INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Mieczysław Jan Szpakiewicz      Mieczysław Szpakiewicz, pokolorowana fotografia wykonana przez "Foto-Studio" Braci Szer w Wilnie.

Mieczysław Jan Szpakiewicz  

 
 
Biogram został opublikowany w XLVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2012-2013.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szpakiewicz Mieczysław Jan (1890–1945), aktor, reżyser, dyrektor teatru.

Ur. 1 I w Sandomierzu, był synem Wacława (ur. ok. 1869), konnego dozorcy akcyzowego, oraz Marianny z Jaroszyńskich (ur. ok. 1869).

W l. 1899–1904 uczył się S. w Męskim Klasycznym Progimnazjum w Sandomierzu. Następnie praktykował w aptece, po czym w r. 1907 zdał egzamin na pomocnika aptekarskiego na Wydz. Farmacji uniw. w Kazaniu. T.r. podjął pracę w aptece w Nowo-Radomsku (obecnie Radomsko); współpracował tam z bojówkami socjalistycznymi, m.in. przechowując im broń. Od r. 1908 był zatrudniony w aptece w Łodzi i działał w stow. pracowników farmaceutycznych. Za udział w organizowaniu strajku aptekarskiego w gub. piotrkowskiej został t.r. aresztowany. Po zwolnieniu wyjechał do Warszawy, gdzie podjął pracę w aptece Kościńskiego; tu również uczestniczył w życiu organizacyjnym aptekarzy.

Obdarzony talentem recytatorskim, został S. w r. 1910 prywatnym uczniem Aleksandra Zelwerowicza, a już we wrześniu r.n. dyrektor Teatru Małego Kazimierz Zalewski zaangażował go jako pracownika niestałego. S. debiutował rolą Niewolnika Mammei w „Irydionie” Zygmunta Krasińskiego (reż. Arnold Szyfman), zagranym 29 I 1913 w Warszawie na otwarcie budynku Teatru Polskiego. Od końca października t.r. występował w Płocku w Tow. Dramatycznym «Teatr Komedii» Julii Januszkiewiczówny; po jej odejściu w grudniu, pozostał do końca lutego 1914 w zespole kierowanym przez Wacława Kiedrzyńskiego. Zaangażowany przez Franciszka Rychłowskiego, przeniósł się do Teatru Polskiego w Kijowie i tam 14 XI t.r., u boku Stanisławy Wysockiej, wystąpił jako Franciszek w „Alzacji” L. Camille i G. Leroux (reż. Wysocka). Od poł. grudnia 1914 do początku stycznia 1915 towarzyszył Zelwerowiczowi występującemu gościnnie w Żytomierzu, Berdyczowie, Humaniu i Winnicy; wg wspomnienia S-a występował także w Moskwie i Piotrogrodzie. W Kijowie zagrał, m.in. Juliusza Glogau w „Żagwi” H. Kistemaeckersa (reż. Zelwerowicz), a w reżyserii Wysockiej: Stańczyka w „Królewskim jedynaku” Lucjana Rydla i Aunego w „Podporach społeczeństwa” H. Ibsena. Prawdopodobnie latem 1915 został powołany jako rezerwista do armii rosyjskiej. Od początku września t.r. grał ponownie w teatrze Rychłowskiego: Poetę w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego (reż. Maksymilian Węgrzyn i Kornel Makuszyński) oraz Wilandera w „Trójce hultajskiej” J. Nestroya. Został aktorem w zorganizowanym przez Wysocką stałym Teatrze Studya i od listopada grał tam w jej reżyserii m.in. Oswalda w „Upiorach” oraz Johannesa Rosmera w „Rosmersholmie” Ibsena, Don Rodryga w „Cydzie” P. Corneille’a w parafrazie Wyspiańskiego, Królewicza Bellidora w „Siostrze Beatryx” oraz we „Wnętrzu” M. Maeterlincka. Uczył ponadto dykcji młodzież teatralną, skupioną wokół Wysockiej, być może też reżyserował. Dn. 13 IV 1917, na zebraniu konstytuującym Związek Artystów Sceny Polskiej w Kijowie, został jego sekretarzem. Od kwietnia do lipca 1918 występował z zespołem zorganizowanym wspólnie z Marianem Brokowskim-Brykiem, m.in. w Żytomierzu, Humaniu, Białej Cerkwi, Winnicy i Kamieńcu Podolskim.

