Panczakiewicz Ludwik Michał (1873–1935), architekt. Ur. 29 VII w Nowym Targu, był drugim z trzynaściorga dzieci Leona, rolnika, który w starszych latach trudnił się zegarmistrzostwem, i Marianny z Pawluśkiewiczów. P. ukończył szkołę powszechną w Nowym Targu, następnie gimnazjum realne i Szkołę Techniczno-Przemysłową w Krakowie. Później kształcił się w Petersburgu, gdzie zdobył tytuł architekta oraz uprawnienia budowlane na teren Król. Pol. W r. 1898 osiadł w Warszawie i współpracował z architektem Józefem Piusem Dziekońskim. Były to projekty i realizacje kościoła w Grybowie w Nowosądeckiem (1901, praca konkursowa na wybudowanie kościoła w stylu renesansu włoskiego, projekt pokazany na wystawie w Tow. Zachęty Sztuk Pięknych i odznaczony listem pochwalnym) oraz kościołów warszawskich: Św. Floriana na Pradze (1898–1902), Św. Zbawiciela (1901 – II nagroda w konkursie TZSP, wspólnie z J. Dziekońskim i Władysławem Żychiewiczem), Św. Stanisława na Woli, w Żyrardowie i wiele innych. Twórczość P-a w pracowni J. Dziekońskiego kształtowała się pod wpływem uprawianego przez tego architekta historyzmu i eklektyzmu, co widać m. in. na przykładach pseudogotyckich kościołów warszawskich Św. Floriana i Św. Stanisława oraz kościoła Św. Zbawiciela, nawiązującego w wielu fragmentach do tradycji polskiego renesansu, m. in. do kaplicy Zygmuntowskiej. Jako przedsiębiorca P. budował Dom Tow. Ubezpieczeń «Rosja» w Warszawie. Z prac własnych P-a należy wymienić duży dom mieszkalny w Łodzi przy ul. Struga 3 (1911), pałacyk budowany dla ks. Dołgorukiego przy ul. Litewskiej 6 w Warszawie, stanowiący później kolejno własność Radziwiłłów i Tyszkiewiczów, oraz nie istniejące już kamienice warszawskie, jak dom przy Marszałkowskiej 129 (1903–5, uznany przez „Przegląd Techniczny” za «najpiękniejszy budynek w stylu secesyjnym i nowoczesnym»), przy ul. Żórawiej 4 (ok. 1907), przy ul. Przeskok 4 (ok. 1905), przy Siennej 5/7 (ok. 1905), domy firmy «Fruziński» przy ul. Polnej, róg Mokotowskiej i Marszałkowskiej, róg Wilczej. Kamienice warszawskie P-a cechowała na ogół symetryczna bryła ozdobiona secesyjnie potraktowanymi poszczególnymi partiami i ornamentem. Późniejsze projekty uzyskują elementy modernistyczne. Liczne i dość obfite dekoracje rzeźbiarskie wykonywała z reguły pracownia rzeźbiarska Franciszka Rotha, z którym P. stale współpracował. Z licznych na terenie Warszawy kamienic budowanych przez P-a zachowały się do dziś tylko cztery: narożna na ul. Poznańskiej róg Al. Jerozolimskich (1904–6), przy ul. Lwowskiej 11, przy ul. Marszałkowskiej 2 (ok. r. 1910) oraz przy ul. Marszałkowskiej 6 (ok. r. 1912) kamienica własna, w której od frontu, na szóstym piętrze zwieńczonym rzeźbą spoczywającego jelenia i fauna, mieściła się ogromna pracownia P-a.
W pierwszych latach XX w. był P. kierownikiem kursów rysunków architektonicznych dla kobiet w Muzeum Przemysłu i Rolnictwa na Krakowskim Przedmieściu. Był też członkiem rzeczywistym Tow. Zachęty. W r. 1907 zasiadał (wespół z Czesławem Domaniewskim, Janem Heurichem, Bronisławem Rogoyskim, Henrykiem Stifelmanem i Stefanem Szyllerem) w redakcji działu architektury „Przeglądu Technicznego”, gdzie ukazywały się najpoważniejsze prace z dziedziny teorii architektury modernistycznej i gdzie niektóre artykuły sygnowane «LP» wyszły zapewne spod jego pióra. W r. 1910 P. brał udział w pierwszej wielkiej wystawie architektury polskiej, zorganizowanej we Lwowie na wzgórzu Parku Kilińskiego. W wystawie tej po raz pierwszy uczestniczyli architekci z trzech zaborów. Wkrótce po wybuchu pierwszej wojny światowej został P., jako obywatel austriacki, wywieziony do Rosji, gdzie zaprojektował i wybudował w Taszkiencie (1916) kościół katolicki. Po wojnie wrócił do Warszawy. Był autorem architektonicznej oprawy hal targowych za Żelazną Bramą w Warszawie, elementów dekoracyjnych mostu Poniatowskiego (latarnie i otoczenie), kaplicy i chrzcielnicy (sygnowana) w kościele Zbawiciela. Projektował i budował kościół w Pniewniku koło Węgrowa (1927) oraz wykonał bezinteresownie plany kościoła p. wezw. Serca Pana Jezusa w swoim rodzinnym Nowym Targu (w stosunku do pierwotnego planu zmieniono w czasie realizacji otwarte zadaszenia na nawy boczne). Wykonał i zrealizował projekty rozbudowy fabryki farmaceutycznej Spiessa w Tarchominie. Wykonał projekt fabryki ołówków Majewskiego w Pruszkowie koło Warszawy, projekt gmachu Tow. Ubezpieczeń w Łodzi. W ostatnim dziesięcioleciu życia był radcą w Min. Robót Publicznych, a następnie, tuż przed przejściem na emeryturę, został architektem powiatowym na powiat warszawski. W tym okresie projektował i budował obiekty dla rolnictwa i przemysłu, a także wille na terenie powiatu warszawskiego. P. zmarł 4 VII 1935 w Warszawie i został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w grobie rodzinnym własnego projektu (kwatera 100).
Z małżeństwa (zawartego w r. 1897) z Anną z Łubkowskich P. miał sześcioro dzieci: Stanisława, inżyniera, konstruktora samochodu «Syrenka», Jana, rolnika, który zginął na gestapo w Alei Szucha w r. 1944, Marię (zamężną za Władysławem Buchnerem), Zofię, Jadwigę (zamężną Ławicką) i Władysława, architekta.
Fot. w zbiorach Red. PSB; – Enc. Org. (1898–1904); Wiercińska, Katalog prac TZSP; Przewodnik po Warszawie… Pod red. dr. R. Fleszarowej J. Kołodziejczyka, W. 1938 s. 210; – Olszewski A. K., Nowa forma w architekturze polskiej 1900–1925, Wr. 1967; Pol. życie artyst. w l. 1890–1914; Popławska I., Architektura Łodzi około 1900 r. w: Sztuka około 1900, W. 1969 s. 124; Wiercińska, Tow. Zachęty; – Sprawozdanie Komitetu TZSP za rok 1935 s. 16, Panczakiewicz Ludwik (wspomnienie pośmiertne); – „Tyg. Ilustr.” 1901 nr 44 s. 874; – Arch. Państw. m. W.: Zbiór Walerego Przyborowskiego, Z. 29, 1909 s. 265; Arch. Urzędu Paraf. w Nowym Targu: Liber natorum t. X s. 221 poz. 94 (metryka chrztu); IS PAN: Materiały do Słownika Artystów; – Informacje syna Władysława w Warszawie i brata Stanisława w Nowym Targu.
Maria Zakrzewska