INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Karolina Rutkowska  

 
 
1766 - 1828
Biogram został opublikowany w latach 1991-1992 w XXXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rutkowska z Werterów Karolina (1766–1828), aktorka, śpiewaczka. Była córką mało znanego polskiego aktora Wertera.

W listopadzie 1782 Karolina przebywała w Warszawie, skąd została zaangażowana w charakterze śpiewaczki na służbę do Nieświeża, gdzie Karol Radziwiłł chciał zorganizować na swym dworze widowiska muzyczno-wokalno-baletowe. Wraz z Karoliną do Nieświeża przybył słynny włoski baletmistrz H. Caselli, dwóch waltornistów i wiolonczelista. Na mocy kontraktu z 15 XI 1782 miała otrzymywać 10 dukatów miesięcznie, o połowę mniej niż Caselli, ale więcej niż zakontraktowani muzycy. Kontrakt nie zabezpieczał interesów Karoliny na dłuższy czas, a Radziwiłł jedynie początkowo wypłacał jej gażę, tak że po paru miesiącach zdecydowała się opuścić Nieśwież. Dn. 24 IV 1783 znalazła się znów w Warszawie. W maju i czerwcu 1783 należała do zespołu teatru warszawskiego w czasie krótkotrwałej antrepryzy Marcina Lubomirskiego. Po upadku tej antrepryzy znalazła się w zespole teatru warszawskiego prowadzonego przez Wojciecha Bogusławskiego. Nazwisko jej figuruje na liście płac ze stycznia 1784. Miała zarabiać 8 dukatów miesięcznie, znacznie mniej niż jej bardziej zaawansowane w karierze zawodowej koleżanki, których gaże wynosiły od 14 do 17 dukatów miesięcznie. Wydaje się, że w ciągu następnych miesięcy przebywała poza Warszawą, gdyż jej debiut na scenie warszawskiej odbył się dopiero 3 V 1784 w roli Violanty w operze „Fraskatanka” G. Paisiella, przy czym Jan T. S. Jasiński wspomina o niej jako o aktorce przybyłej z Lublina. Debiut Karoliny był udany. Zdaniem Bogusławskiego wykazała się ona «pięknym głosem czyniąc nadzieję znakomitej śpiewaczki». W końcu 1784 r. zaangażowała się do teatru lubelskiego zorganizowanego przez Andrzeja Mierzyńskiego, uchodziła za «ozdobę trupy» i pobierała najwyższą gażę 8 dukatów miesięcznie. Wraz z zespołem lubelskim wyjeżdżała na występy do Lwowa (w grudniu 1784, w zimie 1786/7 i w zimie 1787/8) i Dubna (w r. 1786 i 1787). Dn. 14 VIII 1786 poślubiła w Lublinie aktora Andrzeja Rutkowskiego (zob.) i odtąd występowała pod mężowskim nazwiskiem.

