INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Karol Chreptowicz (Litawor Chreptowicz) h. Odrowąż  

 
 
XVIII w. - XVIII/XIX w.
Biogram został opublikowany w 1937 r. w III tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Chreptowicz Karol Litawor, h. Odrowąż, konfederat barski, syn Jakuba, stolnika grodzieńskiego († 1750), i Teresy z Tymińskich, służył za młodu w wojsku pruskim (1740), potem jako chorąży w gwardii litewskiej (1744); kiedy familia Czartoryskich była na Litwie górą, trzymał się protekcji Jerzego Flemminga; przez kilkanaście lat gospodarował w jego ekonomiach, gardłował za nim na sejmikach i za jego radą, po odbytej żałobie, ożenił się (1751) z krewną Anną Chreptowiczówną, starościanką werbelską, siostrą Joachima, »stotysieczną panną«, która zresztą wkrótce się z nim rozeszła. Niewiadomo kiedy został pisarzem ziem. grodzieńskim. Szukając zabezpieczenia z drugiej strony, już w r. 1750 wybrany deputatem z Grodzieńszczyzny, obiecał głosować na młodocianego Karola Radziwiłła przy wyborze na marszałka trybunału. »Sordide skapy«, dorabiał się na funkcji wice-ekonoma dóbr stołowych królewskich, a gdy zażądał dzierżawy ekonomii grodzieńskiej, wypadł z łask Flemminga. Przy poparciu dworu i Radziwiłłów osiągnął w r. 1759 strażnikostwo polne litewskie; padł na wyborach do trybunału 1761 r., ale zaraz wszedł do sejmu, po którego bezowocnym rozejściu zamawiał sobie u dworu mandat na następne zgromadzenie. Rwał się do służby wojskowej u Sasów i Rosjan, w którym to celu bezowocnie jeździł do Petersburga. W bezkrólewiu przed szykanami Czartoryskich schronił się do Królewca. Wypłynął na wierzch w konfederacji Brzostowskiego i Radziwiłła jako marszałek grodzieński (1767), dzięki czemu trafił potem na sejm delegacyjny i mógł się odznaczyć manifestem przeciw gwałtom Repnina (24X). Ponieważ na dobitkę przyjął do akt grodzieńskich manifest Sołtyka, więc podobnie jak Wybicki szukał znów bezpieczeństwa za granicą. Zawiózł papieżowi skargi Polaków, w kwietniu 1768 bawił w Wiedniu, a w sierpniu znalazł się już w Mołdawii, w Nielipowcach, wśród konfederatów barskich. Był potem z Bierzyńskim na Litwie i podał do aktów Generalności lit. manifest dat. w Grodnie 19 VII 1769; wtedy też wrócił na stanowisko marszałka konf. grodzieńskiej. Zasiadłszy w Generalności w Preszowie, trapił się swą bezczynnością, zapowiadał powrót na Litwę (w kwietniu 1771), ale nie słychać, by tam wrócił. Przeciwnie, jesienią 1772 r. towarzyszy K. Radziwiłłowi na tułaczce w Mannheim, uczestniczy w zjeździe landshuckim, gdzie popiera próbę pojednania z królem pod warunkiem, że rozbiór nie dojdzie do skutku. Wytrwał na obczyźnie, mianowicie w Wenecji, do r. 1774; w r. 1779 odnajdujemy go w Zabłudowie. 23 V 1781 został chorążym nadwornym lit., ale złożył tę godność po pięciu latach, by otrzymać z rąk króla i Rady Nieust. (2 II) starostwo grodzieńskie. Żył jeszcze w r. 1794. W rosyjskiej korespondencji 1768 r. nosi epitet »biezrazsudnyj Poliak«, co oznacza gorliwego katolika i patriotę; w oczach konfederatów »sławny mąż, który nie da się uwieść«.

 

Złota księga; Konopczyński, Konf. barska, W. 1936, I; II w druku; Matuszewicz, Pamiętniki, W. 1876, III; Herbarze Wolffa (rkp. B. Ord. Kras. 3653); 29 listów Ch-cza do Radziwiłłów w Arch. Ord. Nieśw.; Relacje saskie z końca r. 1761 w Arch. Drezdeńskim.

Władysław Konopczyński

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.