INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Karol Stablewski  

 
 
1796 - 1843-05-25
Biogram został opublikowany w 2002 r. w XLI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stablewski Karol (1796–1843), ziemianin, działacz społeczny, poseł do Sejmu Prowincjonalnego w Poznaniu. Ur. prawdopodobnie w Trzeku (pow. średzki), ochrzczony w Gozdowie (pow. wrzesiński), był jednym z siedmiu synów Kajetana (1757–1838), sędziego pokoju w czasach Księstwa Warszawskiego, właściciela dóbr Zalesie, Dąbrówka, Drogoszewo (w pow. krobskim) i Rościszewo (w pow. konińskim), oraz Rozalii z Korytowskich (1767–1812), bratem Erazma (zob.).

W l. 1813–15 uczył się S. w poznańskim Gimnazjum Św. Marii Magdaleny. Następnie studiował na uniw. w Heidelbergu, gdzie działał w korporacjach studenckich. Należał do Tow. Patriotycznego w Poznaniu i z tego powodu był w r. 1825 na krótko aresztowany. W r. 1826 ożenił się z Kordulą ze Sczanieckich (siostrą Emilii Sczanieckiej, zob.) i dzięki jej posagowi mógł odkupić w r. 1829 od ojca majątek Zalesie pod Gostyniem. Kiedy wybuchło powstanie listopadowe zamierzał doń przystąpić, ostatecznie jednak nie doszło do tego z powodu choroby; wspierał powstanie finansowo. W r. 1831 wyjechał na «żołądkową kurację» m.in. do Wrocławia i Karlsbadu. W czasie pobytu w Dreźnie zetknął się z Adamem Mickiewiczem (6 VIII 1831), którego twórczość dobrze znał (prenumerował tomiki jego poezji).

Po klęsce powstania listopadowego S. uczestniczył w spotkaniach ziemian wielkopolskich, szukających sposobów legalnej działalności społecznej i gospodarczej; odbywały się one m.in. w Zalesiu. Przyjaźnił się z Karolem Marcinkowskim. Był inicjatorem i współtwórcą pierwszego stowarzyszenia o charakterze organicznikowskim w Poznańskiem – Kasyna Gostyńskiego, podpisał jego statut (14 XII 1836) i należał do komitetu budowy gmachu Kasyna. Wszedł w skład pierwszego komitetu redakcyjnego „Przewodnika Rolniczo-Przemysłowego” (Leszno), założonego w r. 1836 z inicjatywy działaczy gostyńskich; miesięcznik ten zajmował się przede wszystkim zagadnieniami uprzemysłowienia i unowocześnienia gospodarki rolnej w Poznańskiem. W r. 1838 przystąpił do spółki akcyjnej zawiązanej dla budowy Bazaru w Poznaniu, był też jego udziałowcem. Uczestniczył 19 IV 1841 w zebraniu, na którym utworzono Tow. Naukowej Pomocy i wszedł do jego pierwszej dyrekcji.

W styczniu 1841 został S. jednogłośnie wybrany z pow. krobskiego do Sejmu Prowincjonalnego w Poznaniu. Należał do przeciwników pomysłu połączenia w jedną instytucję parlamentarną pruskich sejmów prowincjonalnych, gdyż, jego zdaniem, zagrażałoby to narodowej odrębności W. Ks. Pozn. Wnioskował też o zniesienie przepisów prawa rozróżniających szlachtę od innych warstw społecznych, ale sejm jednym głosem propozycję tę odrzucił. S. długo chorował, m.in. na serce, w ostatnich miesiącach przed śmiercią opiekował się nim Marcinkowski. Zmarł 25 V 1843 w Poznaniu, pochowany został w Michorzewie (pow. bukowski).

Z małżeństwa z Kordulą ze Sczanieckich (1808 – 10 I 1870) miał S. synów: Adolfa (1828) i Tadeusza (1832), zmarłych w niemowlęctwie, Stanisława (zob.), Stefana Lucjana, Tertuliana (1836–1895), właściciela Ślachcina (Szlachcina) i Nietrzanowa w pow. średzkim, współzałożyciela Resursy Obywatelskiej w Poznaniu, Macieja (1842–1897), właściciela Chytrowa i Jaraczewa w pow. śremskim, oraz córki: Emilię (ur. 1834), żonę Zygmunta Sczanieckiego, i Elizę (Elżbietę) (1838–1911), żonę Zygmunta Jaraczewskiego (zob.).

Wdowa, po śmierci S-ego, zarządzała początkowo majątkiem; w r. 1844 w dziale po babce Anastazji Sczanieckiej odziedziczyła Śliwno w pow. bukowskim (ok. 1 200 ha). Potem podzieliwszy dobra między dzieci, zamieszkała w Poznaniu. Znana była z patriotyzmu i ofiarności na cele narodowe. W r. 1847 dała zastaw w wysokości 20 tys. talarów za swego brata Konstantego Sczanieckiego, oskarżonego o zdradę stanu i uwięzionego w Berlinie. W czasie powstania wielkopolskiego 1848 r. przekazała srebra rodzinne na zakup broni, weszła w skład Dyrekcji Opieki nad Rannymi i współsygnowała apel o składki na rzecz powstania. W l. 1860–93 finansowo wspierała ją najpierw (a potem jej dzieci) Emilia Sczaniecka.

