INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Kajetan Józef Suffczyński      

Kajetan Józef Suffczyński   

 
 
1807-08-12 - 1873-01-07
Biogram został opublikowany w latach 2007-2008 w XLV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Suffczyński Kajetan Józef, pseud. i krypt.: Bodzantowicz, K.B.S., K.S. Bodzantowicz, S.K, Szlachcic litewski, Władysław Turłaj (1807–1873), powieściopisarz.

Ur. 12 VIII w Ostrówku (paraf. Łańcuchów, pow. chełmski). Pochodził z rodziny ziemiańskiej, był wnukiem Józefa (zob.), synem Michała (1780–1813), właściciela Ostrówka, i Barbary z Deszertów (1787–1855), 1.v. Franciszkowej Suffczyńskiej, córki Marianny z Cieciszowskich i Józefa Deszerta (zob.), bratanicy Kacpra Kazimierza Rafała Cieciszowskiego (zob.), krewnej Joachima Lelewela i Jadwigi Łuszczewskiej (Deotymy). S. miał młodszego brata Stanisława Rafała (zob.), siostry Annę Salomeę (ur. 1808), żonę Franciszka Węglińskiego, i Józefę Barbarę (ur. 1809), żonę Jana Rulikowskiego, porucznika 10. p. ułanów w r. 1831, oraz braci przyrodnich Juliusza Jana Wacława (1819–1885) i Kacpra Jana Józefa (ur. 1821).

S. wychowywał się w środowisku ziemiańskim, wśród weteranów kościuszkowskich i napoleońskich, w tradycji konfederacji barskiej. Kształcił się w l. 1820–5 w Konwikcie Pijarów na Żoliborzu w Warszawie; prawdopodobnie po ukończeniu szkoły studiował na Uniw. Warsz. Brał udział w powstaniu listopadowym jako adiutant gen. Henryka Ignacego Kamieńskiego (zob.). Po upadku powstania wrócił w r. 1831 do Łańcuchowa i ożenił się z córką gen. Kamieńskiego, Laurą. Wg szwagra, Henryka Michała Kamieńskiego (zob.), zaliczał się do tych, «którzy sami radzi by przyjaciółmi być nieledwie całego świata i każdemu być pożytecznymi», a «dom Łańcuchowski» był jednym «z najzacniejszych punktów zbioru całej okolicy». W l. czterdziestych wraz z bratem Stanisławem prawdopodobnie należał S. lub sympatyzował z agendami Związku Narodu Polskiego na Lubelszczyźnie. W r. 1844 przyjmował w Łańcuchowie Aleksandra Guttrego, który przyjechał z Poznania w Lubelskie z misją ujednolicenia działalności spiskowej na terenach dawnej Rzpltej.

