INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Justyn Piotr Sokulski     

Justyn Piotr Sokulski  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 2000-2001 w XL tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sokulski Justyn Piotr, krypt. J.S. (1872–1949), historyk, inspektor zakładów ubezpieczeń, bibliofil. Ur. 29 VIII w Urmaniu (pow. Brzeżany), był synem Bronisława (1848–1926), uczestnika powstania styczniowego, leśniczego w brzeżańskich dobrach Potockich, i Teodory z Grabowskich, stryjecznym wnukiem Franciszka (zob.).

Od r. 1885 uczył się S. w gimnazjum w Brzeżanach, gdzie w r. 1893 zdał maturę. Należał od r. 1887 do tajnej organizacji patriotycznej tamtejszej młodzieży gimnazjalnej. Bliskim jego kolegą był Karol Irzykowski. W r. 1894 odbył S. jednoroczną służbę wojskową w 55. p. ułanów. Od r. 1895 przez pięć kolejnych semestrów studiował prawo i historię na Uniw. Lwow. W r. 1898 z braku środków utrzymania podjął pracę w lwowskiej filii Tow. Wzajemnych Ubezpieczeń (TWU). W r. 1901 złożył egzamin kwalifikacyjny. T.r. ożenił się i przeniósł do Stanisławowa, gdzie pracował w nowo założonym biurze TWU; jednocześnie w l. 1906–10 był tam bibliotekarzem w Bibliotece Miejskiej im. Wincentego Smagłowskiego. Powstała ona w r. 1872, ale z upływem czasu została zaniedbana. Znajdowały się w niej cenne zbiory (m.in. polskie starodruki od XVI w., rękopisy z XVIII w., mapy, czasopisma, literatura emigracyjna). Przetrwała dzięki S-emu, który ją uporządkował. Przy tej okazji zainteresował się dziejami prasy stanisławowskiej i opublikował kilka przyczynkarskich opracowań, m.in. spisów bibliograficznych, na łamach „Kuriera Stanisławowskiego”. W „Kurierze Lwowskim” ogłosił artykuł Zbiory Leona Krzemienieckiego w Stanisławowie (1907 nr 46). Był także wówczas korespondentem lwowskiego „Słowa Polskiego” i „Wieku Nowego”, warszawskiego „Świata” i krakowskiej „Ilustracji Polskiej”. Zaangażowawszy się w pracę społeczną w Tow. Szkoły Ludowej napisał wiele popularnych książeczek historycznych. Wydawał je w Stanisławowie w serii «Czytanki Polskie» z podtytułem Opowiadanie dla ludu i młodzieży z obrazkami; cieszyły się poczytnością, o czym świadczą wznowienia wielu z nich. Były to m.in.: Legiony polskie (1903, Wyd. 2, 1920), Walka o wolność w r. 1863/4 (1905, Wyd. 2, 1920), Opowiadanie o księciu Józefie Poniatowskim dla ludu i młodzieży (1907, Wyd. 2, 1920), Polacy na Wschodzie (1908), O konstytucji 3 maja 1791 r. (1909, Wyd. 2, 1920), Wojna o niepodległość Polski w roku 1830–31 (1904, Wyd. 2, 1921). Poza serią ukazały się m.in.: Spoczną i wstaną! Mogiły uczestników walk o niepodległość narodową na Cmentarzu Stanisławowskim (Stanisławów 1906, wspólnie z L. Krzemienieckim), Stosunki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Agatonem Gillerem (Lw. 1912). W r. 1910 odbył S. poszerzający jego ubezpieczeniowe kwalifikacje trzymiesięczny kurs asekuracyjno-techniczny w Hanowerze i został przeniesiony do centrali TWU w Krakowie.

