INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Magdalena Katarzyna Morska (z domu Dzieduszycka)     

Magdalena Katarzyna Morska (z domu Dzieduszycka)  

 
 
Biogram został opublikowany w 1976 r. w XXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Morska z Dzieduszyckich Magdalena Katarzyna (1762–1847), rysowniczka-malarka, projektantka architektury i ogrodów, sawantka i filantropka. Ur. 1 IV, była córką Tadeusza Dzieduszyckiego (zob.) i Salomei Bibersztein Trembińskiej. Wykształcenie odebrała prawdopodobnie w domu rodziców, wynosząc dobrą znajomość języka francuskiego. Ok. r. 1782 poślubiła kuzyna Ignacego Morskiego. Początkowo po ślubie zamieszkała z mężem w Pruchniku, a następnie w Zarzeczu (obie miejscowości koło Jarosławia). W l. 1792–3 odbyła z mężem podróż do Włoch, później często wyjeżdżała z mężem lub samotnie do Wiednia, Warszawy, Lwowa, Krakowa i na zachód Europy (Francja, Belgia, Holandia, Niemcy, Szwajcaria). Ostatnią podróż do Holandii i Anglii odbyła w r. 1840, mając blisko 80 lat. Po rozejściu się z mężem (ok. r. 1817) zamieszkała na stałe w Zarzeczu, dobrach pozostawionych jej przez męża (wraz z kluczem pruchnickim, Będziemyślem i Klęczanami oraz Bieżanowem), gdzie korzystając z usług Chrystiana Piotra Aignera wystawiła niewielki pałac, którego budowa została rozpoczęta w r. 1817. Pałac posiadał wyposażenie wnętrza zaprojektowane przez M-ą w stylu empire, a wykonane zapewne przez miejscowych stolarzy. M. zamierzyła także budowę kościoła w Zarzeczu, również wg projektu Aignera. W Zarzeczu i Węgierce zaprojektowała różne budynki gospodarcze, administracyjne i wiejskie, wzorując się na budownictwie holenderskim. Budynki nie były tynkowane, zaś cegłę kazała uodpornić na działanie warunków atmosferycznych, przez kilkakrotne «pobielanie» mlekiem. Projektu M-iej był park w Zarzeczu utrzymany w stylu sentymentalno-romantycznym, pełen licznych drzew egzotycznych, kwiatów, a także jeszcze w stylu w. XVIII utrzymanych altan dumania. Z części zakoli i starorzeczy rzeczki Mleczki utworzono staw, a na wyspie tego stawu zbudowano drewniany «młyn», w którym podawano podwieczorki. M. upiększała park, aż do swej śmierci sprowadzając rokrocznie do niego nowe gatunki roślin ozdobnych (krajowych i zagranicznych). Słynne szklarnie w Zarzeczu, napełnione egzotycznymi roślinami, konkurowały z podobnymi w Łańcucie, Przeworsku, Sieniawie i Medyce.

Będąc zdolną rysowniczką i miłośniczką kwiatów osobiście zajmowała się układaniem bukietów z kwiatów ciętych, a potem ich rysowaniem. Rysowała także widoki budynków i ogrodu w Zarzeczu. Niektóre z tych kompozycji malowała, miedzioryty z nich wykonał węgierski rytownik osiadły w Wiedniu Janos (Johann) Blaschke. W r. 1833 M. wydała drukiem album 50 gravures representant les bâtiments de Zarzecze en Galicie, ses jardins, leurs ornements, et des fleurs, gravées, d’après ses dessins par Blaschke. Pałac w Zarzeczu z zewnątrz i wewnątrz, budynki folwarczne, park, klomby i kwiaty zleciła M. narysować malarzowi Józefowi Ferdynandowi Tabaczyńskiemu, a następnie w l. 1832–5 odrytować Antoniemu Tepplarowi. Sporządziwszy osobiście opisy wydała (w niewielkiej ilości egzemplarzy) drukiem w r. 1836 w Wiedniu Zbiór rysunków wyobrażających celniejsze budynki wsi Zarzecze w Galicyi… z opisem budownictwa wiejskiego w sposobie holenderskim i angielskim i ogólnymi myślami o przyozdobieniu siedlisk wiejskich…