Latem 1918 wrócił S. do Warszawy. Korzystając z doświadczeń kijowskich, współtworzył ZASP oraz jego statut, a także odezwę do artystów z 10 XI t.r. Dn. 5 I 1919 został sekretarzem Tymczasowego Zarządu ZASP. W sezonie 1918/19 był aktorem warszawskiego Teatru Polskiego; zagrał wtedy m.in. Pomockiego w „Figlackim polityku teraźniejszej mody” Franciszka Bohomolca (reż. Zelwerowicz), Syna oraz jedną z Masek w „Wyzwoleniu” Wyspiańskiego (reż. Juliusz Osterwa), a także Dametę w „Szopce staropolskiej” Leona Schillera (reż. Zelwerowicz). Premiera „Pani Chorążyny” Stefana Krzywoszewskiego (reż. Osterwa), w której grał Niemcewicza, została 21 XII 1918 przerwana przez młodych poetów: Jarosława Iwaszkiewicza, Jana Lechonia, Antoniego Słonimskiego i Juliana Tuwima, manifestujących przeciw skostnieniu teatru. Od wiosny 1919 uczestniczył w pracach I Polskiego Studia Sztuki Teatru im. Adama Mickiewicza, którego twórcy, m.in. Osterwa i Mieczysław Limanowski, stworzyli następnie Teatr Reduta. Grając w Reducie w sezonie 1919/20, dublował Osterwę w sztukach Stefana Żeromskiego w rolach Przełęckiego w „Uciekła mi przepióreczka” i Wincentego w „Ponad śnieg”; występował także jako Sielski w „W małym domku” Tadeusza Rittnera (reż. Osterwa i Limanowski). Równocześnie był w l. 1919–21 aktorem warszawskich Teatrów Miejskich i w tym samym okresie na kursach instruktorskich Związku Teatru Ludowego wykładał technikę i reżyserię teatralną. Na I Walnym Zjeździe Delegatów ZASP (17–19 IV 1919) wszedł do jego Zarządu, a podczas I Zjazdu Reżyserów (12 XI t.r.) wygłosił referat Reżyser jako wychowawca wyrazistości aktorskiej. W r. 1920 był sekretarzem redakcji organu ZASP „Scena Polska”; na tych łamach opublikował m.in. artykuł Teatr Studjo w Kijowie (1920 nr 1), w którym nazwał Redutę kopią teatru Wysockiej. Podczas wojny polsko-sowieckiej t.r. walczył zapewne w 201. pp ochotniczym. Kontuzjowany pod koniec lipca pod Łapami, leczył się w Warszawie w Szpitalu Ujazdowskim. Następnie od lata uczył dykcji i emisji głosu (wg teorii S. Wołkońskiego) w prywatnej szkole teatralno-filmowej, zorganizowanej przez Wysocką i Włodzimierza Kirchnera. Z inspiracji Wysockiej przetłumaczył z języka rosyjskiego „Człowieka wyrazistego” Wołkońskiego (W. 1920), rozprawę o kształceniu aktora na podstawie systemu F. Delsarte’a. W Reducie reżyserował w r. 1921 wspólnie z Limanowskim i Osterwą „Przechodnia” Bohdana Katerwy (właśc. Szczepana Jeleńskiego). Brał udział w Walnych Zjazdach Delegatów ZASP; na drugim (1–3 IV 1920) wszedł do Komisji Rewizyjnej, a na trzecim (24–26 III 1921) zabierał głos m.in. na tematy finansowe i socjalne oraz obowiązku przynależności do Związku. W sprawie m.in. szkolnictwa teatralnego, relacji reżyser-autor i systemu pracy wypowiadał się w ankiecie reżyserskiej publikowanej w „Scenie Polskiej” (1922 nr 11–12). Uczestniczył też w III Zjeździe Związku Dyrektorów Teatrów Polskich (30 IV – 6 V 1921).