W r. 1788 wraz z grupą najlepszych aktorów lubelskich R. została zwerbowana przez Bogusławskiego do jego teatru w Wilnie, gdzie pozostała do chwili powrotu Bogusławskiego do Warszawy w r. 1790. Następnie występowała nadal w trupie Bogusławskiego; w Warszawie w l. 1790–4, we Lwowie w l. 1795–9 i ponownie w Warszawie od r. 1799 do 1801. Grywała «młode żwawe kochanki, gadatliwe i przekomarzające się kobiety, subretki». R. znała dobrze język niemiecki i w r. 1796 w czasie pobytu trupy Bogusławskiego we Lwowie wystąpiła z powodzeniem w niemieckim teatrze Henryka Bulli jako pokojówka Lady Milford w „Intrydze i miłości” F. Schillera. Była jednym z filarów trupy operowej Bogusławskiego. Dn. 31 XII 1791 warszawski afisz zawiadamiał, że gdy tylko R. «wyzdrowieje będzie danych kilka najlepszych oper». W teatrze Bugusławskiego we Lwowie w sezonie 1796 ustąpiła R. miejsca przyjaciółce Bogusławskiego Franciszce Pierożyńskiej i śpiewała trzecie partie, ale już w sezonach następnych wykonywała na zmianę z Magdaleną Jasińską pierwsze partie oraz partie drugie. Najlepsze role R-iej w warszawsko-lwowskim repertuarze operowym to: Basia w „Krakowiakach i Góralach” Jana Stefaniego, Agatka w „Pan dobry jest ojcem poddanych” J. D. Hollanda (tekst Macieja Radziwiłła) i Semira w „Axurze” A. Salierego. Z okazji jej występu jako Semiry ówczesny lwowski krytyk napisał, że artystka «od paru lat umie więzić wzrok widza swoją żywą akcją». Jako czołowa śpiewaczka trupy R. wystąpiła 20 IX 1798 w roli «Geniusza Galicji» w czasie galowego przedstawienia, które odbyło się w lwowskim teatrze Bogusławskiego z racji poświęcenia sztandaru ofiarowanego dla Lwowa przez cesarza Franciszka II. W r. 1801 przeniosła się wraz z mężem do Wilna, gdzie z powodzeniem śpiewała w operach. W l. 1808–9 i 1810–12 występowała w zespole swego męża w Mińsku, Witebsku i Mohylewie, w zimie 1809 i na wiosnę 1810 przebywała R. zapewne w Wilnie. W r. 1812 wchodziła w skład wileńskiej trupy Macieja Każyńskiego. Pozostała w Wilnie do wiosny 1815, po czym z mężem, córką Katarzyną (zamężną Aszpergerową) i zięciem Wojciechem Aszpergerem (również aktorami) przyjechała do Warszawy. Na scenie wystąpiła jednak dopiero 26 V 1818 w operze komicznej „Dziadek” Karola Kurpińskiego. Notatka prasowa zawiadamiała, że aktorka ma zamiar poświecić się obecnie rolom «matek komicznych». Dn. 9 VIII 1818 wystąpiła R. w roli Zemaidy w operze F. A. Boieldieu „Kalif z Bagdadu”. W l. n. grywała rzadko obsadzając dalekoplanowe role starszych kobiet z ludu (żona węglarza w tragedii Schillera „Dziewica Orleańska”, «uboga niewiasta» w operze L. J. Herolda „Dzwonek”). Dn. 18 V 1821 miała R. razem ze swym mężem benefis w komedii Stanisława Kostki Potockiego „Umarli żywi”, przy czym anons o spektaklu wymienia ją już jako «wysłużoną» aktorkę. Po opuszczeniu sceny R. pozostała w Warszawie do śmierci mieszkając u swej córki Aszpergerowej. Zmarła w r. 1828.

Z małżeństwa z Andrzejem Rutkowskim pozostawiła potomstwo (zob. życiorys męża).

 

Słown. Teatru Pol. (bibliogr.); – Kruk S., Życie teatralne w Lublinie 1782–1918, L. 1982; Raszewski Z., Wojciech Bogusławski, W. 1982; Simon L., Dwa etaty teatralne Bogusławskiego z lat 1783 i 1784, „Ruch Liter.” 1929 nr 6; Szwankowski E., Repertuar teatru warszawskiego 1814–1831, W. 1983; Teatr Narodowy 1765–1794, W. 1967; – AGAD: Arch. Radziwiłłów Dz. V nr 17163, Dz. XXIX nr 15.

Karyna Wierzbicka-Michalska

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Andrzej Jan Rutkowski

1760 - 1830-05-18 aktor
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Fryderyk Franciszek Chopin

1810-02-22 - 1849-10-17
pianista
 

Jerzy Samuel Bandtkie

1768-11-24 - 1835-06-11
historyk
 

Jan Feliks Piwarski

przed 20.11.1794 - 1859-12-17
grafik
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Ludwik Jenike

1818 - 1903-05-02
redaktor
 

Joachim Józef Benedykt Lelewel

1786-03-21 - 1861-05-29
historyk
 

Jakub Szela

1787-11-15 - 1862 lub 1866
przywódca powstania chłopskiego
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.