Ferber Konstanty (starszy) († 1588), ur. się w pierwszej ćwierci w. XVI jako syn Eberharda, burmistrza Gdańska i starosty tczewskiego, po którym odziedziczył głośne imię i znaczny spadek. W r. 1548 wszedł do kolegium ławników gdańskich, w następnym do rady, w roku zaś 1555 został burmistrzem i piastował ten urząd do zgonu w ciągu przeszło 30 lat. W ll. 1554–70 był niejednokrotnie na posługach Gdańska w charakterze posła na sesję Hanzy, do Danii, ks. pruskiego Albrechta i króla Zygmunta Augusta. Zgodnie z polskim punktem widzenia występował na zebraniach Hanzy przeciw uprawianiu żeglugi narewskiej. Sława ojca, zdolności i bogactwo zapewniły mu prawie niepodzielny wpływ na politykę Gdańska aż po czasy króla Batorego. Był tam »królikiem«, jak go nazywano w Polsce, sprzeciwiał się uparcie ściślejszemu złączeniu Prus Królewskich z Koroną i bronił przywilejów Gdańska. Obok burmistrza Klefelda był duszą opozycji przeciw planom króla Zygmunta Augusta i szlacheckiego stronnictwa reform, dotyczącym Prus i miasta. Gdy w r. 1568 Gdańsk ośmielił się zamknąć swe bramy przed komisją królewską, Zygmunt August pozwał jako głównych sprawców tego postępku F-ra, burmistrzów Jerzego Klefelda i Jana Proite oraz rajcę Albrechta Giese przed sejm zebrany w Lublinie w r. 1569. W wyniku procesu o obrazę majestatu internowano wymienionych. F-wi wyznaczył król Piotrków na miejsce pobytu i pozbawił urzędu burmistrza. Po przebłaganiu króla przez Gdańsk na sejmie warsz. r. 1570 zwolniono wszystkich i przywrócono do łaski (30 XI 1570). F. odzyskał urząd 24 I 1571. Brał udział w sejmie koronacyjnym Henryka Walezego jako przedstawiciel Gdańska. Po ucieczce Henryka poparł kandydaturę ces. Maksymiliana II i podpisał jego elekcję w Warszawie 18 XII 1575 imieniem miasta. Czynna rola przypadła mu w zatargu Gdańska ze Stefanem Batorym, z którym prowadził rokowania z ramienia miasta na czele jego delegacji w Toruniu na sejmie r. 1576 i w pocz. r. 1577 o warunki uznania go królem. Lecz daremnie doradzał miastu poddanie się i nakłaniał do ustępstw, by zażegnać widmo wojny, groźne ze względu na waśń wewnętrzną między radą a cechami. Partia wojenna wzięła w Gdańsku górę i odrzuciła żądania polskie. Król polecił internować F-ra w Łowiczu w lutym, ale zwolnił go 27 IX. F. szybko odzyskał dawny wpływ w mieście i zapewnił tam przewagę partii pokojowej. Przewodniczył delegacji, która doprowadziła do pokoju z Batorym 12 XII 1577. W następnych latach bywał w Warszawie, by kontynuować z królem układy w sprawach nie rozstrzygniętych w r. 1577. Pod koniec żywota wycofał się ze spraw publicznych. F. zdobył wielkie bogactwo drogą pomyślnych operacji handlowych (drzewo) i bankowych. Lokował kapitały w interesach w Polsce, Szwecji, Niderlandach i Anglii. Był bankierem królów: Janowi III szwedzkiemu pożyczał pieniędzy, a także Zygmuntowi Augustowi, który w r. 1571 zadłużył się u niego na ok. 40 tys. talarów. Nabywał dzierżawy i kolonizował liczne dobra ziemskie w pobliżu Gdańska, w okolicy Kartuz i Żukowa. Lecz rozrzutny tryb życia i ryzykowne spekulacje podkopały fortunę F-ra. Lubował się on w przepychu i uprawiał mecenat. Chętnie przebywał na swym dworze, założonym w pobliżu Gdańska, który nazwał Konstantynopolem. Ok. 1560 przebudował swój dom przy Długiej ulicy w stylu renesansowym. Nie tylko w dziedzinie politycznej, ale także w życiu religijnym odgrywał w Gdańsku kierującą rolę przez długie lata. Był ortodoksyjnym luteraninem i zwalczał wciskający się do miasta kalwinizm. Celem położenia tamy temu prądowi nie zawahał się wezwać swego szwagra kanonika warmińskiego, by przysłał do Gdańska kilku uczonych jezuitów dla zgniecenia kalwinizmu. Stało się zadość jego życzeniom: 2 V 1585 zawitał do miasta pierwszy jezuita. Wielkie położył zasługi dla szkolnictwa w Gdańsku. Był pierwszym przełożonym założonej w r. 1558 w Gdańsku szkoły partykularnej, późniejszego akademickiego gimnazjum. Troszczył się o tę szkołę i znaczne łożył na nią sumy z własnych funduszów.
Żonaty był z Dorotą, córką kupca Eggerta v. Kempen, i miał z nią 2 synów, Jana i Konstantego. Zmarł w sędziwym wieku 15 II 1588.
Arch. w Gd.; Beiträge zur Geschichte des Jahres 1577, wyd. W. Behring (Zeitsch. d. Westpr. Gesch. 45, 1903); Danziger Inventar, wyd. P. Simson; Hosii epistolae (Acta hist. IX); Fischer R., Constantin Ferber der Ältere (Zeitschr. d. Westpr. Gesch., 26, 1889); Kestner E., Eberhard Ferber (Zeitschr. d. Westpr. Gesch. 2, 1880 i 3, 1881); Lepszy K., Stefan Batory a Gdańsk (Rocznik Gdański 6, 1932); Simson P., Geschichte der St. Danzig, II; Simson P., Westpreussens u. Danzigs Kampf (Zeitschr. d. Westpr. Gesch. 37, 1897).
Stanisław Bodniak