INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Krzysztof Przyjemski h. Rawicz      Krzysztof Przyjemski, wysłaniec króla - fragment ryciny: Dahlbergh, Erik (1625-1703) - Situs oppidi Colo in Polonia maiori vbi (...) 17. Aug. A. 1655 - (Norymberga, non ante 1696) - w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie - sygn.: ZZK 18 671 - źródło

Krzysztof Przyjemski h. Rawicz  

 
 
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Przyjemski Krzysztof h. Rawicz (ok. 1605–1663), pułkownik JKM, kasztelan chełmiński, potem dziekan chełmiński, kustosz wiślicki i prepozyt włocławski. Był synem podkomorzego kaliskiego Władysława (zob.) i Barbary z Leszczyńskich, bratem Zygmunta (zob.) i Andrzeja (zob.).

Wraz z bratem Rafałem uczył się w szkole braci czeskich w Radziejowie, potem w gimnazjum w Toruniu i w r. 1625 rozpoczął (wpis 18 VI) studia w Lejdzie, dokąd obaj Przyjemscy przybyli pod opieką preceptora Krzysztofa Biskupskiego. W r. 1635 był w kraju, sejmik średzki wyznaczył go na pułkownika piechoty z zaciągów wojewódzkich. Zapewne w tym czasie przeszedł na katolicyzm. Jako dworzanin pokojowy i pułkownik JKM wraz z bratem Andrzejem podpisał 27 III 1646 umowę z ambasadorem N. de Brégy na zwerbowanie 2 000 piechoty polskiej i niemieckiej dla Ludwika XIV. On to (a nie Zygmunt, z którym jest często mylony) wraz z zaciągniętymi oddziałami został między 1 VI a 2 VII t.r. przetransportowany z Gdańska do Calais na okrętach holenderskich, gdańskich i lubeckich. Oddziały te brały udział w kampanii flandryjskiej. W czasie tej służby P. poznał Karola Gustawa Wittelsbacha, przyszłego króla Szwecji. Przypuszczalnie to właśnie P. spotkał się w październiku 1647 w Amiens z młodym Janem Sobieskim, którego podobno przedstawił Kondeuszowi.

W r. 1648 P. był w kraju; brał udział w wojnie z powstaniem Bohdana Chmielnickiego i 12 V t.r. został, wraz z hetmanami, wzięty do niewoli kozackiej, którą udało mu się zamienić na tatarską. Zdołał się z niej szybko wyzwolić i już 9 VI t.r. uczestniczył w Warszawie w radzie wojennej zwołanej przez prymasa Macieja Łubieńskiego. Podczas sejmu konwokacyjnego dano mu 17 VII t.r. list przypowiedni na zaciąg 2 100 ludzi piechoty. W październiku 1648, podczas elekcji, nalegał P. na przyspieszenie obioru króla; wybór Jana Kazimierza podpisał z woj. kaliskim. Marszałek sejmu elekcyjnego Filip K. Obuchowicz nalegał, aby P. ze swymi ludźmi ruszył co prędzej do obozu, lecz ten wymawiał się brakiem pieniędzy na zaciągi. Bp chełmiński i podkanclerzy kor. Andrzej Leszczyński zezwolił mu na zaciągi w swej diecezji pod warunkiem, że zaciężni będą się utrzymywali własnym kosztem, czyli w praktyce z pieniędzy P-ego. Latem 1649 oczekiwano w obozie pod Zasławiem na P-ego, który miał przyprowadzić 700 ludzi piechoty; wg Jakuba Michałowskiego P. nie doszedł ze swoim zaciągiem na czas. Ze swoim regimentem piechoty (600 ludzi) stał w oblężonym Zbarażu przy stawie Bazarzynieckim. Dn. 13 VII 1649 przy odpieraniu natarcia Burłaja powstrzymał cofającą się piechotę cudzoziemską; przebił wówczas sztychem chorążego węgierskiego. Potem wraz ze swoim regimentem zajmował stanowisko w narożniku obozu. Działania P-ego w Zbarażu przypisywane są w literaturze (np. L. Kubala) jego bratu Zygmuntowi. Przed r. 1655 P. otrzymał star. bydgoskie.

