Tarejwo (Tarejwa, Terejwa) Józef w zakonie Maksym (błędnie Maksymilian), pseud.: Ks. Maks, Dąb, Piorunek (1832–1864), kapucyn, uczestnik powstania styczniowego.
Ur. 13 III w Prenach (pow. mariampolski), w rodzinie szlacheckiej, był synem Antoniego i Elżbiety z Markiewiczów.
Po ukończeniu w r. 1844 trzeciej klasy gimnazjum w Suwałkach T. zamieszkał w Warszawie, gdzie pracował jako subiekt w handlu korzennym, a od r. 1848 na poczcie. Dn. 9 VI 1854 wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych Kapucynów prow. polskiej; nowicjat odbył w klasztorze w Lubartowie pod kierunkiem Albina Konwerskiego i 10 VI 1855 złożył śluby zakonne. Następnie studiował gramatykę w studium klasztornym w Lądzie, a od r. 1856 teologię i filozofię w Lublinie. W l. 1859–61 w Warszawie uzupełniał wykształcenie teologiczne i w r. 1860 przyjął święcenia kapłańskie. Wysłany w r. 1861 jako kaznodzieja do klasztoru w Lubartowie, powrócił po kilku miesiącach do Warszawy, gdzie został kaznodzieją oraz kapelanem więźniów w Cytadeli. Gdy po wybuchu powstania styczniowego wykryto, że jednemu z więźniów dostarczał gazety zagraniczne, został przez władze zakonne przeniesiony 12 VII 1863 do klasztoru w Lądzie. Zapewne za przyzwoleniem gwardiana Emiliana Ołtarzewskiego, zorganizował tam punkt przerzutu broni dla powstańców. Był zwolennikiem radykalnych «czerwonych»; w Lądzie i okolicy wygłaszał patriotyczne kazania. Kilkakrotnie wyprawiał się na Litwę i kontaktował się z ks. Antonim Mackiewiczem. Pod pseud. Dąb lub Piorunek był kapelanem w oddziale Kazimierza Mielęckiego, a następnie (14 IV – 8 V t.r.) w partii Edmunda Taczanowskiego, z którą uczestniczył w zwycięskiej bitwie pod Pyzdrami (29 IV), potyczce pod Kołem (6 V) i przegranej walce pod Ignacewem (8 V), gdzie został raniony w głowę. Po rozbiciu oddziału przekroczył granicę pruską i schronił się w Śremie, jednak w lipcu lub sierpniu wrócił do Lądu. Mianowany pod koniec listopada przez naczelnika wojennego pow. kaliskiego i konińskiego Józefa Oksińskiego naczelnikiem niezależnej od powstańczej organizacji ludowej, działającej w pow. konińskim pod przykrywką bractwa różańcowego, zorganizował 5 XII zjazd jej kierownictwa. Zimą 1863/4 organizacja T-y przerzuciła do oddziałów powstańczych ok. osiemset karabinów belgijskich, a także amunicję i środki opatrunkowe. Równocześnie T. prowadził szkolenie wojskowe zwerbowanych chłopów. W maju i czerwcu 1864 publikował w wydawanej w Lipsku „Ojczyźnie” (nr 17, 24, 28, 37) korespondencje o lokalnych działaniach powstańczych.
W wyniku donosu służącego T. został nocą z 27 na 28 VI 1864 aresztowany; zakuty w kajdany, był przy biciu w bębny oprowadzany po Lądzie, a następnie wywieziony do więzienia w Koninie. Skazany wyrokiem sądu polowego na karę śmierci, został tam 19 VII 1864 powieszony na błoniach nadwarciańskich. Pochowano go w miejscu egzekucji, które stratowano końmi i przez tydzień pilnowano przez żandarmów. Po tygodniu koninianie wydobyli nocą ciało T-y i złożyli je na miejscowym cmentarzu paraf., stawiając na grobie bezimienny krzyż z cierniową koroną. Wszystkich zakonników klasztoru w Lądzie (oprócz dwóch, którzy mieli poddaństwo austriackie lub pruskie) wyrokiem audytoriatu polowego z 17 IX t.r. zesłano na Syberię.
