Piątkiewicz Ludwik, krypt. X (1801–1876), działacz polityczny, wydawca, publicysta. Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej z Poznańskiego, osiadłej w Galicji. Ojciec jego był dzierżawcą w dobrach sieniawskich Czartoryskich. P. uczęszczał do szkół we Lwowie. Stamtąd przyjechał na studia do Warszawy, gdzie 1 IX 1819 zapisał się na Wydział Prawa i Administracji Uniw. Warsz. W czasie studiów pracował jako urzędnik w kancelariach adwokackich oraz w Prokuratorii Generalnej. Na przełomie listopada i grudnia 1819 z inicjatywy P-a i Ksawerego Bronikowskiego powstał tajny Związek Wolnych Polaków, do którego przyłączył się Wiktor Heltman i przeszło czterdziestu jeszcze studentów, urzędników, początkujących literatów i publicystów. Wśród nich znalazł się, wprowadzony przez P-a Maurycy Mochnacki. Związek Wolnych Polaków, podejmujący program niepodległościowy, ukształtował się ostatecznie jako organizacja typu masońskiego; powołano trzy loże, a P. został wielkim mistrzem Kapituły. Od 1 I 1821 P. z Bronikowskim i Heltmanem wydawali pismo „Dekada Polska”, ukazujące się trzy razy w miesiącu. Z powodu stałych trudności z cenzurą wydano tylko 9 numerów, ostatni – 21 III 1821. P. redagował, wg własnych zeznań, numery 1, 3, 5, 6 i 7 „Dekady”. Było to pismo legalistyczne zarazem i opozycyjne, broniło Konstytucji Królestwa i kodeksów praw w nim obowiązujących, obracało się zaś przeciwko legalnej władzy, która owe prawa łamała. W tym duchu utrzymany był programowy Wstęp w numerze 1, przypisywany P-owi. Krótka działalność polityczna P-a skończyła się wydaleniem go z Królestwa. Przyczyną było wydanie przez P-a wraz z Heltmanem tekstu Konstytucji 3 maja. W. książę Konstanty dopatrzył się w tej działalności elementów rewolucyjnych (Konstytucja 3 maja jako wyraz własnej woli i dążeń narodu przeciwstawiana była oktrojowanej Ustawie Konstytucyjnej Królestwa). Aresztowani i dostawieni przed oblicze w. księcia P. i Heltman przeżyli wybuch gniewu i lżenia. Heltmana oddano «w sołdaty», a P-a po nieudanej próbie namówienia do posług donosicielskich jako niepełnoletniego «obcokrajowca» odstawiono w lipcu 1821 do granicy galicyjskiej. Osiedlony przymusowo w zaborze austriackim, P. trudnił się pracą literacką we Lwowie, gdzie w r. 1822 wydał przekład poematu E. C. Kleysta „Wiosna” wraz z omówieniem krytycznym pt. Rzecz krótka o Kleyście i Stoczkiewiczu z dołączeniem uwag nad pomienionym poematem tudzież niektórych spostrzeżeń nad polskimi tłumaczeniami tego dzieła (Lw.). Do r. 1826 P. pozostawał pod tajnym nadzorem policji austriackiej, zaniepokojonej m. in. wymianą korespondencji studentów na jego temat. W związku z zeznaniami Heltmana rozpoczęto przeciw P-owi śledztwo. Władze austriackie odmówiły wydania P-a Komisji Śledczej w Warszawie, zarządzono jednakże w r. 1825 indagację na podstawie dostarczonych materiałów. Po przejściu przez wszystkie instancje sądowe rzecz zakończyła się uniewinnieniem P-a, którego obarczono jednakże kosztami sądowymi.