Ok. r. 1847, po separacji z żoną, przeniósł się S. do Oszczowa (pow. tomaszowski), majątku szwagra, Jana Rulikowskiego; jego bliskim sąsiadem był mecenas sztuki Edward Rastawiecki z Dołhobyczowa (pow. hrubieszowski). Ok. r. 1849, w czasie pobytów w Łuczycach (pow. sokalski), majątku dalekiego krewnego, Ignacego Komorowskiego, zaprzyjaźnił się S. z Wincentym Polem, z którym zbliżała go «wspólność uczuć, powinowactwo charakterów, usposobienia, zwyczaje i zamiłowania, a nawet podobieństwo zewnętrzne typów» („Czas” 1873 nr 20). Nawiązał także stosunki z Karolem Szajnochą, Maurycym Dzieduszyckim, Jerzym Henrykiem Lubomirskim, Józefem Szujskim, Lucjanem Siemieńskim i Józefem Kremerem. Jako doskonały gawędziarz S. za namową Pola zaczął spisywać w l. pięćdziesiątych swe opowiadania. Debiutował we współwydawanej przez Rastawieckiego „Bibliotece Warszawskiej” (1852 t. 3) opowiadaniem z czasów napoleońskich Wieczór przy kominku. W r. 1856 napisał opowieść Pan starosta warecki, wprowadzając w niej m.in. jako narratora malarza i rysownika Jakuba Sokołowskiego; była to pierwsza część planowanej na cykl obrazów historycznych Rodziny konfederatów. Ogłoszona bez wiedzy autora pod zmienionym tytułem Krwawe znamię. Powieść konfederacka w dodatku do „Czasu” (1856 t. 1), «dla nędznego zysku zupełnie przeinaczona, bez żadnego pojęcia artystycznego, bez smaku», wywołała oburzenie autora, który w „Nowinach” (1856 nr 28) ogłosił Protestację. W zamieszczonym przy tej okazji wstępie do zapowiadanej Rodziny konfederatów sformułował credo swej twórczości: «na własnym pierwiastku kształcić się należy i w naszej historii są piękności, których nie mają inne narody». W r. 1856 ukazał się Pan starosta warecki (Lw.) w osobnym, poprawionym wydaniu. S. i bp lubelski Walenty Baranowski byli inicjatorami zbiórki i zakupu w r. 1857 dla Pola folwarku Firlejowszczyzna pod Lublinem, należącego w przeszłości do rodziców poety.

W latach powstania styczniowego sympatyzował S. ze stronnictwem «białych». Prawdopodobnie to on (a nie jego brat Stanisław) podejrzewany był o działania na rzecz pozyskania dla «białych» Aleksandra Wielopolskiego, w związku z czym pozostawał pod śledztwem. Po klęsce powstania przedostał się w r. 1864 do Lwowa. W wyniku popowstaniowych konfiskat został dzierżawcą wsi Tartaków (pow. sokalski) w pobliżu Łuczyc, należącej do Komorowskiego; gospodarował tam wraz z bratem Stanisławem. W r. 1865 ogłosił w „Bibliotece Ossolińskich” (t. 6) wspomnienie o arcybp. Cieciszowskim Kasper Cieciszowski, arcybiskup mohylewski, metropolita całej Rosji, a w r. 1867 niewielką powieść o kuracjuszach w Szczawnicy i rozgrywającej się tam intrydze miłosnej Chwila zapomnienia („Gaz. Tor.” 1867 nr 295, 1868 nr 17, odb. Tor. 1868). W r. 1869 wydał dwuczęściową Rodzinę konfederatów. I. Pan starosta warecki. II. Pan marszałek łomżyński. Obrazki historyczne (Lw., wyd. 2, Lw. 1883). Oba obszerne, gawędowe opowiadania, pisane w formie zbeletryzowanych wspomnień, koncentrowały się na sylwetkach przywódców konfederacji barskiej: Józefa i Kazimierza Pułaskich. Autor głosił w nich pochwałę staropolskich cnót obu sarmackich bohaterów, ukazując zarazem idealną miłość Kazimierza do królewiczowej Franciszki z Krasińskich.