W niepodległej Polsce koniński wał nadwarciański nazwano Wałem Księdza Maksyma Tarejwy. Na zewnętrznej ścianie kościoła w Lądzie umieszczono w r. 1924 pamiątkową tablicę. T.r. Edmund Jan Krüger (pseud. Edmund Jezierski) wydał poświęcone T-ie opowiadanie „Za wiarę i ojczyznę. Obrazek prawdziwy z roku 1863” (P.). Na miejscu kaźni postawiono w r. 1983 nowy krzyż, a na konińskim cmentarzu wzniesiono w r. 1984 murowany grobowiec.
Akwarela „Wyjście oddziału Edmunda Taczanowskiego z Pyzdr w Kaliskim” przez Juliusza Kossaka z r. 1863 w Musée de l’Armée w Paryżu; Fot. w Arch. Kapucynów w Kr. i Arch. Kapucynów w Zakroczymiu; – Enc. katol., XIX; Gadacz J. L., Słownik polskich kapucynów, Wr. II 1986 (bibliogr.); Kubicki, Bojownicy kapłani; Nowolecki, Pamiątka dla rodzin pol., cz. 1. s. 98, 156–8; PSB (Oksiński Józef, Raczkowski Wincenty); – Brodacki K., O. Tarejwo – zapomniany kaznodzieja i patriota, „Tyg. Solidarność” [R. 15]: 2002 nr 28 s. 18; Czubiński A., Powstanie styczniowe w województwie kaliskim. Ziemia konińska w czasie powstania styczniowego 1863–1864, Konin 1994 I 24; Dobrecki K., Emisariusz, Konin 2004; Duchniewski F. J., Polska prowincja kapucynów w XIX wieku (1795–1864), w: Zakony franciszkańskie w Polsce, Red. J. Kłoczowski, L. 1987 IV cz. 1 s. 75–6; Gołdyn P., Klasztor lądzki w okresie powstania styczniowego, „Pozn. Zesz. Human.” T. 5: 2005 s. 39–42; Kieniewicz S., Sprawa włościańska w powstaniu styczniowym, Wr. 1953; Pietrzak J., Księża powstańcy 1863, Kr. 1916 s. 47–50, 72; Prejs J. R., Kapucyni Prowincji Polskiej w powstaniu styczniowym. Stan badań i kwestie dyskusyjne, „Teka Kom. Hist. PAN. Oddz. w L.” Vol. 10: 2013 s. 80–1; tenże, Zakonnicy franciszkańscy w powstaniu styczniowym ze szczególnym uwzględnieniem Ziemi Kaliskiej, w: Powstanie styczniowe we Wschodniej Wielkopolsce. 150-lecie narodowego zrywu i tragedii, Red. E. Steczek Czerniawska, P. Gołdyn, Kalisz 2013 s. 29–43; – Cederbaum, Wyroki Audytoriatu; Dok. władz cywilnych; Jabłońska-Deptuła E., Gawrysiakowa J., Materiały do zaangażowania patriotycznego zakonów męskich w Królestwie Polskim w latach 1861–1864, w: Materiały do historii zgromadzeń zakonnych na ziemiach polskich w XIX i początku XX wieku, Red. H. Dylągowa i in., L. 1976 s. 131–46; Oksiński J., Wspomnienia z powstania polskiego, 1863–1864, Oprac. E. Halicz, W. 1965; [Przyborowski W.] Z. L. S., Ostatnie chwile powstania styczniowego. Na podstawie autentycznych źródeł, P.–Kr. 1888 III 262–4; Rogowski B., Pamiętnik kawalerzysty w oddziale Edmunda Taczanowskiego, w: Spiskowcy i partyzanci 1863 roku, Oprac. S. Kieniewicz, W. 1967; [Wieniawski J.] Jordan, Kartki z mojego pamiętnika, W. 1911 II 18, 23–5, 32, 41; Wspomnienia A. Chmielewskiego z powstania styczniowego w powiecie konińskim, Oprac. A. Studziński, „Roczn. Koniński” T. 5: 1977 s. 175; [Zakrzewski W.] W. Z., Historyczno-humorystyczne obrazki z roku 1863, P. 1862 cz. 1 s. 32, 58, 61–2; – „Czas” 1864 nr 89, 95; „Dzien. Warsz.” 1864 nr 160, 171; „Ojczyzna” 1864 nr 57, 74, 77; „Rodzina Seraficka” R. 30: 1939 s. 80–3, 118–20, 145–50, 183–6; – Arch. Kapucynów w Kr.: Doliński L., Kronika, sygn. AKK 98 s. 182.
Roland Prejs