W r. 1826 P. uzyskał zezwolenie na wydawanie pisma zbiorowego i w maju 1827 ukazał się „Pątnik Narodowy, czyli Zbiór drukiem dotąd nie ogłoszonych pism różnego pióra wierszem i prozą, ku pożytkowi i zabawie, ku oświeceniu i rozweseleniu umysłu” (Lw.). Mimo złożenia w cenzurze materiałów do następnych tomów, z planowanej serii ukazał się tylko jeden tom. Łączył on część kalendarzową z literacko-naukowo-gospodarską. Obok przedruków, przekładów i dość przypadkowo zebranych materiałów, wydawca umieścił tu rzeczy własne: programowy artykuł Pożegnanie Pątnika z domem, recenzję „Lekarza swojego honoru” Calderona, poprzedzoną rozprawką O potrzebie i pożytkowi [sic!] krytyki tudzież o jej istocie i zasadach oraz niedokończony szkic O pieśniach ludu polskiego i ruskiego, interesujący ze względu na organiczne traktowanie tekstów i melodii (które opracował skrzypek i kompozytor Karol Lipiński) oraz uznanie pieśni ludowej za «pierwiastkowe źródło» narodowej poezji i muzyki. W r. 1827 ukazało się też lwowskie wydanie „Sonetów” Mickiewicza, jako wynik (być może) «mistyfikacji» P-a, który (wg Semkowicza) dostarczył wydawcom odpis „Sonetów” z rzekomo własnoręczną aprobatą Mickiewicza dla wydania. „Sonety” Adama Mickiewicza z nutami kompozycji Karola Lipińskiego zostały poprzedzone podpisaną X rozprawką P-a O sonecie w ogólności z treściwym wyłożeniem historii sonetu.
Po roku dokonań wydawniczych P. zniknął z życia kulturalnego Galicji. Pojawił się w Warszawie w pierwszych dniach powstania listopadowego. Wspólnie z Bronikowskim planował wznowienie „Dekady Polskiej”. W wojsku dosłużył się stopnia majora i odznaczenia Krzyżem Virtuti Militari. Działał w powstańczym Tow. Patriotycznym, 13 VI 1831 wybrany został do Rady Towarzystwa, z jego ramienia przygotowywał założenie Tow. Wychowania Dzieci po Poległych Rycerzach Polskich. Wraz z Bronikowskim i Tadeuszem Krępowieckim założył w ramach Klubu Tow. Patriotycznego Tow. Partyzantów Polskich. Był zwolennikiem podjęcia walki zbrojnej również z Austrią i prawdopodobnie twórcą memoriału w tej sprawie dla gen. Jana Skrzyneckiego (w marcu 1831), wreszcie wysłannikiem rządu polskiego do Galicji, badającym m. in. możliwość rozszerzenia powstania na zabór austriacki. Po klęsce w r. 1831 osiedlił się na stałe w Galicji. W r. 1863 odpowiedział natychmiast publicznie na oszczerczą charakterystykę jego działalności z lat młodzieńczych, zawartą we fragmencie z pamiętnika Józefa Dzierzkowskiego („Goniec” Lw. 1863 nr 67). Zmarł 20 VI 1876 w Tarnopolu. Brak wiadomości o stosunkach rodzinnych P-a.
Estreicher w. XIX; Semkowicz A., Bibliografia utworów Adama Mickiewicza, W. 1958; Gerber R., Studenci Uniwersytetu Warszawskiego 1808–1831, Wr. 1977; PSB, (Heltman Wiktor); – Askenazy Sz., Łukasiński, W. 1929 I–II; Bieliński, Uniw. Warsz., I; [Chołodecki J.] Białynia Chołodecki J., Cmentarzyska i groby naszych bohaterów z l. 1794–1864 na terenie wschodniej Małopolski, Lw. 1928 s. 45; tenże, Lwów w czasie powstania listopadowego, Lw. 1930 s. 46; Dutkiewicz J., Austria wobec powstania listopadowego, Kr. 1933; Kamiński A., Polskie związki młodzieży (1804–1831), W. 1963; Kieniewicz S., Konspiracje galicyjskie (1831–1845), W. 1950; Kunaszowski H., Życiorysy uczestników powstania listopadowego, Lw. 1880 s. 48; Łuczakówna H., Wiktor Heltman, P. 1935; Poklewska K., Galicja romantyczna (1816–1840), W. 1976; Rosnowska J., Dzierzkowski, Kr. 1971; Semkowicz A., Kult Mickiewicza we Lwowie, Lw. 1932 s. 2–3; Tyrowicz M., Prasa Galicji i Rzeczypospolitej Krakowskiej 1772–1850, Kr. 1979; Zieliński A., Naród i narodowość w polskiej literaturze i publicystyce lat 1815–1831, Wr. 1969 s. 144; – „Dzien. Pol.” 1876 nr 142.
Hanna Dylągowa