Oskierka Aleksander (1830–1911), właściciel ziemski, polityk obozu «białych», zesłaniec, dziennikarz, bankowiec. Ur. w Rudakowie (pow. rzeczycki), był synem Władysława, podkomorzego rzeczyckiego, i Jadwigi z Gieczewiczów. Uczył się w «prywatnym pensjonie» w Wilnie, po czym ukończył uniwersytet petersburski. Przesłużył 4 lata w petersburskim pułku grenadierów, uczestnicząc w czasie wojny krymskiej w osłonie brzegów Bałtyku; wystąpił z wojska w randze porucznika i osiadł w majątku swym Rajewszczyzna w pow. wilejskim. W l. 1858–9 zasiadał w mińskim komitecie gubernialnym dla spraw włościańskich; jako członek z ramienia rządu delegowany został od tegoż komitetu do komisji redagujących akt reformy włościańskiej w Petersburgu. W r. 1861 został mianowany członkiem Urzędu Gubernialnego do Spraw Włościańskich w Wilnie. W instancjach tych reprezentował punkt widzenia umiarkowanie liberalny, opowiadając się za rzetelnym wykonywaniem nowej ustawy przez ziemiaństwo. Należał w Wilnie do najaktywniejszych działaczy «organicznych» zabiegając o utworzenie Tow. Kredytowego Ziemskiego, popierając szkolnictwo ludowe polskie i białoruskie tudzież biblioteki wiejskie, czynny w Wileńskiej Komisji Archeologicznej i Gubernialnym Komitecie Statystycznym, a także w komitecie opieki nad dziećmi Władysława Syrokomli (Ludwika Kondratowicza). Wysuwany był też na redaktora niedoszłego czasopisma – „Biblioteki Gospodarstwa Wiejskiego”, współpracował z „Kurierem Wileńskim”. Dn. 8 V 1861 stanął na czele grupy ziemian, która spontanicznie interweniowała u generała-gubernatora W. Nazimowa o łagodne potraktowanie uczestników manifestacji patriotycznej w katedrze wileńskiej. W rok potem znalazł się w kierownictwie tajnej «organizacji obywatelskiej» 8 północno-zachodnich guberni. Należał do przeciwników występowania przez szlachtę z żądaniami politycznymi, co, jego zdaniem, narażało na szwank ważniejsze prace organiczne. W końcu 1862 r. wysuwany był na stanowisko marszałka gubernialnego wileńskiego w miejsce lojalisty Ignacego Domeyki. W końcu stycznia 1863 wszedł w skład litewskiego komitetu «białych», który w początku marca przekształcił się w Wydział Zarządzający Prowincjami Litwy. O. objął w nim sprawy wojskowe i w związku z tym jeździł do Petersburga, aby sprowadzić na naczelnego dowódcę Zygmunta Sierakowskiego. Objął też funkcje naczelnika miasta Wilna i kierował sprawami miejskimi z pomocą niewielkiego sztabu pomocników, nie dopuścił natomiast do rozbudowania w Wilnie liczebniejszej organizacji. W kwietniu 1863 O. był lansowany na ewentualnego członka przyszłego jawnego Rządu Narodowego.
Aresztowany 31 V 1863 (st. st.), nie przyznał się w śledztwie do niczego i stosunkowo szybko został skazany na 15 lat katorgi; tym samym nie miał udziału w następnych przesłuchaniach, które ciągnęły się w Wilnie jeszcze przez 2 lata. Zesłany do Usolja, został obrany «starostą» miejscowych wygnańców, zredagował dla nich «kodeks postępowania, tak zwaną ustawę», i swoim taktem w stosunkach z władzami przyczynił się do polepszenia losu towarzyszy. W r. 1868 uzyskał zgodę na powrót do Rosji, w r. 1872 osiadł w Warszawie. W r. 1876 z poręki Włodzimierza Spasowicza otrzymał posadę sekretarza redakcji „Ateneum” i zasilał je artykułami na tematy gospodarczo-społeczne. Pisał m. in. o polskich bankach akcyjnych, o kryzysie cen zboża, o ruchu robotniczym na zachodzie Europy, o różnych kierunkach myśli socjalistycznej (m. in. o teoriach Marksa). W l. 1885–1904 był dyrektorem filii Warszawskiego Tow. Ubezpieczeń od Ognia w Wilnie. Zmarł u córki Marii Mineyko w Widzach (pow. jezioroski) 11 I (st. st.) 1911, pochowany został w Wilnie na Rossie.
O. żonaty był z Teodozją Grabowską, która, zaręczona z nim w czasie powstania, udała się na Syberię i wzięła z nim ślub w Usolju. Z małżeństwa tego pozostawił córki: Jadwigę, zamężną za Edwardem Horwattem, Zofię, za Tadeuszem Rostworowskim, i Marię, za Władysławem Mineyką.
Brat O-i Henryk (1827–1866), właściciel Rudakowa, pełnił w powstaniu – wg J. Gieysztora – urząd naczelnika powiatowego. Aresztowany i więziony czas jakiś w Mińsku, uniknął surowej kary dzięki postawie w śledztwie Bolesława Świdy. Podobno jednak obowiązków «powiatowego» nigdy nie objął i nie wykonywał.
Fot. w: Polska, jej dzieje i kultura, W. 1927 III 367; – Ilustr. Enc. Trzaski; Żychliński, XIX; – Beynar L., Działalność A. O-i w Wilnie w l. 1861–1963, w: Księga pamiątkowa Koła Historyków słuchaczy Uniw. Stefana Batorego w Wilnie, Wil. 1933; Djakov V., Dejateli russkogo i pol’skogo osvoboditel’nogo dviženija, Moskva 1967; Dybowski B., Ocena pamiętników J. Gieysztora, „Kwart. Hist.” 1919 s. 40–2; Karbowski W., Ludwik Narbutt, Lida 1935 (fot. s. 24); Maksimaitienė O., Lietuvos sukilėliu kovos 1863–1864 m., Vilnius 1969; Smirnov A., Vosstanije 1863 g. v Litve i Bielorussii, Moskva 1963; – Gieysztor J., Pamiętniki, Wil. 1917 (fot.); Iwański A., Pamiętniki, W. 1968; Kowalewska Z., Ze wspomnień wygnańca, Wil. 1912 s. 144; Lasocki W., Wspomnienia z mojego życia, Kr. 1934 II (fot.); Ruch rewolucyjny na Litwie i Białorusi, Moskwa 1964 (fot.); – „Bibl. Warsz.” 1911 t. 1 s. 611 (nekrolog); „Gaz. Codz.” 1911 nr 9; „Kur. Warsz.” 1911 nr 25; „Kur. Wil.” 1911 nr 10; „Nowa Reforma” 1911 nr 44; „Rola” 1911 nr 5; „Słowo Pol.” 1911 nr 51; „Świat” 1911 nr 4 (fot.); „Tyg. Wil.” 1911 nr 4 (fot.); – B. Jag.: Listy O-i, przeważnie jako sekretarza redakcji „Ateneum”, rkp. 6419, 6473, 6524, 6872 akc. 281/60; B. Narod.: rkp. 2674, 8769; B. Ossol.: rkp. 6220, 12421; B. PAN: rkp. 1881, 2401; – Śnieżko A., Rossa, miasto umarłych, Wr. 1970 II (mszp. w Red. PSB).
Stefan Kieniewicz