INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Leonard Gabriel Pociej h. Waga      strona tytułowa druku Decora illustrissimae domus Pociejanae ..., z roku 1687, w zbiorach biblioteki publicznej w Kownie, plik z www.epaveldas.lt - C130000483260
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pociej Leonard Gabriel h. Waga (1632–1695), wojewoda witebski. Ur. 6 XI, był wnukiem Adama Hipacego (zob.), dziesiątym synem Piotra, pisarza ziemskiego brzeskiego lit., i Zofii z Kazanowskich (córki Pawła, sędziego łukowskiego). Do r. 1662 służył w wojsku litewskim. Obecny był na sejmiku relacyjnym brzeskim 6 VIII 1661 oraz na takimże sejmiku 31 V 1662, gdzie obrano go sędzią powiatowym skarbowym dla rozpatrzenia zaległych podatków. W trakcie prac tego sądu P. oskarżył kaszt. brzeskiego Malchera Stanisława Sawickiego o przywłaszczenie dwóch podymnych w r. 1661 i wydał na niego jako pisarz dekretowy tego sądu dekret skazujący. Spotkało się to ze sprzeciwem obradującego 2 II 1663 sejmiku brzeskiego. Dn. 19 X 1662 P. ożenił się z Reginą Ludwiką Ogińską, córką Samuela Lwa, ciwuna trockiego, wdową po Walterze Korffie. Była ona rodzoną siostrą Jana (zob.), późniejszego woj. połockiego i hetmana polnego lit., a stryjeczną Marcjana (zob.), późniejszego kanclerza w. lit., toteż P. korzystał z ich protekcji w dalszej karierze. W r. 1668 P. został deputatem z województwa trockiego do Trybunału Lit. W rok później został posłem z tegoż województwa na sejm konwokacyjny, a z województwa brzeskiego na elekcję Michała Korybuta Wiśniowieckiego. W styczniu 1672, już jako podsędek brzeski, posłował z województwa trockiego na sejm, gdzie podpisał się pod manifestem senatorów i posłów litewskich w sprawie dóbr biskupstwa wendeńskiego. W grudniu t. r. podpisał instrukcję brzeską na zjazd generalny do Warszawy. W maju 1673, za wstawiennictwem hetmana w. lit. Michała Kazimierza Paca, mianowany został sędzią ziemskim brzeskim. W t. r. zaciągnął się do wojska litewskiego, zostając porucznikiem chorągwi petyhorskiej Marcjana Ogińskiego, wówczas woj. trockiego, i jednocześnie wystawił chorągiew niemiecką, W t. r. posłował od wojska litewskiego do wojska koronnego w sprawie uzgodnienia wspólnych działań. Wziął udział w bitwie pod Chocimiem, ale zaraz powrócił na Litwę z częścią sił dowodzoną przez M. K. Paca. Jako poseł województwa brzeskiego wziął udział w elekcji 1674 r., będąc zapewne, jak i jego protektor, zdecydowanym wrogiem Jana Sobieskiego. Jesienią t. r. walczył ponownie na Ukrainie przeciw Turkom. W końcu t. r. posłował, wraz ze stolnikiem parnawskim Jerzym Druszkiewiczem, od wojsk Rzpltej do wojsk rosyjskich J. Trubeckiego, stojących w okolicach Kijowa, w celu uzgodnienia współdziałania militarnego przeciw Turkom, lecz misja ta nie przyniosła spodziewanego rezultatu na skutek niechętnego stanowiska władz rosyjskich do udzielenia pomocy Rzpltej.

W r. 1675 dywizja M. K. Paca, do której należała chorągiew poruczeństwa P-a, przybyła na Ukrainę dopiero we wrześniu i nie wzięła już w zasadzie udziału w poważniejszych działaniach; P. dowodził wówczas większym zgrupowaniem wojska wyprawionym pod Kamieniec Podolski. Już w grudniu t. r. był jednak z powrotem w województwie brzeskim i podpisał instrukcję sejmiku brzeskiego. W r. 1676 znowu wziął udział w wyprawie hetmana Paca przeciw Turkom i w obronie Żórawna, zakończonej 16 X podpisaniem traktatu pokojowego. Zakończenie wojny spowodowało zwinięcie dowodzonej przez P-a chorągwi petyhorskiej. Posłował z województwa trockiego na sejm 1677 r. W t. r. został administratorem podatku szelężnego powiatu orszańskiego. W r. 1678 posłował z województwa brzeskiego na sejm do Grodna, z którego został wyznaczony na komisarza do rozdziału hiberny wojsku litewskiemu. Sejm ten zgodził się na libertację kamienicy P-a w Wilnie. Na odbytym 25 V 1679 sejmiku relacyjnym w Brześciu P. wybrany został na deputata do przyszłej komisji skarbowej litewskiej, mającej obradować w Grodnie. W t. r. wrócił do służby wojskowej, obejmując poruczeństwo chorągwi husarskiej Marcjana Ogińskiego. Z chorągwią tą uczestniczył w niesławnej kampanii wojska litewskiego na Słowacji i Węgrzech w r. 1683. W r. n. wziął udział w walkach toczonych przez armię litewską z Turkami na Ukrainie. W tym czasie Jan III Sobieski starając się przeciwstawić Ogińskich wszechwładnym na Litwie Sapiehom wyraźnie faworyzował członków ich fakcji. Wynikiem tego było powierzenie P-owi godności kasztelana witebskiego, ale ten urzędu nie przyjął. W r. 1686 P. uczestniczył w zakrojonej na dużą skalę kampanii Jana III na Wołoszczyźnie, mającej przynieść spełnienie dynastycznych planów króla, a zakończonej niepowodzeniem w wyniku wrogiej temu postawy Cesarstwa. Dn. 24 X t. r. P. przyjął kolejną ofiarowaną mu przez króla godność – województwo witebskie, na które wjechał 12 XI t. r.

