INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Kasper Miaskowski h. Leliwa      Pomnik Kaspra Miaskowskiego - grafika w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie - wycinek z: Przyjaciel ludu 1837, r. 4, nr 14, s. 12 - źródło kopii cyfrowej: POLONA.pl - fragment

Kasper Miaskowski h. Leliwa  

 
 
1549/1550 - 1622-04-22
 
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

  

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Miaskowski Kasper h. Leliwa (1549/50–1622), poeta. Ur. w Smogorzewie, w pow. kościańskim; był synem Jana i Zofii Chełkowskiej, bratem Baltazara (zob.). Biografia M-ego pełna jest luk i niejasności. Młodość poety nieznana; nie wiemy na pewno, gdzie się uczył. Może studiował w Uniw. Krak. W r. 1565 zapisany został w metryce Uniwersytetu Kasper, syn Jana Smogorzewskiego z diec. poznańskiej, wraz z bratem Stanisławem (nazwiska były jeszcze nie ustabilizowane; mogli Miaskowscy pisać się Smogorzewskimi, tak pisano niekiedy ich dziada Ambrożego). Przypuszczenia dawniejsze (J. Rymarkiewicz, J. L. Wierzbicki), jakoby M. był uczniem szkoły klasztornej benedyktynów w Lubiniu i słuchaczem Akademii Lubrańskiego, nie są niczym udokumentowane. Pochodził z mniej niż średnio zamożnej szlachty, wykształcenie jakieś otrzymał; swoją erudycję biblijną i mitologiczną zawdzięczał jednak samouctwu (zob. Do jednego Prełata), stąd też wyczulenie na współczesne wydarzenia kulturalne i umiejętność trafnej ich oceny. Nazwisko M-ego pojawia się w dokumentach od r. 1571, kiedy to po śmierci ojca (1570) wraz z bratem Stanisławem gospodarzył w Smogorzewie i opiekował się niedorosłym rodzeństwem. Opiekuństwa nad nieletnim potomstwem zmarłych krewnych i sąsiadów były udziałem poety po kres życia. Przysparzały mu one wiele kłopotów, przede wszystkim sądowych. A i swoich spraw miał też wiele: spory o granice, długi hipoteczne, niewykonanie zobowiązań donacyjnych na rzecz okolicznych kościołów itp. Uszczuplały one niebogatą ojcowiznę i przeszkadzały w stabilizacji osobistej. Ożenił się M. dopiero ok. r. 1589 z Zofią Szczodrowską, nie poprawiło to jednak jego sytuacji materialnej. Lata 1590–5 są nam nie znane. W r. 1596 wydzierżawił Osiek; z t. r. pochodzą też jedyne ślady udziału M-ego w życiu publicznym: podpis pod protestacją przeciw uchwale poborowej i obroną M. Objezierskiego. Osiek trzymał M. do r. 1602. W r. n. przeniósł się do Włoszczonowa, wsi należącej do kapituły włocławskiej. Sprawował tu funkcje administratora w zastępstwie brata Baltazara, kanonika włocławskiego, dzierżawcy wsi. We Włoszczonowie powstała ogromna większość znanych z druku wierszy religijnych i okolicznościowych. Czy pisał M. dawniej, przed przybyciem do Włoszczonowa? Odpowiedzi jednoznacznej dać nie można. Najwcześniejszy utwór, Elegia pokutna do Najświętszej Panny, powstał – jak wynika z dedykacji bpowi P. Tylickiemu – przed r. 1603, pozostałe po tej dacie.

Związki z księżmi – był wśród nich m. in. H. Powodowski – wyznaczyły kierunek powiązań ideowych M-ego. Z inspiracji P. Tylickiego zrodziły się Rotuły na narodzenie Syna Bożego; księża pośredniczyli też – jak się zdaje – w zapoznaniu się M-ego z postulatami artystycznymi soboru trydenckiego. Twórczość religijna poety była wzorcową realizacją żądań soboru w zakresie tematów (Rotuły, Historyja… gorzkiej męki… Jezusa Pana, Pielgrzym wielkanocny, Łotr Dyzmas i in.), tonu emocjonalnego (Elegia pokutna do Pana i Boga, Rozmowa Panienki z Śmiercią, Psalm szósty pokutny) i bojowości polemicznej (Do Macieja Rozentretera hardego i głupiego ministra, List Marcina Lutra z piekła do swoich). Wiersze polityczne propagowały koncepcje ustrojowe, polityki zagranicznej, wypraw antytureckich, reprezentowane przez regalistów, stronnictwo dworskie Zygmunta III. Poparł M. dymitriady (Na nowinę i wieść Dymitra, Na ekspedycyją moskiewską do Królewica J. M.), nawoływał do ligi monarchów chrześcijańskich przeciw Turkom (Tren Rzeczypospolitej, Na postrach turecki nenia). W czasie rokoszu Zebrzydowskiego 1606–8 włączył się czynnie w polemiki z rokoszanami; pragnął skierować siły zajęte wojną domową przeciw wrogom zewnętrznym (Nenia na rozruch domowy, Apologia na paskwil, Pugna andabatorum, Dyjalog albo rozmowa o zjeździe jędrzejowskim, W dzień świąteczny do Ducha Św., Post nebula Phoebus…).

