INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Ludwik Sobański  

 
 
1791-10-31 - 1837-08-16
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sobański Ludwik (1791–1837), marszałek szlachty pow. bracławskiego, działacz Tow. Patriotycznego. Ur. 31 X w Obodówce (w pobliżu Olhopola), był synem Michała (zob.) i Wiktorii z Orłowskich (zob. Sobańska Wiktoria), bratem Gotarda (zob.).

S. uczył się w Liceum Krzemienieckim, następnie w Paryżu. Po powrocie do kraju należał do założonego w Warszawie na przełomie l. 1814 i 1815 przez Ignacego Prądzyńskiego, Klemensa Kołaczkowskiego i Gustawa Małachowskiego tajnego Tow. Prawdziwych Polaków (wg I. Prądzyńskiego «był nadzwyczajnie brzydki i jąkał się jak mało kto»). Należał do loży masońskiej «Bouclier du Nord» (przyjęty w r. 1819 w Berdyczowie przez Franciszka Majewskiego). W czasie pobytu w Warszawie w r. 1821 został pozyskany przez Prądzyńskiego do Tow. Patriotycznego i uczestniczył w zebraniu założycielskim w Potoku, a następnie na Bielanach, mianowano go prezesem prowincji wołyńskiej i wręczono prowizoryczne instrukcje (1 V t.r.). Po powrocie do domu powołał do życia Radę Prowincjonalną, do której wprowadził Feliksa Ciszewskiego, Stanisława Karwickiego, Piotra Moszyńskiego i Michała Skibickiego. W czerwcu 1822 zwołał powtórny zjazd w Berdyczowie i przyjął nowych członków. Walerian Łukasiński, który nie darzył S-ego pełnym zaufaniem ze względu na jego przyjaźń z Prądzyńskim, uważał go tylko za tymczasowego prezesa prowincji, a na organizatorów Towarzystwa na Wołyniu powołał Karola Dziekońskiego i Marcina Tarnowskiego. Gdy w sierpniu t.r. na trzecim zjeździe w Berdyczowie prowincja wołyńska podzielona została wg instrukcji władz warszawskich Towarzystwa na trzy odrębne prowincje: podolską, wołyńską i kijowską, S. mianowany został prezesem podolskiej, nie na długo jednak, gdyż w październiku t.r. wyjechał z Wołynia. Dn. 31 V 1823 poślubił w Krakowie Różę z Łubieńskich (zob. Sobańska Róża).

Po powrocie w r. 1825, gdy przygotowywano połączenie Tow. Patriotycznego z Tow. Templariuszy, S. przekazał na cele organizacyjne 300 rb. Aresztowany w Ładyżynie w r. 1826 na skutek zeznań dekabrystów o pertraktacjach z Tow. Południowym (sam w nich nie uczestniczył), a następnie Antoniego Jabłonowskiego, został osadzony u karmelitów w Warszawie; składał zeznania 7 i 9 III, 12 IV, 19 i 23 V, 28 VI oraz 11 i 17 VII, wymieniając wiele osób. W r. 1827 przewieziony został do Petersburga, gdzie poddano go dodatkowym przesłuchaniom; osadzono go w celi nr 13 w Newskiej Kurtynie Twierdzy Pietropawłowskiej (od 28 I do 23 VIII 1827), po czym znowu odesłano do więzienia w Warszawie; ponownie znalazł się w Newskiej Kurtynie 30 V 1828 (tym razem w celi nr 41).W sumie spędził w kazamatach trzy lata. W r. 1829 został ze względu na stan zdrowia zwolniony z więzienia. Jednak w przededniu powstania listopadowego ponownie go aresztowano, by mu «uniemożliwić udział w buncie» i 5 I 1831 wywieziono do Permu (przybył na miejsce 9 I t.r.), dokąd podążyła za nim żona. Utrzymywali oboje kontakty z przybywającymi tu zesłańcami polistopadowymi, co zaniepokoiło władze (zwłaszcza częste kontakty z internowanymi w Permie generałami, Ludwikiem Bogusławskim i Karolem Turną), rozważano nawet sprawę przeniesienia S-ego do innej guberni. W r. 1833 uzyskał zgodę na powrót do kraju. Zmarł 16 VIII 1837 w Warszawie, pochowany został w Wiskitkach koło Błońska; w r. 1858 syn Feliks przewiózł szczątki do grobowca rodzinnego w Obodówce.

Z małżeństwa z Różą z Łubieńskich miał S. czworo dzieci: Teklę, zmarłą w dzieciństwie, Paulinę Wiktorię (ur. 1824), żonę Adolfa Jełowickiego (ur. 1809), Antoninę Mariannę (1825–1902), zamężną za Sewerynem Drohojowskim, ziemianinem, kapitanem WP, oraz Feliksa Hilarego (zob.).

 

Miniatura z r. 1812 przez Stanisława Szczęsnego Kossakowskiego, reprod. w: Lipkowski L., Moje wspomnienia 1849–1912, Kr. 1913 s. 98; – Słown. Geogr. (Obodówka); Śliwowska W., Zesłańcy polscy w Imperium Rosyjskim w pierwszej połowie XIX wieku. Słownik biograficzny, W. 1998; Drzewo genealogiczne 64 herbowe po mieczu i kądzieli Sobańskich, Łubieńskich, Jełowickich i Drohojowskich, W. 1912; Żychliński, XIX 284–5; Giller A., Lista Wygnańców Polskich do roku 1863, w: Album Muzeum Narodowego w Rapperswyll na stoletnią rocznicę 1772 r., P. 1872 s. 430; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; – Askenazy S., Łukasiński, W. 1929 I–II (po s. 85 – podob.); Dylągowa H., Towarzystwo Patriotyczne i Sąd Sejmowy, W. 1970; Hass, Sekta farmazonii warsz.; Janik M., Dzieje Polaków na Syberii, Wr. 1991; Łubieński R., Generał Tomasz Pomian hrabia Łubieński, W. 1899 I 468–9; Wierszewska M., Twierdza Pietropawłowska w Sankt-Petersburgu jako pierwowzór X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej w walce z polskim ruchem wyzwoleńczym w XIX wieku, „Niepodległość i Pamięć” 1998 nr 3 s. 43–50; – Bobrowski T., Pamiętnik mojego życia, W. 1979 I–II; [Iwanowski E.] Heleniusz, Wspomnienia lat minionych, Kr. 1876 II 239–40; Iwański A. (senior), Pamiętniki 1832– 1876, W. 1968; Jełowicki A., Moje wspomnienia, W. 1970; Niemcewicz J. Ursyn, Pamiętniki z lat 1820–1829, w: Pamiętniki dekabrystów, W. 1960 III; Prądzyński I., Pamiętniki, Kr. 1909 I 16; Roman Sanguszko zesłaniec na Sybir z r. 1831 w świetle pamiętników matki, ks. Klementyny z Czartoryskich Sanguszkowej oraz korespondencji współczesnej, W. 1927; Sobańska R., Pamiętnik rodziny Łubieńskich ofiarowany rodzeństwu…, W. 1851 s. 6, 23, 107, 111, 123, 154, 204, 208, 234, 243, 250, 253, 257, 365, 393; – Gosudarstvennyj archiv Rossijskoj Federacji (GARF, dawny CGAOR) w Moskwie: F. 109, I ekspedycja, 1827 r., vol. 173 cz. 3, 1832, vol. 25; Rossijskij Gosudarstvennyj Istoričeskij Archiv (RGIA) w S-Pet.: F. 1280 opis. 1 vol. 7 k. 8, 122, vol. 6 k. 136.

Wiktoria Śliwowska

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.