Różycki Józef (ok. 1795–1871), uczestnik wojen napoleońskich i powstania listopadowego, działacz emigracyjny. Ur. w Radomiu, był synem Franciszka i Konstancji z Pileckich.
R. wstąpił 1 III 1812 do armii napoleońskiej, służył w 3. p. szwoleżerów gwardii sformowanym na Litwie. Z jego szczątkami przedostał się do Niemiec i 11 IV 1813 we Friedbergu wcielony został do 1. p. szwoleżerów z późniejszym przeznaczeniem do 14. kompanii (po jej sformowaniu) dowództwa kpt. Cypriana Szukiewicza w 7. szwadronie szefostwa Stanisława Rostworowskiego. Odbył kampanie 1813 i 1814 r. Dn. 1 V 1814 otrzymał dymisję z armii francuskiej, powrócił do kraju; otrzymał tu w r. 1815 uwolnienie z dalszej służby wojskowej. Pracował w Komisji Rządowej Przychodu i Skarbu, a następnie w Komisji Centralnej Likwidacyjnej, początkowo jako rachmistrz, a od r. 1829 jako rachmistrz I kl. przy radcy Stanisławie Misiewiczu. Należał do lubelskiej loży wolnomularskiej «Wolność Odzyskana», w której pozostał aż do jej kasaty w r. 1821; doszedł do III stopnia wtajemniczenia.
Po wybuchu powstania listopadowego R. organizował wraz z płk. Henrykiem Dembińskim pułki piechoty i jazdy woj. krakowskiego. Służył w 1. p.p. woj. krakowskiego, który później otrzymał nazwę 9. p.p. liniowej, w stopniu kapitana. Został przydzielony do sztabu korpusu gen. Samuela Różyckiego w czasie jego wyprawy na Litwę. Na czele awangardy dowodzonego przez mjr. Franciszka Obuchowicza oddziału zajął bez wystrzału Siemiatycze. Po powrocie do Warszawy objął obowiązki szefa sztabu korpusu gen. Różyckiego, przeznaczonego do działań w województwach krakowskim, sandomierskim i kaliskim. Z powodu choroby nie brał udziału w początkowych bojach korpusu; po wyleczeniu dołączył do niego. Dn. 22 VIII 1831 został odznaczony przez gen. Różyckiego Złotym Krzyżem Virtuti Militari, 16 IX awansował na majora. Uczestniczył m. in. w bitwie pod Górami (24 IX), gdzie walcząc na czele oddziału złożonego z oficerów sztabu i ordynansów omal nie dostał się do niewoli. Dn. 28 IX przekroczył granicę Wolnego Miasta Krakowa i został internowany w Zatorze. Następnie przebywał przez kilka miesięcy w Krakowie.
Do Francji przyjechał R. 25 IV 1832 i początkowo mieszkał w Paryżu. Dn. 29 V t. r. podpisał akces do Tow. Demokratycznego Polskiego (TDP) i należał do sekcji w Paryżu. Proponowano mu współpracę z nowo zakładanym pismem TDP, gdzie miał ogłaszać swoje artykuły. Jednak popadł w zatarg z sekcją paryską i 8 III 1833 wyjechał do Bourges. Z przybyciem R-ego ożywiła się tam działalność sekcji TDP, która liczyła ok. 40 osób. Propagowała ona hasła radykalne, organizowano odczyty i spotkania, zwalczano ideę legionu portugalskiego i wyprawy do Egiptu. Sam R. wyjeżdżał także do Niemiec, m. in. przebywał kilkakrotnie w Stuttgarcie. Działalność R-ego przerwało usunięcie go z TDP 7 VII 1833, czemu 18 VII t. r. sprzeciwiła się sekcja Bourges. Stało się to przyczyną wielomiesięcznych sporów i wymiany pism między Sekcją Centralną i innymi sekcjami. W r. 1834 został ponownie przyjęty