S. był przeciwnikiem «modnego» romansopisarstwa. Szczególnie wysoko cenił twórców powieści tradycyjnej i gawędy szlacheckiej, przede wszystkim Henryka Rzewuskiego, Ignacego Chodźkę, Zygmunta Kaczkowskiego i Pola. Odnosząc się niechętnie do ukazywania postaci z ludu, ironizował na ten temat w opowiadaniu poświęconym pamięci jego stryjecznego dziadka, Jana Suffczyńskiego (zob.), Muszkieter („Przegl. Pol.” R. 3: 1869/70 z. 9 t. 3–4). Nie unikał motywów grozy, tajemnic, wróżb i klątw, wpływających na losy postaci, m.in. w opowiadaniu Fatum (tamże R. 4: 1869/70 z. 10 t. 1–2), osnutym wokół przyjaźni dwóch powstańców listopadowych. W wielu jego obrazkach i gawędach można dostrzec elementy pamiętnikarskie, dotyczące głównie żołnierzy kościuszkowskich i napoleońskich. W tym kręgu wyróżnia się gawęda pt. Sierota. Wspomnienie z przeszłości („Dzien. Liter.” 1869 nr 32–33), będąca zapisem opowieści Michała Kochanowskiego, posła na Sejm Czteroletni, teścia gen. Kamieńskiego. W r. 1871 opublikował S. Boje polskie i przygody żołnierskie (P., wyd. 2, P. 1883, wyd. 3, P. 1898, wyd. 4, Lw. 1907), wypełnione głównie opisem kampanii z l. 1830–1, o charakterze wspomnieniowo-kronikarskim, z bogatym tłem anegdotycznym i dbałością o koloryt obyczajowy. W r. 1871 przebywał S. w Krakowie, gdzie odwiedził Pola, któremu pomagał w sfinalizowaniu korzystnej transakcji na sprzedaż jego pism. W l. siedemdziesiątych utrzymywał przyjacielskie kontakty i korespondował z Władysławem Bełzą. Zmarł 7 I 1873 w Łuczycach, w trakcie pisania powieści Pan marszałek sanocki (fragment w: „Sobótka. Księga zbiorowa ku uczczeniu pięćdziesięcioletniego jubileuszu Seweryna Goszczyńskiego”, Lw. 1875) z czasów konfederacji barskiej. S. został pochowany na cmentarzu w Łuczycach.

W małżeństwie z Laurą Justyną z Kamieńskich (ur. 1815), córką gen. Henryka Kamieńskiego i Franciszki z Kochanowskich, S. dzieci nie miał. Laura po uzyskaniu rozwodu wyszła za Dionizego Trzcińskiego.

W r. 1875 w poznańskim wydawnictwie Żupańskiego ukazało się trzytomowe dzieło S-ego pt. Zawsze oni. Obrazy historyczne i obyczajowe z czasów Kościuszki i Legionów […] z ilustracjami Juliusza Kossaka i epigrafami Wincentego Pola, nigdzie nie drukowanymi (Kr. 1887, Kr. 1896, Lw. 1909, P. 1917, Tor. 1933), przedstawiające losy stryjecznego brata jego ojca, Józefa Suffczyńskiego, który walczył w Legionach i zmarł na wyspie San Domingo. Jednym z ważniejszych bohaterów tego dzieła jest również dziadek S-ego, Józef. Obszerne epizody batalistyczne (m.in. bitwa pod Maciejowicami) przedstawione są na tle obyczajowym środowiska szlacheckiego. Drukowane za życia S-ego w czasopismach gawędy, m.in. Opowiadanie pani strażnikowej [Anny Wyszogoty Zakrzewskiej, jego babki] oraz Pan Gajeski, złożyły się na tom Opowiadania historyczne i pisma pomniejsze (Lw. 1875). S. tworzył spontanicznie, bez «stereotypowej rutyny literackiej», wbrew współczesnym tendencjom w literaturze. Władysław Łoziński podkreślał jego umiejętność tworzenia lokalnego kolorytu i gawędowej narracji. Jednakże, jak zauważał, jego sposób pisania przedstawiał raczej «talent reprodukcyjny» niż kreacyjny: «o tyle jest doskonałym, o ile poprzestaje na […] roli narratora domowych wspomnień i tradycji», gdyż gawędy S-ego czerpały wiele z przekazów źródłowych. Przywiązanie do dawnych wartości religijnych i etycznych oraz do ideałów szlacheckich, rycerskich i katolickich, powiązane było nierzadko z motywami ksenofobicznymi, przeciwstawiającymi polską przeszłość innym narodom. S-emu przypisuje się błędnie poematy: „Moje sny” oraz „Dzisiaj”, autorstwa jego brata, Stanisława.

