INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Maurycy Stanisław Potocki     
Biogram został opublikowany w latach 1984-1985 w XXVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Potocki Maurycy Stanisław (1894–1949), właściciel Jabłonny. Ur. 16 V w Warszawie, był synem Augusta (zob.) i Eugenii z Wojnicz-Sianożęckich.

Po śmierci ojca odziedziczył w r. 1906 dobra Jabłonnę, Nieporęt i Białobrzegi pod Warszawą (ok. 7 800 ha). Studiował w Anglii, ale studiów nie ukończył. W czasie pierwszej wojny światowej był oficerem w I Korpusie Polskim gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego (od stycznia 1918 w I p. ułanów). Brał udział jako podporucznik I p. Ułanów Krechowieckich w wojnie polsko-ukraińskiej i odznaczył się w walkach o Gródek Jagielloński (marzec 1919). Uczestniczył ochotniczo w wojnie polsko-radzieckiej 1920 r. Po zakończeniu wojny przeszedł do rezerwy w stopniu porucznika ułanów. W okresie międzywojennym nie odgrywał roli politycznej, choć znajdował się jako zwolennik Józefa Piłsudskiego w grupie osób towarzyszących mu przed słynną rozmową z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim na Moście Poniatowskiego podczas zamachu majowego. Jako animator życia towarzyskiego Warszawy pozostawał w bliskich stosunkach ze sferami rządowymi. W r. 1926 ofiarował na Zamek Królewski 2 obrazy Canaletta. Był jednym ze współtwórców Automobilklubu Polskiego i pionierów rajdów samochodowych, w których sam startował na samochodzie Bugatti. Aktywny członek Polskiego Związku Łowieckiego, zapraszany był w latach trzydziestych na polowania organizowane przez władze polskie z udziałem dygnitarzy zagranicznych, dzięki czemu zawarł wiele znajomości z czołowymi osobistościami politycznymi Niemiec hitlerowskich i Włoch, m. in. z H. Göringiem i G. Ciano. Niektóre z tych osób brały również udział w polowaniach w Jabłonnie. Poza majątkami, które stopniowo parcelował, P. czerpał także dochody z nieruchomości i udziałów w Hucie Szklanej «Jabłonna», założonej w r. 1922, a zatrudniającej 250 osób.

W pierwszych dniach września 1939 P. wszedł w skład Straży Obywatelskiej w Warszawie i został szefem Wydziału Transportu i Komunikacji. Podczas okupacji wykorzystywał swe znajomości wśród elity hitlerowskiej dla udzielania pomocy aresztowanym Polakom. Działo się to za wiedzą i aprobatą dowództwa Związku Walki Zbrojnej–Armii Krakowej (ZWZ-AK). W czasie przyjęć organizowanych dla dygnitarzy okupacyjnych z szefem policji dystryktu warszawskiego L. Hahnem oraz komendantem Sipo (Sicherheitspolizei) i SD (Sicherheitsdienst) J. Müllerem P., przy pomocy zaufanego plenipotenta i przyjaciela Jana Pętkowskiego, współpracującego zarówno z Polskim Czerwonym Krzyżem (PCK), jak i z dowództwem AK, niejednokrotnie uzyskiwał zwolnienie osób, w których sprawie interweniował. Przechowywane w Jabłonnie Archiwum Poniatowskich w wyniku porozumienia między P-m a warszawskim Archivamtem zostało w r. 1941 przeniesione do Archiwum Skarbowego, a w trzy lata później, tuż przed wybuchem powstania warszawskiego, złożone w Forcie Sokolnickiego, dzięki czemu się uratowało. Po upadku powstania P. osiadł w Ojcowie. Tu na początku marca 1945 został aresztowany i osadzony w więzieniu w Kielcach. W pierwszych dniach sierpnia 1945 oddział «Szarego» – Antoniego Hedy – opanował więzienie, uwalniając więźniów. Wkrótce potem P. przeszedł przez «zieloną granicę». Na jesieni 1945 był już w Londynie. Tam zmarł 15 V 1949. Był odznaczony Krzyżem Virtuti Militari 5 klasy i dwukrotnie Krzyżem Walecznych.

P. był dwukrotnie żonaty. Po raz pierwszy poślubił w r. 1914 Teresę z Woronieckich (zm. 1949). Małżeństwo to zostało unieważnione w r. 1928. Powtórnie ożenił się w r. 1929 z Marią z Gąsiorowskich 1. v. Brydzińską (ur. 1900), znaną aktorką. Z drugiego małżeństwa miał córkę Natalię (1929–1974), zamężną 1. v. za Richardem Jennerem, po rozwodzie zamężną 2. v. za Wincentym Poklewskim, z którym również była rozwiedziona.

 

Bibliogr. Warszawy. Wydawn. ciągłe 1919–28, Wr. 1977; Materiały do biogr. geneal. i herald. pol., III 224, VI 347; Uruski, XIV 293; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924; Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Przewodnik po zespołach, W. 1975; – Drozdowski M., Alarm dla Warszawy, W. 1964; Księga jazdy polskiej, W. 1938 s. 418; Litewski J., Dziewanowski W., Dzieje 1-go Pułku Ułanów Krechowieckich, W. 1932 s. 166, 178, 195, 225, 362; Rychter W., Dzieje samochodu, W. 1979 s. 297; Wojciechowski A., Zarys historii wojennej 1-go Pułku Ułanów Krechowieckich, W. 1929 s. 52; Wrzosek M., Polskie korpusy wojskowe w Rosji w latach 1917–1918, W. 1969; – Archiwum polityczne Ignacego Paderewskiego, Wr. 1974 IV; Cywilna obrona Warszawy we wrześniu 1939, W. 1964; Jarocki R., Rozmowy z Lorentzem, W. 1981; Księga adresowa Polski 1926/7 W. 1926; Regulska H., Dziennik z oblężonej Warszawy, W. 1978; Rocznik Informacyjny o Spółkach Akcyjnych w Polsce, W. 1929 nr 464; [Szembek J.], Diariusz i teki Jana Szembeka (1935–1945), Londyn 1969 III; Walka o dobra kultury. Warszawa 1939–1945, W. 1970 I; Zagórski W., Wolność w niewoli, Londyn 1971; – „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” 1949 nr 118; – Centralne Arch. Głównego Urzędu Statystycznego: Wydział Statystyki Rolnej, t. 629; –  Informacje Janiny Herget, Zofii z Tyszkiewiczów Potockiej, Jana Zamoyskiego.

Wojciech Roszkowski

 

 

Powyższy tekst różni się w pewnych szczegółach od biogramu opublikowanego pierwotnie w Polskim Słowniku Biograficznym. Jest to tekst zaktualizowany, uwzględniający opublikowane w późniejszych tomach PSB poprawki i uzupełnienia.

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.