W końcu 1607 r. opuścił M. Włoszczonów. Dramat rozstania przekazał w Walecie włoszczonowskiej. Z żalem po opuszczeniu włoszczonowskiego Tusculum łączyć trzeba nieliczne liryki refleksyjne, najwyższe osiągnięcia artystyczne poety: Na okna, Na komin, Na śklenicę malowaną. Kontakty włoszczonowskie nie przyniosły poprawy losu na dłuższą metę. Poszukiwał więc M. nowych mecenasów. Ingres bpa A. Opalińskiego uczcił Łodzią opaleńską (Kalisz 1608); tłumaczył z łaciny „Hymnę do św. Marii Magdaleny” pióra E. Wołłowicza, opata lubińskiego; wysyłał wiersze-pocieszenia dla więzionego przywódcy rokoszu, pisarza i wydawcy, J. Sz. Herburta (Do Szczęsnego Herborta, Herkules niecierpliwy). Geneza przyjaźni literackiej między M-m i Herburtem nie jest znana; korespondencja między obu pisarzami przetrwała do r. 1612, który był dobrym rokiem dla poety. U B. Skalskiego w Krakowie ukazał się Zbiór rytmów; w Dobromilu u Herburta Herkules niecierpliwy (wznowiony w r. 1616 i poprzedzony hołdowniczą przedmową Herburta „Kasprowi Miaskowskiemu, szlachcicowi nauką i cnotą sławnemu”, w której kreował M-ego na najwybitniejszego poetę polskiego). Edycja Skalskiego była w zasadzie zamknięciem poetyckiej twórczości M-ego. Po r. 1612 poeta pisał już niewiele. Życie jego znamy teraz tylko z akt sądowych. Być może owe kłopoty życiowe uniemożliwiły pisanie. Przygasło też zainteresowanie sprawami publicznymi. Twórczość M-ego z lat 1612–22, poza nielicznymi wyjątkami (Do Simona Simonidesa, Do tegoż na Sielanki), była kroniką wydarzeń rodzinno-towarzyskich z okolic Smogorzewa. Genethliaca (wiersze urodzinowe), epitalamia, epitafia wypełniały ją bez reszty. Jeszcze tylko klęska wojsk polskich pod Cecorą wstrząsnęła poetą; Pieśń żałobna na klęskę ukrainną była ostatnim utworem poety. Uporządkował M. swój dorobek literacki, rozdzielił dwie jego części: religijną i świecką, poprawił stylistycznie wiersze dawniejsze i tak uporządkowany zbiór przesłał drukarzowi poznańskiemu J. Rossowskiemu. Zbiór rytmów M-ego, znowu przez autora poprawiony, rozszerzony i na dwie części podzielony, ukazał się w r. 1622 (reedycja J. Rymarkiewicza, P. 1855). Nie wiadomo, czy poeta zobaczył Zbiór, zmarł bowiem 22 IV 1622. Pochowany został w Wielkich Strzelcach. Epitafium, które sobie za życia napisał, wraz z informacjami o dacie śmierci i wieku poety, kazała żona umieścić na tablicy w kościele wielkostrzeleckim; zachowała się ona do dziś, wmurowana w ogrodzenie cmentarza kościelnego.

Twórczość M-ego cieszyła się dużym uznaniem współczesnych. Dwa wydania zbiorowe w ciągu dziesięciu lat, kopie fragmentów Zbioru lub jego całości (B. Narod.), liczne odpisy, zwłaszcza wierszy antyrokoszowych w silvach szlacheckich, przepisywanie partii Historyi i Rozmowy Panienki z Śmiercią przez anonimowych dramaturgów, plagiowanie całych utworów, np. Pielgrzyma, potwierdzają znakomite wyczucie przez M-ego gustów i upodobań ówczesnych odbiorców literatury. Historia potwierdziła instynkt czytelników XVII w. i uznała twórczość M-ego za bardzo istotne ogniwo narodzin baroku literackiego.

 

Estreicher; Nowy Korbut (Literatura staropolska), II; – Hernas Cz., Barok, W. 1973; Nieznanowski S., O poezji Kaspra Miaskowskiego. Studium o kształtowaniu się baroku w poezji polskiej, L. 1965 (Bibliogr. na s. 155–62); – Album stud. Univ. Crac., III 56.

Stefan Nieznanowski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.