Rakowski Józef (1816–1846), spiskowiec, urzędnik sądowy. Ur. w Kaliszu, był szlachcicem niewylegitymowanym, synem Józefa, nauczyciela, i Salomei.
W r. 1838 R. ukończył II gimnazjum realne w Warszawie i został aplikantem sądowym. W l. 1843–6 pełnił obowiązki sekretarza Sądu Kryminalnego gub. mazowieckiej i kaliskiej; od lutego 1846 pracował jako pisarz Sądu Pokoju w Radomsku (pow. piotrkowski). R. utrzymywał kontakty ze spiskowcami i za «udział w rozmowach na tematy polityczne» prowadzonych u Gerwazego Gzowskiego został zgodnie z orzeczeniem Komisji Śledczej zatwierdzonym przez I. Paskiewicza 2 (14) VI 1844, oddany pod dozór policyjny z zaleceniem «mieć na uwadze przy poborze rekruta». Nie zaprzestał jednakże działalności; w grudniu 1845 przybyły do Warszawy Karol Ruprecht nawiązał za jego pośrednictwem stosunki ze Stefanem Dobryczem i in. konspiratorami przygotowującymi wybuch powstania.
W r. 1846 R. został aresztowany i obwiniony o «czynny udział w spisku przeciwko prawemu rządowi» oraz o powiązania z Kazimierzem Chmielewskim i Władysławem Dzwonkowskim. W obawie przed indagacjami w momencie aresztowania podciął sobie gardło scyzorykiem, jednakże został odratowany. Umieszczony w Szpitalu Dzieciątka Jezus zmarł jesienią t. r. przed zakończeniem śledztwa. Pogrzeb jego na Powązkach przekształcił się w manifestację patriotyczną (opis w liście N. Żmichowskiej). Wyrok sądu wojennego zatwierdzony przez namiestnika 24 X (5 XI) 1846, przewidującym m. in. konfiskatę majątku, ogłoszony został w prasie Król. Pol. już po śmierci R-ego.
Berghauzen J., Ruch patriotyczny w Królestwie Polskim 1833–1850, W. 1974; Limanowski B., Historia demokracji polskiej w epoce porozbiorowej, W. 1946; tenże, Historia ruchu rewolucyjnego w Polsce w 1846 r., Kr. 1913; Rewolucyjna konspiracja w Królestwie Polskim w l. 1840–1845. Edward Dembowski, Wr. 1981; – Giller, Historia powstania, s. 67, 72; Kalendarz Polityczny na r. 1844–6, Wyd. przez F. Radziszewskiego; Żmichowska N., Listy, Wr. 1960 II 41, 451, 668; – „Gaz. Rządowa Król. Pol.” 1847 nr 96; „Kur. Warsz.” 1847 nr 4; – AGAD: Stała Komisja Śledcza, vol. 1 pozycja 1024, 1582; B. Jag.: rkp. 9210 III k. 94; B. Ossol.: rkp. 3204 t. II k. 260 (Świerzbiński R., Sprzysiężenia pomiędzy rokiem 1839–1849 ze wspomnień i opowiadań w r. 1853 spisane), rkp. 2933 k. 7–10, 17, 19, 21 (Pamiętnik W. Staniszewskiego); CGWIA w Moskwie: zesp. 16233, inw. 3/29, vol. 91, k. 13–14.
Wiktoria Śliwowska