Po wybuchu pierwszej wojny światowej S. – mimo starań o przyjęcie do Legionów Polskich – został wcielony do armii austro-węgierskiej, w której dosłużył się stopnia kapitana; w r. 1915 walczył na froncie rosyjskim. Od listopada 1918 do 31 V 1919 był internowany przez Ukraińców w Brzeżanach. W r. 1919 wstąpił do WP, odbył służbę w randze kapitana w Komendzie Miasta Warszawy (do 1 X 1919), następnie w Dowództwie Okręgu Korpusu w Krakowie do 1 I 1921, poczem został przeniesiony do rezerwy w stopniu majora. Otrzymał Odznakę Honorową «Orlęta». W r. 1920 opublikował Przepisy dyscypliny i moralności dla wojsk polskich przed stu laty (Kr.) w serii „Biblioteka Uniwersytetu Żołnierskiego Dowództwa Okręgu Generalnego w Krakowie”. W r. 1921 podjął ponownie studia historyczne na UJ, lecz przerwał je po dwóch semestrach. W marcu 1922 został przyjęty do pracy w krakowskim oddziale Polskiej Dyrekcji Ubezpieczeń Wzajemnych (PDUW) w charakterze inspektora organizacyjnego. W lipcu t.r. został wicedyrektorem tegoż oddziału, a w dwa lata później inspektorem z tytułem dyrektora oddziału. Wówczas zorganizował również Woj. Zakład Ubezpieczeń na Śląsku z siedzibą w Katowicach. Pełniąc funkcję dyrektora krakowskiego oddziału Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych (PZUW), który powstał w r. 1927 w wyniku przekształcenia PDUW, został w maju 1928 inspektorem wojewódzkim, w r.n. przeszedł na emeryturę. Napisał wiele artykułów w ukazującym się od początku 1922 dwutygodniku „Przewodnik Ubezpieczeniowy”.

S. był zamiłowanym bibliofilem. Posiadał księgozbiór obejmujący głównie dzieła z zakresu polskiej historii i bibliografii. Gromadził również rękopisy, z których szczególnie cenne z XVIII i XIX w. odsprzedał B. Jag. Zgromadził bogatą kolekcję ekslibrisów m.in. z XVIII w. (częściowo zachowana w B. Jag.). Miał własne ekslibrisy, jeden z nich wykonał Jerzy Zygmunt Piwko, drugi Franciszek Seifert. Był czynnym członkiem Koła Miłośników Ekslibrisu. Od r. 1922 rozwinął szerszą działalność bibliofilską. Był współtwórcą statutu powstałego t.r. w Krakowie Tow. Miłośników Książki (TMK) i miał znaczny wpływ na jego działalność. Początkowo sprawował funkcję sekretarza, następnie wiceprezesa, skarbnika, a w r. 1928/9 prezesa zarządu. W r. 1938 był bibliotekarzem i członkiem zarządu. Na tzw. pogadankach czwartkowych wygłosił kilka referatów, m.in. Prasa tajna i jej kierownicy w dobie powstania styczniowego („Exlibris” R. 8: 1927 z. 6 i odb.). W ramach swoich badań nad powstaniem styczniowym, którym się zajmował przez lata, ogłosił na łamach kwartalnika „Sybirak” serię sylwetek powstańców 1863 r.

W r. 1925 był S. jednym z głównych organizatorów odbywającego się w Krakowie I Zjazdu Bibliofilów Polskich. T.r. pod patronatem TMK otworzono w Krakowie antykwariat «Bibliofil Polski». Wydawał on drukowane katalogi pt. „Wiadomości antykwarskie bibliofila polskiego” (do r. 1939 ukazało się ich 10). S. był drugim z kolei jego kierownikiem. W lokalu antykwariatu wygłosił w r. 1925 odczyt Wincenty Smagłowski i jego biblioteka („Kur. Stanisławowski” 1933 nr 759, 761, 763, 765, 767, 771). Wespół z Józefem Gryczem był w r. 1927 redaktorem żartobliwej publikacji „Marginalia. Księga pamiątkowa ku uczczeniu Kazimierza Piekarskiego w dniu jego uroczystej promocji na doktora filozofii” (Kr.) oraz autorem zamieszczonego w niej życiorysu adresata księgi. Dwa lata później opublikował w Krakowie broszurę pt. W święto Kazimierzów życzenia wiązaną mową składają bibliofile krakowscy (z okazji imienin Piekarskiego i Witkiewicza).

