Geschkau Kasper (ok. 1520–1584), nazywany też współcześnie Jeska i Jeschke, herbu własnego z nobilitacji, wybitny działacz polityczny w Prusach Król. i opat oliwski, ur. w Chojnicach. Otrzymawszy w r. 1541 stypendium od Rady tego miasta, udał się do Lipska i spędził kilka lat na studiach w tamt. uniwersytecie. Uzyskał tam w r. 1547 stopień bakałarza, w zimie 1551/2 stopień magistra na Wydziale Artystów, w zimowym semestrze 1553/4 pełnił urząd dziekana tegoż wydziału. Jednocześnie był pedagogiem Jana (od 1551 r.) i Jerzego (od r. 1553) Latalskich, synów Janusza, starosty człuchowskiego. W atmosferze zreformowanego już wówczas uniwersytetu stał się zwolennikiem nowej wiary, jak tylu innych studentów polskich w Lipsku. Jakkolwiek po powrocie do kraju (ok. 1556 r.) opowiedział się zdecydowanie przy Kościele katolickim i słowem oraz czynem usilnie się starał przekonać episkopat, nuncjuszów w Polsce i Rzym o swej prawowierności, ciążyło na nim latami podejrzenie o herezję, a wykorzystane przez przeciwników, długo zagradzało drogę do odpowiadającego wykształceniu stanowiska duchownego. Był bowiem G. duchownym conajmniej od r. 1557, w którym podjął upartą, dziesiątek lat trwającą walkę o opactwo oliwskie. Z pomocą oddanych sojuszników w tej walce, biskupa kuj., późniejszego prymasa Jakuba Uchańskiego i kasztelana gdańskiego Jana Kostki, usunął 1 XII 1557 r. z Oliwy opata Lamberta Schlieffa, marnotrawiącego dobra klasztorne. Lecz mimo zatwierdzenia na opactwie przez zwierzchnie władze cystersów musiał opuścić Oliwę w październiku 1560 r., ustępując przed siłą zbrojną, działającą z polecenia króla Zygmunta Augusta. Król, pozyskany przez Radę gdańską brzęczącymi argumentami, utrzymał w Oliwie jej kandydatów do opactwa i przeprowadził sprawę w Rzymie na niekorzyść G-a, posługując się oskarżeniem go przed Piusem IV i inkwizycją o herezję. Zabiegi G. o restytucję na opactwo i oczyszczenie z zarzutu herezji, popierane gorliwie przez prymasa Uchańskiego, były bezowocne. Dopiero w r. 1568 zostanie G. koadjutorem ówczesnego opata Mikołaja Locki, po rychłym zaś jego zgonie (20 I 1569) następcą w Oliwie.
Na szereg lat przed tym atoli wszedł G. w służbę Uchańskiego, stał się jego najzaufańszym domownikiem i przyjacielem. Uchański, jeszcze jako biskup kuj., mianował go swoim sufraganem w r. 1562, ale nie uzyskał dlań potwierdzenia w Rzymie, gdzie obaj byli podejrzani w wierze. Dzięki staraniom Uchańskiego zmienił się radykalnie stosunek Zygmunta Augusta do G. w r. 1563. W tym roku powołał go król na administratora katolickiej części biskupstwa pomezańskiego, mieszczącej się w granicach Pomorza, w r. 1565 powierzył mu w zarząd dobra najbogatszego w Polsce klasztoru kartuzjan w Kartuzach, zamieniony na dożywocie 10 VIII 1566. Około tego czasu przyjął go w swą służbę, mianował sekretarzem i obdarzył sumą 300 fl. (26 XI 1566). Do funkcji G-a należało załatwianie spraw finansowych i podatkowych Zygmunta Augusta w Prusach Królewskich. W r. 1567 wysłał go król z Janem Kostką do Gdańska jako komisarza do egzekucji mandatu, przywracającego dominikanom klasztor. W dniu 24 III 1568 powołał go na członka Komisji Morskiej. W tym charakterze współpracował G. najbliżej z prezesem Komisji, kaszt. Janem Kostką, w dziedzinie organizacji wypraw na Bałtyk i występował w obronie kapitanów polskiej straży morskiej przed atakami Gdańska. Z Radą gdańską miał na pieńku od zarania sporu o Oliwę. W latach 1568–1572 w przymierzu z Kostką podkopywał uprzywilejowane stanowisko Gdańska i starał się, jak sam głosił, «rozpalić serce króla» przeciw miastu. Rada gdańska uznawała w nim swego największego nieprzyjaciela i jego akcji przypisywała wszystkie klęski i niepowodzenia miasta za Zygmunta Augusta. W paszkwilach układanych w Gdańsku nie oszczędzano G-a. We wrześniu 1568 r. przydzielił go król w funkcji sekretarza do komisji Karnkowskiego, wyznaczonej do Gdańska i Elbląga. W Elblągu badał wówczas (paźdz. 1568) G. rachunki miejskie i redagował nowe konstytucje. Był również czynny na sejmie lubelskim 1569 r. w roli doradcy w toczących się tam sprawach Gdańska, Elbląga i Prus. W dniu 27 VIII 1569 przydzielił go król ponownie do komisji Karnkowskiego jako doradcę obok Piotra Royzjusza i Wawrzyńca Goślickiego. G. brał udział w pracach tej komisji w Gdańsku od początku, tj. od grudnia 1569, i pozostał po jej odjeździe (17 III 1570) wespół z kasztelanem Mik. Firlejem, celem zaprzysiężenia wyznaczonych przez komisję administratorów dóbr ziemskich miasta. Jeszcze w tym samym roku (1570) jesienią wyprawił król nową komisję do Gdańska z udziałem G-a. Komisarze przybyli do Gdańska 30 IX 1570 i do marca 1571 rokowali z Radą i «porządkami» na temat wprowadzenia w życie konstytucji Karnkowskiego i postulatów finansowych króla.