Postawienie Jana III na Ogińskich jako przeciwwagi dla Sapiehów skończyło się niepowodzeniem i obie fakcje szybko połączyły się we wspólnej walce z królem; taką politykę realizował także P. W r. 1690 był on obecny na sejmie, z którego wyznaczono go na deputata do rady wojennej przy boku króla oraz na komisarza do zapłaty wojsku litewskiemu. Sejm ten zgodził się także na libertację dworu P-a w Brześciu. Obradująca rok później komisja warszawska nad sprawą egzulantów przyznała P-owi sumę ponad 168 000 zł, co spotkało się z protestem egzulantów litewskich i po wygraniu sprawy – skazaniem go na infamię. Przyznana suma przekazana została przez Sapiehów dopiero w r. 1714 sukcesorom P-a. Już w tym czasie, po śmierci w r. 1690 Marcjana Ogińskiego, P. powoli oddalał się od współpracy z Sapiehami, do czego przyczyniły się głównie sprawy majątkowe i finansowe. Mimo to aż do swej śmierci P. zajmował w zasadzie wrogie Janowi III stanowisko w wielu ważnych dla króla sprawach.

Związki z Ogińskimi przyczyniły się do zrobienia przez P-a nie tylko kariery politycznej, lecz także i do zgromadzenia dużego majątku, który stał się podstawą magnackiej pozycji jego potomków. Prócz odziedziczonej po ojcu Różanki (której pozostałe części skupował w l. 1679–83) i Rzeczycy (woj. brzeskie) objął w r. 1671 po żonie dobra Kietowiszki (woj. trockie), a w r. 1677 otrzymał od M. Ogińskiego starostwo rohaczewskie (pow. rzeczycki) oraz wieś Dymniki (woj. brzeskie). W l. 1683–7 skupił majątek Jelno (woj. brzeskie), posiadał też starostwo surażskie (woj. witebskie), wsie Horodno, Radość (woj. brzeskie), dzierżawę powierzchniańską (pow. kowieński), dobra Kadzin (woj. mścisławskie) i część Dąbrowny (pow. orszański) – obie po M. Ogińskim, lenne dobra Liwenmujza (Liwenhof) w Inflantach, kamienicę w Wilnie przy ul. Trockiej, dwór w Brześciu oraz dwa pałace w Warszawie. P. fundował kościoły i cerkwie w Liwenmujzie, Kietowiszkach, Kadzinie i Rzeczycy oraz restaurował kaplicę (tzw. tryznowską) w kościele Bernardynów w Brześciu. Zmarł 1 II 1695 w Rzeczycy i został pochowany 23 III t. r. w kościele Bernardynów w Brześciu.

W małżeństwie z Reginą Ludwika z Ogińskich (zm. przed 5 I 1707) P. miał pięcioro dzieci, z których jedynie Ludwik Konstanty (zob.) oraz Kazimierz Aleksander (zob.) przeżyli ojca.

 

Boniecki, IX 359; Dworzaczek; Wolff, Kniaziowie lit.-rus., s. 303; tenże, Senatorowie W. Ks. Lit.; Pułaski F., Opis 815 rękopisów Biblioteki Ordynacji Krasińskich, W. 1915; – Ptaszycki S., Dzieje rodów litewskich, jako materiał do archeologii historycznej, „Ateneum” T. 3: 1888 s. 529–30; Sadkowska Cz., Ludwik Konstanty Pociej, hetman wielki W. Ks. Lit. i «regestr» jego archiwum z r. 1720, „Archeion” T. 59: 1973 s. 70–2; Woliński J., Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676), Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1967 XIII cz. 1; – Akty Vil. Archeogr. Kom.; Archeografičeskij Sbornik Dokumentov; Genealogia imienia naszego, „Przegl. Pozn.” 1860 s. 213–28; Kuligowski M. I., Dźwięk Marsa walecznego z walnej ekspedycyjej Chocimskiej, Wil. 1675; Letopis Pancyrnego i Avierki, w: Polnoe sobr. russ. letopisej, Moskva 1975 XXXII; Sarnecki K., Pamiętniki z czasów Jana Sobieskiego, Wr. 1958; Vol. leg., V 321, 631, 640, 812, 927; – AGAD: Arch. Radziwiłłów Dz. VI nr II–79 (Zebranie Dni z Kalendarzów Notowanych… Karola Stanisława Radziwiłła), k. 16 v., Arch. Prozorów i Jelskich nr 37 (Testament Reginy z Ogińskich Pociejowej), Metryka Lit., Ks. Wpisów 255/138 k. 79 (wg Sumariusza Metryki Lit., X k. 51v.); Arch. Państw. w Kr. Oddz. na Wawelu: Arch. Młynowskie Chodkiewiczów, nr 124, 912; B. PAN w Kr.: rkp. nr 1404 t. I (Popis wojska litewskiego pod Różanką 1 IX 1673), nr 5788, 5863; B. Pol. w Paryżu: rkp. 13 nr 14 s. 259–260.

Andrzej Rachuba

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Michał Piotr Boym

ok. 1614 - 1659-08-22
jezuita
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.