W l. dwudziestych S. sporo publikował na łamach czasopism bibliofilskich, a przede wszystkim organu TMK – „Silva Rerum” („SR”). Zamieszczał w nim m.in. nekrologi i artykuły o ludziach książki, notatki i recenzje bibliofilskich czasopism polskich, czeskich i niemieckich oraz prac z zakresu historii książki, bibliotek, bibliofilstwa, bibliografii, czytelnictwa, kolekcjonerstwa, historii Polski. Był również aktywnym członkiem krakowskiego oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich oraz Tow. Szkoły Ludowej (TSL), gdzie wchodził w skład zarządu. Gdy w lutym 1930 przy krakowskim TMK powstał Zakon Bibliofilski z Kapitułą Orderu Białego Kruka, S. pełnił w nim godność kantora. W r. 1930 na kursie dla bibliotekarzy oświatowych TSL w Krakowie wystąpił z wykładem, którego tekst pt. Co to jest bibliofilstwo?, ukazał się w „Przewodniku Oświatowym” (1930 nr 10–12 i odb. Kr. 1931).

W l. trzydziestych S. wzmógł jeszcze działalność pisarską, ogłaszając, przede wszystkim w „SR”, artykuły i recenzje z zakresu bibliofilstwa, historii książki, bibliotek oraz bibliotekarstwa, również w dalszym ciągu poszerzał i popularyzował wiedzę o powstaniu styczniowym. W r. 1931 na łamach „SR” opublikował artykuł Resztki archiwum hr. Potockich w Raju i wiadomość o papierni w Nowej Grobli (nr 6 i odb.). W r. 1933 w zbiorowej publikacji pt. „Bibliofil Polski” (W.) zamieścił Bibliografię wydawnictw Towarzystwa Miłośników Książki w Krakowie. I. Książki. W r. 1938 wszedł w skład komitetu redakcyjnego „SR”. W dalszym ciągu zamieszczał tu obszerne nekrologi, np. Wacława Anczyca (1938), życiorys Apollona Korzeniowskiego z jego wierszem „Pierwsza karta” (1939). Współpracował z PSB: był autorem biogramów głównie uczestników powstań narodowych XIX w.

S. parał się nadto amatorsko poezją, układając m.in. wiersze na różne uroczystości. W listopadzie 1935 wszedł w skład sekcji wystawowej nadzwycz. zjazdu bibliotekarzy i bibliofilów ku uczczeniu pamięci Józefa Piłsudskiego. Współdecydował w wyborze zbiorów osobistych marszałka i urządzeniu wystawy pt. „Piłsudski a książka”. Na wstępie zjazdu został odśpiewany przez chór cecyliański Hymn bibliofilski do słów S-ego. Prawdopodobnie nie publikował jednak swoich poetyckich utworów.

Okupację niemiecką (1939–45) przeżył S. w Krakowie. Uczestniczył w działalności (także tajnej) tutejszych bibliofilów (głównie prelekcje, ale też odczyty, pokazy i wystawy; w lutym 1944 wziął udział w urządzeniu pośmiertnej wystawy poświęconej K. Piekarskiemu w Miejskim Muz. Przemysłu Artystycznego i w żałobnym zebraniu). Po wojnie, poważnie chory, nie brał udziału w działalności bibliofilskiej. Napisał wówczas wspomnienia o Karolu Irzykowskim (B. Narod.: rkp. III 1/176). Zmarł w Krakowie 2 IV 1949 w Domu Pomocy Społecznej im. Helclów i został pochowany na cmentarzu Rakowickim.

S. był żonaty (od r. 1901) ze Stanisławą Juchnowicz (1879–1938), z którą miał córki: Marię (ur. 1902) i Irenę (ur. 1903), oraz syna Romana (ur. 1914).

Gotowe opracowania historyczne, dotyczące głównie powstania styczniowego i zebrane przez S-a materiały (dokumenty, nekrologi, fragmenty pamiętników i in.) znajdują się w B. Nauk. PAU i PAN w Kr. (sygn. 6660–6695).