W latach 1571–1574 sprawował G. urząd oficjała gdańskiego z ramienia bpa Karnkowskiego. Pewna rola przypadła G-wi także za Stefana Batorego w zatargu z Gdańskiem. W czasie sejmu toruńskiego (4 X–29 XI 1576) G. i marszałek Andrzej Zborowski prowadzili układy z przedstawicielami Gdańska. Gdy już zaniosło się na wojnę z miastem, żołnierze najemni z pospólstwem napadli z rozkazu Rady gdańskiej na Oliwę (15 II 1577), podpalili zabudowania klasztorne, oraz kościół i niszczyli dobra. Pustoszenie, podpalanie i grabieże trwały od 15 II– 21 II 1577, uśmierzone w końcu przez jednego z dowódców wojska polskiego, Ernesta Weihera. Podobny los spotkał wówczas klasztor w Kartuzach, administrowany przez G-a. Musiała za to Rada po skończonej wojnie zapłacić odszkodowanie w wysokości 20 tys. zl. W związku z konfliktem gdańskim użył Batory G-a do misji w Elblągu: w marcu 1577 pertraktował tam opat z Radą w kwestii wolnego handlu z zagranicą i utworzenia składu polskich towarów. Nadanie Elblągowi przywilejów przez Batorego w r. 1577, na szkodę Gdańska, łączy się z nazwiskiem G-a jako inicjatora. W tymże roku był G. (wraz z kaszt. Mik. Firlejem i historykiem Joachimem Bielskim) posłem Batorego do margrabiego Jerzego Fryderyka Hohenzollerna w sprawie warunków kurateli w Prusach Książęcych.
G. wprowadził do zakonu cystersów żywioł polski w miejsce mnichów Niemców i połączył cystersów pruskich z polskimi. Był ich generalnym wizytatorem. Drugą połowę 1583 r. spędził we Francji, skąd wrócił z cystersami, którzy mieli reformować zakon. Zmarł w Oliwie 7 IV 1584.
Arch. w Gdańsku: Acta internunc., recesy i kronika Spattego; Arch. Główne w Warszawie: Dział staropolski, asygnaty; Bibl. Czart. rkp. 1607, 1609, 1610, 1615; Bibl. Jag. rkp. 28/I, 28/II, 60/II, 60/III; Bibl. Kórnicka rkp. II, 134, 250, 1082; Bibl. Miejska w Gdańsku rkp. 971.
Boniecki; Niesiecki; Bodniak St., Komisja Morska, 1931; Czaplewski P., Wykaz oficjałów gdańskich, «Roczn. Tow. Nauk. Tor.» 1912 XIX; tenże, Annales monasterii Oliv., Tow. N. Tor., Fontes 1916–1919 XX; Glemma T., Odzyskanie klasztoru dominikanów w Gdańsku «Roczn. Gd.» 1939 XII; Lepszy K., Prusy Ks. a Polska 1576–8, Księga ku czci W. Sobieskiego, Kr. 1932; tenże, Stefan Batory a Gdańsk, «Roczn. Gd.» 1932 VI; Matr. Sum.; Pamiętniki o dawnej Polsce, Wil. 1851 II (Commendone); Panske P., Chojnice i Człuchowo, «Roczn. Tow. N. Tor.» 1925 XXXII; Pokłosie Uchanscianów gdańskich, «Roczn. Tow. Przyj. Nauk Pozn.» 1914 XXXIX; Simson P., Westpreussens und Danzigs Kampf, «Zeitschr. des westr. Geschichtsver.» 1897 XXXVII; Starowolski S., Monumenta, Kr. 1655; Theiner, Vet. Mon. Pol., II; Uchansciana, I, II, III; Menckenius J. B., Sig. Augusti epistolae, Lipsiae 1703.
Stanisław Bodniak