W pałacu w Zarzeczu M. wydawała do r. 1831 słynne bale i zabawy. Po powstaniu 1831 r., gdy fala emigrantów napłynęła do Galicji, M. zajęła się akcją filantropijną, spiesząc z pomocą uchodźcom i goszcząc ich u siebie w Zarzeczu. M. zmarła 11 V 1847 w Zarzeczu i tam została pochowana. Potomstwa nie pozostawiła, a majątek zapisała bratu Józefowi Dzieduszyckiemu. Licznymi legatami wspierała klasztory SS Miłosierdzia w Przeworsku, Moszczanach i we Lwowie, Bibliotekę Zakładu Narodowego im. Ossolińskich i in.

Mąż M-iej Ignacy (ok. 1761 – 23 IX 1819), syn podkomorzego przemyskiego Aleksandra prócz majątków przekazanych rozwiedzionej żonie miał Zawieprzyce (pow. lubartowski), Bieżanów i Łąkę w Rzeszowskiem. Był szambelanem królewskim w r. 1794, austriackim w r. 1801; w r. 1809 był członkiem Rady Narodowej Galicyjskiej. Znany z obrotności finansowej i ze skąpstwa, wg Preka niemiłej powierzchowności, garbaty i małego wzrostu, miał romans ze słynną z piękności Zofią z Potockich Czosnowską, 2. v. Oborską, z którą miał nieślubną córkę Józefę Różę; Zofii zapisał klucz Łąka.

 

Portret M-iej Pietro Labruzziego (olej. na płótnie, 1793 w Rzymie, własność Muz. w Jarosławiu, zbiory pozarzeckie, replika w zbiorach prywatnych); Portret M-iej w późnej starości Alojzego Rejchana (olej. na płótnie, własność Muz. w Jarosławiu, zbiory pozarzeckie); Miedzioryt Roberta Theera wg rysunku Moritz-Michaela Daffingera (w zbiorach B. Jag.); Litografia Fransa Serapha Hanfstaengla (w Dreźnie, wg F. M. Reibischa, w Muz. w Jarosławiu); – Enc. Org.; Słown. Geogr.; Boniecki; Uruski, s. 271; Kraszewski, Catalogue d’une Collection; – Jaroszewski T. S., Chrystian Piotr Aigner architekt warszawskiego klasycyzmu, W. 1970; Puchalski W., Drobne dzieje Łąki, Kr. 1892 s. 108–11; Wasylewski S., Życie polskie w XIX w., Kr. 1962; Wołek-Wacławski J., Będziemyśl i Klęczany, Jaworów 1937 s. 34–5; – Dzieduszycki M., Kronika domowa Dzieduszyckich, Lw. 1865 s. 412–14; Girtler K., Opowiadania, pamiętniki z lat 1832–1857, Kr. 1971; Jabłonowski L., Pamiętniki, Kr. 1963; Prek K., Czasy i ludzie, Wr. 1959; – „Tyg. Illustr.” 1864 t. 10 s. 392; – Arch. Diec. w Przemyślu: rkp. 1925; B. Jag.: rkp. 3114; B. Ossol.: rkp. 5565/III; – Bibliogr. do Ignacego Morskiego: Portret pędzla Pietro Labruzzi, malowany w Rzymie w r. 1793 (podczas włoskiej podróży Morskich) w zbiorach Muz. w Jarosławiu, pochodzi z pałacu w Zarzeczu (replika mniejszego formatu w zbiorach prywatnych); – Girtler K., Opowiadania, Kr. 1971 II 152;– Arch. Diec. w Przemyślu: rkp. 1925; B. Jag.: rkp. 3114; B. Ossol.: rkp. 5565/III; – Życiorys Ignacego Morskiego opracowany przez Krzysztofa Wolskiego w materiałach Red. PSB.

Krzysztof Wolski

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.