Z synów S-ego, Stefan Lucjan (1829 – 13 I 1894) walczył w powstaniu wielkopolskim 1848 r., był właścicielem Śliwna, po jego utracie w r. 1856 przeniósł się do Ceradza (pow. szamotulski), majątku żony, Anny z Brezów. Znany z ultramontańskich poglądów, był w bliskich stosunkach z arcybpem poznańskim Mieczysławem Ledóchowskim; w czasie jego uwięzienia, a potem po wyjeździe do Rzymu (1876) zajmował się jego sprawami majątkowymi. W r. 1877 otrzymał od papieża Piusa IX komandorię Orderu św. Grzegorza. Należał do komitetu redakcyjnego „Kuriera Poznańskiego”. W l. 1871–86 pełnił funkcję dyrektora administracyjnego poznańskiego Bazaru, a w r. 1885 został dyrektorem Rady Nadzorczej Browaru Kobylepole. Jego wnukiem był Stefan Stablewski (zob.).

 

Portret pędzla Tytusa Maleszewskiego w Muz. Narod. w R; Portret z ok. 1840, olej., w posiadaniu rodziny; Fot. w B. Ossol.: Acta Stablevsciana, rkp. 14445/III t. 2; Portret pastelowy żony S-ego, Korduli, z ok. 1825 oraz portret olej. z l. późniejszych w posiadaniu rodziny; Medalion z podob. syna S-ego, Tertuliana, z ok. 1875 (gips) w posiadaniu rodziny; – Wybitni Wielkopolanie XIX wieku, Red. W. Jakóbczyk, P. 1959; – Białobłocki A., Absolwenci Gimnazjum i Liceum Świętej Marii Magdaleny w Poznaniu 1805–1950, P. 1995; Dzieje ziemi gostyńskiej, Red. S. Sierpowski, P. 1979; Jankowiak S., Kasyno Gostyńskie 1835–1846, P. 1985 s. 9, 14, 19 (fot. nr 7), 21, 29; Karwowski, Hist. W. Ks. Pozn., I; Laubert M., Beiträge zur Verschwörung der Kosyniery in Posen und Polen, „Zeitrschr. für Osteuropäische Geschichte” Bd. 6: 1932 H. 1 s. 345–7; Maciejewski J., Mickiewicza wielkopolskie drogi, P. 1972; Miszewska Z., Z dziejów jednej przyjaźni (Marcinkowski – Potworowski – Stablewski), „Kron. Gostyńska” T. 3: 1931/2 s. 129–31; Prasa polska w latach 1661–1864, W. 1976; Skałkowski A. M., Bazar poznański. Zarys stuletnich dziejów (1838–1938), P. 1938 s. 4 (fot. S-ego); Stablewska I., Karol Oksza Stablewski, „Kron. Gostyńska” T. 2: 1930/1 s. 137–9; Wawrzykowska-Wierciochowa D., Emilia Sczaniecka, W. 1970 s. 85, 122–3, 131, 134, 141, 143, 192 (fot. portretów S-ego i jego żony), 245, 252, 267, 282, 291, 333–5, 402, 418, 444, 457, 466, 513, 557, 582–3; Zielewicz J., Żywot i zasługi doktora Karola Marcinkowskiego…, P. 1891 s. 60, 62, 86–7 (fot.); Żychliński L., Historia sejmów W. Ks. Poznańskiego, P. 1867 I–II; tenże, Stosunek polskiej a niemieckiej większej własności w Wielkim Księstwie Poznańskim…, P. 1878 s. 24, 27; – Niemojowski J. N., Wspomnienia, Wyd. S. Pomarański, W. 1925; Żmichowska N., Listy, Wr. 1957–60 I–II (dot. też żony S-ego, Korduli); – B. Ossol.: Acta Stablevsciana, rkp. 14445/III t. 2 (m.in. testament S-ego z 30 IV 1843).

Bibliogr. dot. synów S-ego: Żychliński, VII 9, 339, XV 315–17, XVII 332–3, XVIII 251–2, XX 222–3, XXXI 119–21; – Słown. Geogr. (Chytrowo, Nietrzanowo); – Złota księga ziemiaństwa polskiego…, Red. S. Sas-Lityński, P. 1929 (Szlachcin).

Elżbieta Orman-Michta

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Księstwo Warszawskie

Po pokonaniu – w grudniu 1805 roku – armii austriacko-rosyjskiej pod Austerlitz (Sławkowo na Morawach) cesarz Napoleon I zawarł pośpiesznie pokój z Austrią, rezygnując z kontynuowania......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Stanisław Stablewski

1832-01-05 - 1904-02-21 ziemianin
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Jakub Kabrun

1759-01-09 - 1814-10-24
bibliofil
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Wojciech Grochowski

1823-04-05 - 1876-01-11
pedagog
 

Józef Andrzej Stefani

1800-04-16 - 1876-04-19
kompozytor
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.