Bruner Ludwik (1871–1913), profesor chemii fizycznej Uniw. Jagiell., urodzony w Warszawie 15 IV jako syn dra med. Edwarda i Anny z Libasów, wyznania rzym.-kat., w r. 1888 ukończył tamże III gimnazjum klasyczne, poczem przez 3 lata uczęszczał na wydział przyrodniczy Uniwersytetu Warszawskiego. Przeniósłszy się na uniwersytet w Dorpacie, ukończył go w r. 1893 ze stopniem kandydata chemii; następnie został asystentem prof. Pawlewskiego w Politechnice Lwowskiej. Dla pogłębienia studiów udał się w r. 1894 do Paryża, gdzie pracował w laboratorium Berthelota. Wróciwszy do kraju, został w r. 1895 asystentem prof. Schramma w pracowni chemii organicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego, na którym to stanowisku pozostawał do r. 1910. Mimo że zakład, w którym pracował, był przeznaczony dla chemii organicznej, B. w trudnych warunkach, walcząc, z początku zwłaszcza, z prawie zupełnym brakiem aparatów, prowadził badania w kierunku chemii fizycznej, a dla zapoznania się z jej nowoczesnym rozwojem i nowymi metodami pracy wyjeżdżał kilkakrotnie za granicę. W r. 1898 pracował w Lipsku u Ostwalda, w r. 1903 u Nernsta w Getyndze i u Habera w Karlsruhe, wreszcie był w r. 1907 w kilku pracowniach w Anglii: u Rutherforda w Manchester, u Ramsaya w Londynie i u Donnana w Liverpoolu. Wśród tego, po uzyskaniu w r. 1898 doktoratu w Uniwersytecie Jagiellońskim, habilitował się do chemii fizycznej najpierw w Politechnice Lwowskiej w r. 1901, a w trzy lata potem na Uniwersytecie Jagiellońskim. W r. 1901 ożenił się z Marią Stellą z Brunerów. W r. 1907 został mianowany profesorem nadzwyczajnym chemii fizycznej w U.J., a w r. 1910, po ustąpieniu prof. Schramma i po przeorganizowaniu II Zakładu Chemicznego, został dyrektorem nowoutworzonego Zakładu Chemii fizycznej, będącego wówczas nominalnie drugim oddziałem II Zakładu. Była to pierwsza pracownia chemii fizycznej na ziemiach polskich. Będącą w toku nominację B-a na profesora zwyczajnego uniemożliwił jego prawie nagły zgon w dniu 5 XII 1913 w Krakowie.

Zakres prac naukowych B-a był bardzo rozległy: należy wymienić przede wszystkim szereg badań fotochemicznych, wykonanych przez niego lub z pomocą licznych uczniów – podobnie jak i inne prace, mający za punkt wyjścia reakcję bromowania benzolu w świetle i pod wpływem katalizatorów; prace elektrochemiczne, jak przewodnictwo roztworów bromu w rozczynnikach niewodnych; fizyczno-chemiczne wyjaśnienie sprawy strącania siarczków metali ciężkich za pomocą siarkowodoru; zbadanie natury kwasowej selenowodoru i tellurowodoru; pracę wykonaną z Haberem nad ogniwem paliwowym; szereg prac ogłoszonych wspólnie z Tołłoczką nad kinetyką chemiczną w układach niejednorodnych, i wiele innych. Z Tołłoczką również wydał dwa podręczniki: chemii nieorganicznej i chemii organicznej, które, pierwotnie przeznaczone dla szkół średnich, z czasem, w miarę pomnażania wydań, wzniosły się na poziom nauki w szkołach akademickich; ostatnie wydanie Chemii nieorganicznej pod wspólnymi nazwiskami obu autorów było siódme (1926), Chemii organicznej piąte (1922). Poza tym ogłosił B. liczne inne książki z zakresu chemii i fizyki (wśród nich na wzmiankę zasługują przede wszystkim Pojęcia i teorie chemii, W. 1904), oraz wydał szereg podręczników przełożonych z innych języków. Jako doskonały pedagog, wykształcił bardzo wielu uczniów, z których cały szereg zajmuje obecnie katedry we wszystkich niemal szkołach akademickich polskich.

Ruchliwy i wrażliwy umysł B-a nie ograniczał się jedynie do nauk ścisłych: pod pseudonimem Jana Stena brał bardzo czynny udział w życiu literackim w epoce »Młodej Polski«. Ogłosił tom Poezyj (Lw. 1899), zbiór nowel pt. Jeden miesiąc życia (Kr. 1900), zbiór studiów literackich Dusze współczesne (Lw. 1902), Szkice krytyczne (Lw. 1906) i inne. Był też »spiritus movens« w redakcji miesięcznika literacko-społecznego »Krytyka« i wydał cykl przekładów powieści Anatola France, swego ulubionego autora.

Feldman W., Współczesna literatura polska, W. 1903 (w następnych wydaniach krócej); tenże, Piśmiennictwo polskie 1880–1904, wyd. 3, Lw. 1905, II i IV; »Czas« (1913) 564: »Kurier Warsz.« 1913, 344; Zawadzki J. w »Chemiku Polskim« 1914, 14, s. 9–13; Orkan W., Jan Sten (»Krytyka« XLI 16–8); Poggendorffs Biograph. Handwörterbuch (1926) Bd. V 177; Arch. Uniw. Jag.; informacje od rodziny B-a i osobiste autora.

Tadeusz Estreicher