INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Kajetan Hryniewiecki  

 
 
brak danych - 1796-04-27
Biogram został opublikowany w latach 1962-1964 w X tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Hryniewiecki Kajetan h. Przeginia (zm. 1796), wojewoda lubelski. Pochodził z rodziny licznie rozrodzonej i majątkowo zdrobniałej. Jako «afidowany przyjaciel» Stanisława Poniatowskiego (ojca króla) i szwagier Józefa Stempkowskiego znalazł się w kręgu ludzi związanych z «familią». W r. 1744 był miecznikiem czerwonogrodzkim, potem podczaszym latyczewskim i sędzią grodzkim kamienieckim. Posłując z woj. podolskiego na sejm konwokacyjny 1764 r., kilkakrotnie zabierał głos w sprawach skarbowych i złożył projekty o ujednoliceniu miar i wag, nowej lustracji królewszczyzn oraz zniesieniu niektórych ceł wewnętrznych. Na tymże sejmie został wybrany do pierwszego składu Komisji Skarbu Koronnego. Był również posłem podolskim na sejm elekcyjny i podpisał elekcję Stanisława Augusta. W r. 1765 postąpił na chorąstwo czerwonogrodzkie i nabył dobra Markuszew w Lubelskiem. Na sejmie 1766 r. był posłem inflanckim i został ponownie wybrany do Komisji Skarbowej. W okresach międzysejmowych jako komisarz przebywał w Warszawie i dla referowania spraw skarbowych bywał wzywany na posiedzenia królewskiej Rady Gabinetowej. W r. 1768 został przez delegację sejmową powołany do deputacji do korektury praw. Dn. 9 III t. r. otrzymał kasztelanię kamieniecką.

Hryniewiecki Kajetan h. Przeginia (zm. 1796), wojewoda lubelski. Pochodził z rodziny licznie rozrodzonej i majątkowo zdrobniałej. Jako «afidowany przyjaciel» Stanisława Poniatowskiego (ojca króla) i szwagier Józefa Stempkowskiego znalazł się w kręgu ludzi związanych z «familią». W r. 1744 był miecznikiem czerwonogrodzkim, potem podczaszym latyczewskim i sędzią grodzkim kamienieckim. Posłując z woj. podolskiego na sejm konwokacyjny 1764 r., kilkakrotnie zabierał głos w sprawach skarbowych i złożył projekty o ujednoliceniu miar i wag, nowej lustracji królewszczyzn oraz zniesieniu niektórych ceł wewnętrznych. Na tymże sejmie został wybrany do pierwszego składu Komisji Skarbu Koronnego. Był również posłem podolskim na sejm elekcyjny i podpisał elekcję Stanisława Augusta. W r. 1765 postąpił na chorąstwo czerwonogrodzkie i nabył dobra Markuszew w Lubelskiem. Na sejmie 1766 r. był posłem inflanckim i został ponownie wybrany do Komisji Skarbowej. W okresach międzysejmowych jako komisarz przebywał w Warszawie i dla referowania spraw skarbowych bywał wzywany na posiedzenia królewskiej Rady Gabinetowej. W r. 1768 został przez delegację sejmową powołany do deputacji do korektury praw. Dn. 9 III t. r. otrzymał kasztelanię kamieniecką.

W konfederacji barskiej udziału nie brał i łask dworskich nie utracił, o czym świadczy nadanie mu w r. 1772 Orderu św. Stanisława i powołanie przez króla w r. 1775 do pierwszego składu Rady Nieustającej. Tym niemniej konserwatywne poglądy, być może podsycane przez zażyłe stosunki sąsiedzkie kasztelana z Opolem Lubomirskich rychło miały skierować H-ego w szeregi opozycji. Może grał tu rolę i zawód osobisty. W kwietniu 1775 r., z okazji ślubu swej córki z Ignacym Chołoniewskim (wesele miało się odbyć w Opolu), H. przymawiał się o Orła Białego dla siebie, a o Order św. Stanisława dla zięcia. Król kazał mu się zadowolić konsyliarstwem w Radzie Nieustającej, pisząc, iż «resztę czasowi trzeba zostawić». Kasztelan wprawdzie 23 VIII 1776 r. podpisał akt konfederacji, ale na sejmie wystąpił jako jeden z czołowych mówców opozycyjnych, sprzeciwiając się rozszerzeniu «wielowładnej władzy Consilii Permanents», broniąc prerogatyw hetmańskich jako «ostatniego filara trzymającego pośrzednictwo inter majestatem et libertatem», ostro krytykując projekt budżetu (wydatki na listę cywilną) i popierając stanowisko Stanisława Lubomirskiego w sprawie sądu sejmowego. W wyborach do nowej Rady przepadł i zrzekł się komisarstwa skarbowego, na które powołany został z nominacji króla. Aktywny związek H-ego z opozycją magnacką nie był jednak trwały. W r. 1780 doczekał się Orła Białego, w r. n. odwiedzin Stanisława Augusta w Markuszewie, a w marcu 1782 r. otrzymał województwo lubelskie. Chorowity, domator, gospodarny, pedantyczny i oszczędny, w okresie między sejmem 1776 r. a Sejmem Czteroletnim przesiadywał w Markuszewie lub Lublinie i zasłynął jako gorliwy prezes (od 1781) lubelskiej Komisji Boni Ordinis oraz jako oryginał, który w trosce o woskowane posadzki nakazywał służbie odrywać podkówki z butów gości. Za jego prezesury założono w Lublinie bruki i kanały, odrestaourowan bramy miejskie, podjęto budowę mostu, przystąpiono do zabezpieczenia ksiąg trybunalskich. Komisja lubelska celowała w drobiazgowych przepisach «policyjnych». Uporządkowano finanse miejskie i kahalne. H. miał dobre stosunki z magistratem za wielokrotnie odnawianej prezydentury Makarewicza. Prowadzone przez wojewodę sądy Komisji cieszyły się dobrą opinią. Król życzliwie odnosił się do poczynań Komisji lubelskiej, a H-emu powierzał rolę arbitra w rozstrzyganiu różnych drażliwych sporów (nie tylko na terenie województwa).

