Słonkowic (Słomkiewicz, Słonkowicz) Marcin (zm. 1658), profesor Uniw. Krak. Ur. w Słonkowie w diec. gnieźnieńskiej, był synem Wojciecha, piwowara. W literaturze jest mylnie identyfikowany z Marcinem Niechrostem, synem Jana, pochodzącym z diecezji płockiej.
W półr. zim. 1626/7 wpisał się S. na Uniw. Krak. i zimą 1633 uzyskał bakalaureat sztuk wyzwolonych, zaś stopień magistra filozofii z pocz. 1638 r. Od lata t.r. prowadził jako docent bezpłatny wykłady na Wydz. Filozoficznym, z przerwą w l. 1640–3, kiedy był nauczycielem w kolonii akademickiej we Lwowie. Kronikarz lwowski Jan T. Józefowicz odnotowuje, że S. jako nauczyciel i rektor tamtejszej szkoły próbował bronić jej praw, wnosząc na forum kapituły lwowskiej w l. 1641 i 1642 skargi przeciw jezuitom prowadzącym kolegium we Lwowie (Józef Łukaszewicz niesłusznie datuje kadencję rektorską S-a we Lwowie na r. 1647). Dn. 14 III 1645 został S. powołany do Kolegium Mniejszego w Uniw. Krak. i w lipcu t.r. odbył publiczną dysputę filozoficzną, poprzedzoną ogłoszeniem tezy Quaestio de quantitate continua (Kr.), którą dedykował kaszt. lwowskiemu Wacławowi Zamoyskiemu. Jednocześnie 5 VII t.r. podjął się jako senior kierownictwa bursy Jagiellońskiej (Ubogich). Dn. 17 I 1648 na podstawie dysertacji Quaestio physica de anima corpus informante (Kr. 1648) został powołany do Kolegium Większego; objął wtedy katedrę filozofii z fundacji Grzegorza Prewancjusza Władysławskiego i w trakcie 2-letniego kursu zaznajamiał studentów z zasadami filozofii arystotelesowskiej.
Dwukrotny prowizor Kolegium Większego (1648, 1650), w półr. zim. 1649/50 objął S. urząd dziekana Wydz. Filozoficznego. Uważany za obrońcę przywilejów akademickich, w sporze uczelni z bpem krakowskim Piotrem Gembickim występował przeciw próbom rozszerzenia jego jurysdykcji nad Uniw. Krak., w związku z czym 23 III 1650 wraz z rektorem Stanisławem Różyckim i kilkoma profesorami został pozwany przed sąd biskupi, a następnie ekskomunikowany. Po ukorzeniu się i przeproszeniu biskupa został S. uwolniony od cenzury, lecz nie wyłączył się z dalszej walki uniwersytetu z Gembickim. W t.r. wykładał jako tzw. profesor królewski język hebrajski, co zaowocowało opracowaniem podręcznika gramatyki tego języka Synopsis grammaticae Hebraicae… (Kr. 1651), dedykowanego rektorowi Jakubowi Górskiemu, z którego polecenia otrzymał S. od uniwersytetu sumę 200 fl. We wstępie do tej książeczki twierdził, że język hebrajski jest «mater linguarum» i wywodził z niego grekę i łacinę. Następnie omówił zagadnienia ortografii, etymologii, syntaksy i prozodii. W r. 1650 wydał również pierwsze polskie tłumaczenie satyr Persjusza pt. „A. Persius, dowcipny wierszopis rzymski” (Kr.; przedruk, dwukrotnie w Warszawie w 1771 i 1796).
Wiosną 1652 przybył S. na studia do Padwy, 6 IV wpisał się do metryki nacji polskiej na tamtejszym uniwersytecie, a 29 V został wybrany na bibliotekarza. Dn. 31 VIII t.r. immatrykulował się na wydz. artystów uniw. padewskiego; 4 VII 1653 uzyskał promocję na doktora medycyny. W r. 1654 powrócił do Krakowa i kontynuował zajęcia ze sztuk wyzwolonych, nie podejmując prób inkorporacji na Wydz. Lekarski. Zapewne posiadał wtedy święcenia kapłańskie, skoro 2 IX t.r. otrzymał z prezenty uniwersytetu kanonię w kolegiacie św. Floriana. Wśród współczesnych uchodził za wielkiego erudytę, rozkochanego w książkach. Prawdopodobnie dlatego bezpośrednio przed oblężeniem Krakowa przez Szwedów w r. 1655 otrzymał z rąk uchodzącego z miasta prowizora Joachima Speroniusza klucze od biblioteki Kolegium Większego, stając w ten sposób (aż do 16 VI 1656) na straży zbiorów bibliotecznych. Jako jeden z nielicznych pozostałych w Krakowie profesorów, w czasie pożaru, który wybuchł podczas obrony Krakowa przed Szwedami, stanął wraz z Marcinem Radymińskim na czele młodzieży akademickiej ratując bohatersko w nocy z 25 na 26 IX 1655 budynki Kolegium Mniejszego i Kolegium Władysławowskiego. Po zajęciu Krakowa przez Szwedów zmuszony był do przekazania pewnej liczby książek szwedzkim oficerom (spis zachował u siebie).
Z chwilą reaktywowania działalności uniwersytetu został S. w półr. zim. 1657/8 obrany dziekanem Wydz. Filozoficznego. Jeszcze w trakcie kadencji dziekańskiej powołano go na profesora Wydz. Teologicznego, następnie został promowany na bakałarza teologii. W nocy z 7 na 8 V 1658 zginął w pożarze, który wybuchł w jego mieszkaniu; spłonęła wówczas prywatna biblioteka S-ego, m.in. nakład drukowanego przekładu Persjusza, gramatyki języka hebrajskiego i przygotowane do druku tłumaczenie satyr Juwenalisa. Spaliło się również wiele książek wypożyczonych z biblioteki Jana Brożka i bursy Filozofów, a nadto część metryki Wydz. Filozoficznego. S. został pochowany 11 V t.r. w Krakowie.
Estreicher; Nowy Korbut, III; Hist. Nauk. Pol., VI; Index lectionum in Universitate Studiorum Jagiellonicae 1840/41, Kr. [b.r.w.] s. 3–6; – Barycz H., Alma Mater Jagellonica. Studia i szkice z przeszłości Uniwersytetu Krakowskiego, Kr. 1958 s. 228; Dzieje UJ, I; Hist. B. Jag., I; Łukaszewicz J., Historia szkół w Koronie i w Wielkim Księstwie Litewskim, P. 1851 III 467; Wyczawski H. E., Biskup Piotr Gembicki, Kr. 1957; Skimina S., Persjusz w Polsce, Prace Wydz. Filol.-Filoz. Tow. Nauk w Tor., Tor. 1952; – Album stud. Univ. Crac., IV 106; Arch. nacji pol. w uniw. padewskim, I–II; Józefowicz J. T., Kronika m. Lwowa od r. 1634 do 1690…, Lw. 1854 s. 42, 48; Statuta nec non liber promotionum; – Arch. UJ: rkp. 19 s. 818, rkp. 37 s. 574, rkp. 64 s. 182–184, 220, 228, 234, 251, 275, 290, 296–297, 320–321, rkp. 72 s. 139, rkp. 76 s. 287, Mater. Leszka Hajdukiewicza; B. Jag.: rkp. 220 s. 151 i n., rkp. 226 s. 505, 532, 556–557, 720, rkp. 5359/12.
Wanda Baczkowska