 

Fot. w Muz. Ubezpieczeń w Kr.; – Kozłowski, Bibliogr. powstania; Witkiewicz K., Bibliografia czasopisma „Exlibris” 1917–1929, Kr. 1952 s. 17; tenże, Bibliografia „Silva Rerum” czasopisma Towarzystwa Miłośników Książki w Krakowie 1925–1939, Kr. 1952 s. 13, 29, 41, 53, 73, 74–5, 87, 100; tenże, Bibliografia Wydawnictw Towarzystwa Miłośników Książki w Krakowie 1922–1952, Kr. 1952 s. 15, 22–3; Słown. Pracowników Książki Pol. (H. Chamerska, bibliogr.); Chwalewik, Zbiory pol., I 257, II 206–7; Jałbrzykowska A., Zathey J., Inwentarz rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej, Nr 6001–7000, Cz. I. Nr 6001–6500 s. 192; toż, Nr 7001–8000 s. 43, 59, 102, 144; Mikulski S., Wielka księga adresowa stołecznego królewskiego miasta Krakowa, R. 9: 1924 s. 254, R. 10: 1925 s. 314; – Grońska M., Ekslibrisy, W. 1992 s. 60; Kraków w Powstaniu Styczniowym, Pod red. K. Olszańskiego, Kr. 1968 s. 305, 309, 390; Marmon W., Krakowskie środowisko historyczne w l. 1918–39, Kr. 1995 s. 44, 49, 106, 160; U progu trzeciego stulecia ubezpieczeń, W. 1993 s. 35, 41, 45–6; Wildhardt T., Towarzystwo Miłośników Książki w Krakowie w latach 1922–1962, w: Kraków – Lwów. Książki, czasopisma, biblioteki XIX i XX wieku, Kr. 1999 IV 163, 168–9; Witkiewicz K., Stefan Baranowski, Kr. 1931, tabl. 6; – Broniewski S., Igraszki z czasem, Kr. 1973 s. 22–3 (fot.); Irzykowski K., Listy 1897–1944, [Oprac.] J. B. Winklowa, Kr. 1999; Prasa tajna; Sprawozdanie Dyrekcji C.K. Gimnazjum w Brzeżanach za r. szk. 1885–93, Brzeżany 1885–93; Tyrowicz M., W poszukiwaniu siebie… Wspomnienia i refleksje, L. 1988 II; – „Dzien. Pol.” 1949 nr 93 (nekrolog); „Exlibris” 1924 z. 5 s. 100–1, z. 6 s. 119–35; „Nauka Pol.” 1934 s. 381, 386; „Przegl. Bibliot.” 1930 z. 1 s. 156, 1935 z. 4 s. 15; „Przegl. Graficzny, Wydawniczy i Papierniczy” 1939 nr 4 cz. 2 s. 28; „Silva Rerum” 1925 z. 1 s. nlb, 5, 12, 20, 22, 53, 91, z. 2 s. 79, z. 4 s. 126, 1927 z. 3 s. 16, 77–80, z. 10 tabl. luźna (reprod. exlibrisu), 1928 z. 3 s. 144, 1930 z. 5 s. 1–3, 7, 1938/9 s. 20–1, 24, 25, 96–7, 119–21; „Świat” 1909 nr 3 s. 7 (fot.), nr 4 s. 11–12; – Akad. Pedagog. w Kr., Inst. Bibliotekoznawstwa i Informacji Nauk. Wydz. Human.: Piszczek K., Towarzystwo Miłośników Książki w Krakowie – próba monografii (Kr. 1979), Podsada B., Ruch bibliofilski w Krakowie w XX wieku (Kr. 1997), (mszp. prac magisterskich); Arch. Państw. Zakładu Ubezpieczeń w Kr.: Akta personalne S-ego; B. Jag.: Listy S-ego; sygn. 7532 III, 7749 III, 8990 III, Przyb. 165/83, 280/76, 349/80, 633/75; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: Listy S-ego, rkp. 3152, 3321, 3548 k. 108–109, sygn. 6660 (mater. biogr., m.in. autobiografia); – Informacje Jerzego Sokulskiego z Kr. i Stanisława Sokulskiego z Kat.

Alfred Toczek

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Franciszek Sokulski

1811-01-06 - I, II lub IV 1896 inżynier
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Bronisław Rakowski

1895-06-20 - 1950-12-28
generał brygady WP
 

Józef Rotblat

1908-11-04 - 2005-08-31
fizyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.