INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Karol August Pöppelmann  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1984-1985 w XXVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pöppelmann Karol August (ok. 1741–1805), kanonik warmiński. Ur w. Warszawie, był najstarszym z trojga dzieci Carla Friedricha (zob.) i Elżbiety Hiche.

Po śmierci ojca P. zdecydował się poświęcić karierze duchownej. Był klerykiem w Poznaniu i tam też przypuszczalnie nawiązał bliższe kontakty z bpem poznańskim Teodorem Czartoryskim. Dzięki usilnemu poparciu Czartoryskich (a zwłaszcza woj. ruskiego Augusta) i prymasa Władysława Łubieńskiego został na przełomie 1763/4 r. koadiutorem kanonika warmińskiego Ignacego Accoramboniego. Wydaje się, iż Czartoryscy w osobie P-a chcieli mieć w otoczeniu bpa warmińskiego Adama S. Grabowskiego zaufanego człowieka. Jesienią 1764 kontynuował P. naukę w seminarium w Warszawie. Co najmniej od połowy 1765 r. przebywał na Warmii, pełniąc różne misje (m. in. w Warszawie), zlecane mu przez kapitułę. Dn. 5 IX 1766 objął kanonię warmińską. Szybko pozyskał przyjaźń i zaufanie nowego bpa warmińskiego Ignacego Krasickiego. W ostrym sporze kapituły i Krasickiego z sufraganem warmińskim Karolem von Zehmen (dotyczącym administrowania diecezją oraz wprowadzenia nowej ordynacji świadczeń z r. 1769) poparł kapitułę i Krasickiego. W r. 1770 wysłano P-a jako delegata kapituły do Warszawy, aby przeciwdziałał tam akcji prowadzonej przez Zehmena. W obliczu zagrożenia Warmii przez Prusy Krasicki chciał wysłać P-a do Warszawy jako delegata kapituły na dwór polski (lipiec 1772). Zabór Warmii przez Prusy przekreślił ten zamiar. Zamiast tego pojechał P. wraz z Krasickim w r. 1773 do Berlina. W t. r. został proboszczem w Braniewie. Tam też w r. 1790 przeprowadził reformę szpitala (przytułku) Św. Ducha. W połowie 1779 r. był w Warszawie, gdzie załatwiał sprawy kapituły, a 9 XI 1779 wybrano go na dziekana warmińskiego. W r. 1786 witał w Braniewie imieniem kapituły nowego króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II. W połowie 1791 r. znowu przebywał w Warszawie. W l. 1793 i 1794 zarządzał diecezją pod nieobecność bpa Krasickiego, a po jego nominacji na arcybiskupstwo gnieźnieńskie został 21 VIII 1795 generalnym administratorem biskupstwa warmińskiego. Wezwany przez Krasickiego, zrezygnował jednak już 2 X 1795 z tej funkcji i wraz z Krasickim udał się do Berlina, gdzie przebywał do lutego 1796. Następnie jeszcze przez około 3 miesiące był przy boku Krasickiego w Skierniewicach i Łowiczu. Ostatecznie zdecydował się na powrót do Fromborka, gdzie osiadł już na stałe.

P. wyróżniał się dużą energią i aktywnością w załatwianiu spraw kapituły i diecezji, co w pełni doceniał darzący go dużym zaufaniem i przyjaźnią I. Krasicki. Za jego pośrednictwem P. zaprzyjaźnił się z zamieszkałym w Sztynorcie pruskim hrabią E. A. H. Lehndorffem, u którego był dość częstym gościem. Utrzymywał także bliski kontakt listowny z mieszkającym stale w Warszawie kanonikiem warmińskim i współpracownikiem Stanisława Augusta Kajetanem Ghigiottim. Tłumaczył dla niego na język francuski nawet niektóre wiersze Krasickiego. W r. 1783 otrzymał mały folwarczek (pod Lidzbarkiem?), gdzie zbudował sobie dom i założył ozdobny ogród. Bp Krasicki ofiarował mu marmurowy kominek, który ozdobił kanonię P-a we Fromborku. P. prawdopodobnie utykał na jedną nogę. Zmarł po krótkiej chorobie we Fromborku 24 I 1805.

 

Fot. portretu P-a z galerii I. Krasickiego w B. Gł. Uniw. Tor.: sygn. A 106; – Eichhorn A., Die Prälaten des ermländischen Domcapitels, „Zeitschr. f. d. Gesch. u. Altertumskunde Ermlands” T. 3: 1864–6 s. 393/4; – Brachvogel E., Die Chorkleidung der ermländischen Dom- und Kollegiatstiftsherren, tamże T. 21: 1923 s. 121; tenże, Ein Pöppelmann als erml. Domherr, „Ermländische Zeitung” T. 65: 1936 V. 24 s. 1; Buchholz F., Beiträge zur Geschichte der ermländischen Familie von Haumann, „Zeitschr. f. d. Gesch. u. Altertumskunde Ermlands” T. 26: 1930 s. 397/8, 401, 403, 406/7; Dittrich, Der Dom zu Frauenburg, tamże T. 18: 1911 s. 684; tenże, Das ermländische Volksschulwesen zu Ende des 18. Jahrhunderts, tamże T. 18: 1911 s. 58; Eichhorn A., Geschichte der emrländischen Bischofswahlen, tamże T. 2: 1863 s. 458, 460, 463, 612, 626–8; tenże, Die Weihbischöfe Emrlands, tamże T. 3: 1864–6 s. 159; Goliński Z., Ignacy Krasicki, W. 1979; Kolberg A., Analecta Warmiensia, „Zeitschr. f. d. Gesch. u. Altertumskunde Ermlands” T. 7: 1881 s. 67; tenże, Zur Verfassung Ermlands beim Uebergang unter die preussische Herrschaft i. J. 1772, tamże T. 10: 1894 s. 19, 51; Lühr G., Die Geschichte der Kreuzkirche bei Braunsberg, tamże T. 23: 1927 s. 259; Łukaszewicz W., Przyczynek do działalności społeczno-gospodarczej biskupa Ignacego Krasickiego na Warmii w l. 1767–1774, „Prace Polon.” T. 12: 1955 s. 207, 223; Matern G., Geschichte der Kirche und des Kirchspiels Schalmey, „Zeitschr. f. d. Gesch. u. Altertumskunde Ermlands” T. 17: 1909 s. 386, 398, 401; tenże, Die Hospitäler im Ermland, tamże T. 16: 1906 s. 111/12; Poschmann A., Die Einführung der Steinschen Städteordnung in Braunsberg, tamże T. 26: 1930 s. 9; Wołoszyński R., O „rewelacjach” na temat I. Krasickiego, „Pam. Liter.” T. 48: 1957 z. 3 s. 102; – Fox M., Diariusz z Heilsberga od roku 1790–1792, Kr. 1898; Krasicki I., Korespondencja, Wr. 1958 I–II; Lehndorff E. A. H., Des Reichsgrafen… Tagebücher nach seiner Kammerherrnzeit, Gotha 1921 s. 119; – AGAD: Arch. Kajetana Ghigiottiego, P 46–P 46 a (listy P-a z l. 1770–94); Arch. Diec. Warmińskiej w Olsztynie: AK, Ab 36 k. 78, Ab 38 s. 290, AB, D 139 k. 59, Acta Cap. 19–24.

Jerzy Dygdała

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.