W pracach Sejmu Czteroletniego H. «jako stary inwalid w ciepłej stancyi siedzący» brał udział jedynie dorywczo. Nie chcąc występować publicznie, opracował i przekazał królowi na schyłku 1788 r. projekty w sprawie ofiary 10-go grosza i poboru rekruta. Projektów podatkowych H-ego nie umiemy zidentyfikować, natomiast wydane przez niego anonimowo Refleksyje i sposób względem rekrutów są nacechowane obawą przed obciążeniem dóbr szlacheckich oraz konserwatywnym nawiązywaniem do dawnych praw i instytucji wybrańców. Na początku 1790 r. został wybrany do Komisji Cywilno-Wojskowej ziemi lubelskiej i powiatu urzędowskiego, ale uchylił się od tej funkcji. Dn. 2 III 1790 r. został powołany przez króla w skład Deputacji Koekwacyjnej (ofiary 10-go grosza). Deputacja obrała go prezesem. Nikłość wielomiesięcznej działalności Deputacji tłumaczył brakiem odpowiedniej współpracy ze strony komisji cywilno-wojskowych. Gdy sejm przystąpił do przebudowy form rządu, H. coraz jawniej przechodził do opozycji. Na sesji 6 IV 1791 r. oponował przeciw projektowi prawa o miastach, twierdząc, że reprezentacja w sejmie jedynie obciąży finanse miejskie i może wprowadzić do izby dysydentów. Po uchwaleniu Konstytucji 3 Maja H. znalazł się na liście osób, co do których Bułhakow miał nadzieję, że dadzą się pozyskać dla rekonfederacji. W listopadzie 1791 r. ostro krytykował H. projekt Michała Ossowskiego w sprawie sprzedaży starostw i emisji biletów skarbowych. Po wybuchu wojny 1792 r. dom staroświeckiego wojewody stał się w Lublinie miejscem spotkań malkontentów. Zwycięska Targowica ofiarowała H-emu stanowisko konsyliarza generalności i powołała go do najwyższego konfederackiego sądu apelacyjnego w Lublinie. Dn. 28 IX 1792 r. złożył H. «reces ręczny od sejmu», ale od pełnienia targowickich urzędów oraz od udziału w sejmikach przedsejmowych wymówił się stanem zdrowia. Na sejmie grodzieńskim uchylił się od drażliwej funkcji w Komisji Lustracji i Likwidacji Wojska Koronnego. Powołany do Komisji Policji Koronnej jako komisarz-senator, a więc zastępca marszałka Moszyńskiego, funkcji nie pełnił. Zmarł 27 IV 1796 r.

Ożeniony z córką Jakuba Stempkowskiego, kasztelana żarnowskiego, Katarzyną (zm. 1773), pozostawił córkę Józefę, zamężną za Ignacym Chołoniewskim, oraz syna Ignacego, rotmistrza kawalerii narodowej, zaprzyjaźnionego z Puławami Czartoryskich.

 

Estreicher; Enc. Org.; W. Enc. Ilustr.; Słow. Geogr., V 432, VI 133; Boniecki; Uruski; – Baranowski I., Komisje Porządkowe, „Rozpr. AU Wydz. Hist.-Filoz.” 1907 S. II t. 24 s. 111, 117–9, 125 nn., 135–7, 139, 142, 145, 149; Kalinka W., Sejm Czteroletni, Kr. 1896 t. 2 cz. 2 s. 340, 342, 673; Kermisz J., Lublin i Lubelskie w ostatnich latach Rzeczypospolitej, Lublin 1939; Konopczyński W., Geneza i ustanowienie Rady Nieustającej, Kr. 1917; Korzon, Wewnętrzne dzieje, II–IV; Schmitt H., Dzieje panowania Stanisława Augusta, Lw. 1869 II 400; Smoleński W., Ostatni rok Sejmu Wielkiego, Kr. 1896; Zahorski A., Centralne instytucje policyjne w Polsce w dobie rozbiorów. W. 1959; – Diariusz sejmów 1764, 1766 i 1776 (odrębnie drukowane mowy sejmowe zob. Estreicher); Mémoires du roi Stanislas-Auguste Poniatowski, Leningrad 1924 II; Pamiętniki Kajetana Koźmiana, P. 1858 I 33, 197; Refleksyje i sposób względem rekrutów [b. m. i r.] fol. 6 str. nlb. (autorstwo H-ego ustalono na podstawie rkp. B. Czart, nr 727 k. 347); Skarszewski K. L., Zbiór krótki wiadomości szczególniejsze względem… Lublina … zawierający, Lublin 1785; – B. Czart.: rkp. 665, 666, 697, 727, 732 (Korespondencja H-ego z królem); B. PAN w Kr.: rkp. 203.

Emanuel Rostworowski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Izabella Branicka

około 1 lipca 1730 - 1808-02-14
kasztelanowa
 

Jan Stefani

ok. 1746 - 1829-02-23
kompozytor
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.