 

Portret ryc. w: „Tyg. Ilustr.” 1873 nr 278; Ryc. przez Antoniego L. Szrettera z r. 1875, wg rys. Juliusza Kossaka pt. „Wincenty Pol i Kajetan Suffczyński w Krakowie 1871”, w: Zawsze oni. Obrazy historyczne i obyczajowe z czasów Kościuszki i Legionów, P. 1875; – Archiwum Jana Steckiego (katalog rękopisów), „Archiwa Biblioteki i Muzea Kośc.” T. 57: 1988; Dawni pisarze polscy, W. 2003 IV; Djakow W. A. i in., Uczestnicy ruchów wolnościowych w latach 1832–1855 (Królestwo Polskie). Przewodnik bibliograficzny, Wr. 1990; Enc.Org., XXIV; Estreicher w. XIX; Literatura Pol. Enc., II; Nowy Korbut, IX (błędnie przypisano S-emu poezje brata, Stanisława); PSB (Cieciszowscy, Kamieński Henryk, Kamieński Henryk Michał, Pol Wincenty); Słown. pseudonimów, IV (błędnie przypisano S-emu poezje brata, Stanisława); – Galicja w powstaniu styczniowym, Wr. 1980 (w indeksie: «zapewne Kajetan»); Rewolucyjna konspiracja w Król. Pol.; – [Rec. Boje polskie i przygody żołnierskie]: „Czas” 1871 nr 297 ([W. Łoziński] Del., S.) „Przegl. Pol.” T. 3: 1871/2 (S. Tarnowski), „Strzecha” 1873 nr 15/16 ([Kantecki] K.K.); [Rec. Opowiadania historyczne i pisma pomniejsze]: „Czas” 1875 nr 171, „Ojczyzna” 1875 nr 182, „Ruch Liter.” 1875 nr 22–23 (K. Kantecki); [Rec. Rodzina konfederatów]: „Dzien. Liter.” 1869 nr 46; [Rec. Zawsze oni]: „Dzien. Pozn.” 1875 nr 177 (J. I. Kraszewski), „Gaz. Lwow.” 1875 nr 106, „Świat” 1894 nr 22–24 (K. Kraszewski); – [Guttry A.], W przededniu Wiosny Ludów. Wspomnienia Aleksandra Guttrego, Wil. 1913; Kamieński H., Pamiętniki i wizerunki, Wr. 1951; tenże, Wspomnienia więźnia, Oprac. B. Zakrzewski, W. 1972; Pol W., Pamiętniki, Red. K. Lewicki, Kr. 1960; – „Czas” 1869 nr 112 (Kron. miejscowa i zagran.); „Rozmaitości” 1856 nr 29; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1873: „Bibl. Warsz.” t. 1, „Czas” nr 20, „Gaz. Narod.” nr 18 (W.B.), „Kłosy” nr 413 (W. Zawadzki), „Przegl. Lwow.” t. 5, „Przegl. Pol.” z. 8 (S. Tarnowski), „Przew. Nauk. i Liter.” t. 1 (W. Łoziński), „Tyg. Ilustr.” nr 278 (A. Bełcikowski), „Tyg. Mód i Powieści” nr 11 ([B. Łoziński] Dr B.); – AP w L.: Mikrofilmy akt metrykalnych paraf. rzymskokatol. w Łańcuchowie, nr 1–504 poz. 176, 458, 475, Deputacja Szlachecka, sygn. 132 k. 3; B. Kórn.: Arch. Działyńskich, p. 5 t. 1 (list S-ego do Tytusa Działyńskiego z r. 1840); B. Ossol.: sygn. 6517 II (dwa listy S-ego do J. Dobrzańskiego z r. 1857), sygn. 12042, 12420 (listy S-ego do W. Bełzy z l. 1869–73); B. Pol. w Paryżu: sygn. 530 t. 10 (papiery emigrantów); – Mater. Red. PSB: Mater. dot. S-ego, m.in. metryka ur. od Macieja Suffczyńskiego z W.; – Informacje Elżbiety Wierzbickiej z L.

Tadeusz Bujnicki

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.