 1951; – Akty powstania Kościuszki, II; Arch. Wybickiego, II; Diariusz sejmu ordynaryjnego warszawskiego r. 1780, Grodno 1780 s. 11; Diariusz sejmu… 1782, W. 1782 s. 3; Diariusz sejmu… 1788; Diariusz sejmu… od dnia 16 XII 1790, W. 1791; Korespondencja Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, Wr. 1975; Koźmian K., Pamiętniki, W. 1972; Niemcewicz J. U., Pamiętnik czasów moich, W. 1957; Ostrowski T., Poufne wieści z oświeconej Warszawy, Wr. 1972; Prek K., Czasy i ludzie, Wr. 1959; Tajna korespondencja z Warszawy do Ignacego Potockiego, W. 1961; Vol. leg., IX 105, 150, X; – „Kur. Warsz.” 1834 nr 102, 104; – B. Czart.: rkp. 735 (list Józefa Salezego Ossolińskiego do króla); B. Ossol.: rkp. 712 (12 e).

Maria Czaplińska i Irena Homola

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Księstwo Warszawskie

Po pokonaniu – w grudniu 1805 roku – armii austriacko-rosyjskiej pod Austerlitz (Sławkowo na Morawach) cesarz Napoleon I zawarł pośpiesznie pokój z Austrią, rezygnując z kontynuowania......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Narcyza Żmichowska

1819-03-04 - 1876-12-24
powieściopisarka
 

Antoni Brodowski

przed 26 grudnia 1784 - 1832-03-31
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Ludwik Mycielski

1796 - 1831-02-25
oficer
 

Aleksander Molinari (Molinary)

1772-01-05 - 1831-01-20
malarz
 

Jan Mier h. własnego

1 poł. XVIII w. - 1790-08-06
poseł na sejmy
 

Ludwik Jabłonowski

1810-08-24 - 1887-10-09
powstaniec
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.