do TDP. W kwietniu t. r. osiedlił się w Angoulême (dep. Charente), gdzie mieszkał do śmierci; pracował jako urzędnik bankowy. Dn. 6 VIII 1834 podpisał akt przeciw Adamowi Jerzemu Czartoryskiemu jako wyrazicielowi poglądów politycznych polskiej arystokracji. Dn. 13 VI 1835 podany do wykreślenia z TDP przez sekcję Angoulême, 21 VI został skreślony. W r. 1837 wstąpił do Zjednoczenia Emigracji Polskiej, do którego należał do r. 1846. W l. 1844–6 pełnił funkcję sekretarza miejscowej gminy. W wyborach do Komitetu Narodowego Polskiego w r. 1844 otrzymał 13 głosów. W r. 1846 wstąpił ponownie do TDP. W latach pięćdziesiątych XIX w. zaczął zbliżać się do rodziny Czartoryskich, jednak od r. 1862 był członkiem Komitetu Tymczasowego Zjednoczenia Emigracji, korespondentem w Angoulême. Należał do Stow. Podatkowego – Instytucji Czci i Chleba, skąd od 2 III 1863 otrzymywał rentę w wysokości 240 fr. Na emigracji był członkiem loży masońskiej «Trinité Invisible», a następnie loży «Amis de la Sagesse». Po r. 1850, po śmierci Teodora Muszyńskiego, prezesa gminy Zjednoczenia Emigracji w Angoulême, zaopiekował się rodziną wdowy i łożył na wychowanie jej 2 synów. Zmarł w styczniu 1871 w Angoulême.
Rodziny R. nie założył.
Bibliogr. historii Pol. XIX w.; Tyrowicz, Tow. Demokr. Pol.; Bartkowski J., Spis Polaków zmarłych w Emigracji od roku 1831, w: Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., VII/VIII; Krawiec L., Lista członków Towarzystwa Demokratycznego Polskiego z lat 1832–1851, w: tamże, I; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; Lewak-Więckowska, Zbiory B. Rap. Katalog; Więckowska, Zbiory batignolskie; – Benis A. G., Une mission militaire polonaise en Égypte, Le Caire 1938 I; Bielecki R., Zarys rozproszenia Wielkiej Emigracji we Francji 1831–1837, W.-Ł. 1986; Callier E., Bitwy i potyczki stoczone przez Wojsko Polskie w roku 1831, P. 1887; Gadon, Emigracja pol.; Grajewski H., Komitet Emigracji Polskiej z 1848 roku, Ł. 1960; Kalembka S., Towarzystwo Demokratyczne Polskie w latach 1832–1846, Tor. 1966; Kosim J., Przeciw Świętemu Przymierzu, W. 1988; Taylor E., Rolicze z Trojanowych Rożyc Rożyccy, P. 1936 s. 157; Załęski S., O masonerii w Polsce, Kr. 1908 II 137–42; – Bartkowski J., Wspomnienia, Kr. 1966; Krosnowski, Almanach hist., I–III; Różycki S., Zdanie sprawy Narodowi z czynności w roku 1831, Bourges 1832 s. 10, 15, 55; Z pamiętnika kapitana austriackiego Pecka, „Przegl. Hist.” T. 5: 1907 s. 224; – „Demokrata Pol.” 1860/62 s. 98; Kalendarz pielgrzymstwa polskiego na rok 1839, 1840; Nowy Kalendarzyk Polityczny na rok 1820, 1827, 1828, 1829, 1830; „Ojczyzna” 1865 nr 19; „Roczn. Tow. Hist.-Liter. w Paryżu”, 1870–2 s. 645, 1873–8 t. 2 s. 311; „Rzeczpospolita Pol.” 1869/70 s. 75; „Wywód Słowny” 1844 s. 43, 1846 s. 226; – B. Czart.: Ew. 1532, 1566; B. Jag.: sygn. 3679, 3685; B. Pol. w Paryżu: rkp. 388; Muz. Adama Mickiewicza w Paryżu: rkp. 915, 1062; Muz. Narod. w Kr.: rkp. 368, 739/15; – Kartoteka oficerów WP 1815–1831 Zbigniewa Zacharewicza z Kr.
Janusz Pezda