W czasie najazdu szwedzkiego towarzyszył P. wiernie Janowi Kazimierzowi i spod Piątku 26 VIII 1655 jako jego wysłannik przybył do obozu szwedzkiego pod Kołem, przywożąc listy króla i senatorów. Listów tych nie przyjęto dla rzekomych «błędów formalnych», lecz pozwolono P-emu wypowiedzieć się ustnie wobec Karola Gustawa i jego otoczenia. Wygłoszona wówczas przezeń niezwykle śmiała i pełna godności mowa stała się głośna, a jej fragmenty przechowały się w licznych źródłach współczesnych. P. pytał króla, jak mógł zdecydować się na najazd Polski i jaki w tym mógł mieć interes? Przecież siłą Polaków nie ujarzmi i pokój pozostanie jedynym rozwiązaniem. Potem w osobistej rozmowie z Karolem Gustawem starał się ustalić miejsce ewentualnych bezpośrednich kontaktów obu władców i był zdania, że najlepiej byłoby je odbywać o 12 mil od każdej ze stron. W październiku 1655 przebywał złożony chorobą w oblężonym Krakowie. Dn. 8 X t.r., za zgodą Szwedów, odbył konferencję z woj. łęczyckim Janem Leszczyńskim, 13 X brał udział w naradzie wojennej, która wypowiedziała się za kapitulacją. Krakowa. Mianowany w r. 1657 kaszt. chełmińskim, zrzekł się tego urzędu w r. 1661 na rzecz brata Andrzeja. Sam zaś przywdział suknię duchowną (był bezżenny) i został wkrótce kustoszem wiślickim i dziekanem chełmińskim, przy tym zaś sekretarzem królewskim. W r. 1663, zaraz po 8 VI, otrzymał z prezenty królewskiej prepozyturę. włocławską.

P. był dziedzicem: Cienina, Pępocina, Kamienia, Jednopola (Innopola) i Wilczy w pow. konińskim oraz Czerńca i Radwańca w pow. kaliskim, które w r. 1644 sprzedał bratu Andrzejowi. Dokupił zaś Gałczyno w pow. gnieźnieńskim. W r. 1663 pełnił obowiązki opiekuna synów po zmarłym bracie Andrzeju. Zmarł w końcu r. 1663, przed 15 XII.

 

Estreicher, XIV 368; Dworzaczek; Niesiecki; Uruski; Czaplewski, Senatorowie Prus Król.; – Frąś L., Oblężenie Zbaraża, Kr. 1932 s. 17, 39, 43, 49; Kubala L., Jerzy Ossoliński, Lw. 1924; tenże, Szkice historyczne, S. I i II, Lw. 1923 (pomylony z bratem Zygmuntem); Nowak T., Operacja krakowska króla Karola X Gustawa, w: Wojna polsko-szwedzka 1655–1660, W. 1973; Wassenberg E., Jan Kazimierz, 1858 s. 170–1; Wimmer, Materiały do zagadnienia organizacji armii… w l. 1645–55, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., V 504; Wotschke T., Polnische Studenten in Heidelberg, „Jahrbücher f. Kultur u. Gesch. d. Slaven” Bd 2: 1926 s. 55; – Album studiosorum Academiae Lugduno-Batavae, Hagae Comitum 1875; Kochowski W., Historia panowania Jana Kazimierza, P. 1859 I 212–14; Ojczyste wspominki, Wyd. A. Grabowski, Kr. 1845 II 39–40, 47–9; Rudawski W., Historia polska od śmierci Władysława IV, Pet. 1855 I 303–5; Temberski, Roczniki; Vol. leg., IV 215, 658; Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej, Z. 5, W. 1961 s. 147; – AGAD: Zapisy Trybunału Piotrkowskiego, t. 30 s. 2174 (spalone w r. 1944, odpisy w posiadaniu autora); Arch. Państw. w P.: Konin Grodz. 58 k. 224, 282v., Poznań Grodz. 41 k. 762, 44 k. 320v., 48 k. 263v., 680 k. 245v.–249v.; – Informacje Stanisława Librowskiego w oparciu o podany przezeń rkp.: Chodyński S., Katalog prałatów i kanoników włocławskich, Włocławek 1915.

Włodzimierz Dworzaczek

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt III (Waza)

1566-06-20 - 1632-04-30
król Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Andrzej Rudomina

1596 - 1631-09-05
jezuita
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.