Mianowany przez Min. Kultury i Sztuki w sierpniu 1921 dyrektorem Teatru Narodowego w Toruniu, S. skompletował zespół w znacznym stopniu składający się z jego uczniów z Warszawy i aktorów ze Studyów, a jako scenografa zaangażował znanego mu z Kijowa Feliksa Krassowskiego. Za cel uznał «odniemczenie Torunia» (Limanowski), chciał także «szerzyć najszczytniejszy kult scenicznej Sztuki Narodowej, opartej na zdrowej, jędrnej i duchowi polskiemu najbliższej twórczości dramatycznej» („Słowo Pomor.” 1921 nr z 20 VIII). Preferował repertuar narodowy oraz klasykę światową; dyrekcję zainaugurował 27 VIII 1921 wystawieniem „Kordiana” Juliusza Słowackiego we własnej reżyserii. W pierwszym sezonie wyreżyserował również m.in. „Ponad śnieg” (znów grał Wincentego), „Balladynę” Słowackiego, „Wesele” (zagrał Poetę) i „Sędziów” Wyspiańskiego (wystąpił jako Urlopnik); ponownie zagrał Don Rodryga w „Cydzie” Corneille’a (reż. Maria Dulęba). Wiosną 1922 zorganizował z teatrem objazd miast i miasteczek Pomorza, wystąpił też w Wolnym Mieście Gdańsku. Objazdy kontynuował w l.n. teatr toruński, który od 7 IX 1922 finansowany przez miasto, był Teatrem Miejskim, podporządkowanym Komitetowi Teatralnemu. W sezonie 1922/3 wyreżyserował tam S. m.in. „Śluby panieńskie” Aleksandra Fredry (zagrał Albina), „Księcia Niezłomnego” P. Calderona w przeróbce Słowackiego (zagrał Don Fernanda), „To, co najważniejsze” N. Jewreinowa oraz „Wroga ludu” Ibsena. Gościnnie w Teatrze Miejskim w Grudziądzu wyreżyserował „Sędziów” (premiera 29 XI 1922). W «Zofijówce», toruńskiej willi Żuławskich, w której mieszkało wielu aktorów, S. poznał Stanisława Ignacego Witkiewicza; wpłynęło to na jego decyzję wystawienia utworów tego twórcy i 8 VII 1923 w Teatrze Miejskim w Toruniu odbyła się w obecności autora prapremiera „W małym dworku” (reż. Wacław Malinowski); przedstawienie stało się wydarzeniem artystycznym, powtórzono je jednak tylko raz. W sezonie 1923/4 wyreżyserował S. „Dziady” Adama Mickiewicza i zagrał w nich Gustawa-Konrada. Zofia Guzowska uznała („Słowo Pomor.” 1923 nr z 7 XI), że roli głęboko przeżytej i odtworzonej z pietyzmem towarzyszyły «odpowiednia maska twarzy, wyrazista mimika i dykcja, gest opanowany, [...] dobrze postawiony głos». Dn. 26 IV 1924, pod narzuconym przez cenzurę tytułem „Wariat i pielęgniarka”, odbyła się premiera „Wariata i zakonnicy” Witkiewicza w reżyserii S-a. Autora wywołano na scenę, ale i tak sztuka została powtórzona tylko dwa razy. Doceniając odwagę S-a (to «najszlachetniejszy fanatyk teatru istotnego»), Witkiewicz dedykował mu napisaną t.r. „Matkę”. Z inicjatywy Janiny i Artura Górskich organizował S. cotygodniowe spektakle dla młodzieży; zapraszał na występy gościnne m.in. Wysocką, Dulębę i Jana Kochanowicza. Dn. 17 V wziął udział w VI Zjeździe Związku Dyrektorów Teatrów Polskich. Mimo trudnych warunków, Teatr Miejski pod kierunkiem S-a stał się jedną z najambitniejszych scen polskich tego okresu. W l. 1921–4 wystawiono w nim sto kilkadziesiąt premier, w tym ok. czterdzieści wyreżyserowanych przez S-a; zagrał też S. ponad trzydzieści ról. Narastające problemy finansowe, spadek frekwencji, zatarg z Komitetem Teatralnym, wrogość części magistratu oraz nieprzychylny stosunek toruńskiej prasy spowodowały jednak, że złożył dymisję. Dn. 27 VII 1924 w swym gabinecie, w obecności członków zarządu toruńskiej filii ZASP, reprezentujących skonfliktowaną z S-em aktorkę, targnął się na swoje życie (kula przeszyła płuco i nerkę). Po operacji przebywał kilka tygodni w Toruniu, po czym załamany, wyjechał na kurację. Roman Ingarden, podsumowując toruńską dyrekcję S-a, podkreślił, że «niewielu jest zapewne dyrektorów teatru w Polsce, którzy by z taką bezinteresownością i z takim oddaniem pracowali dla dobra sceny polskiej i którzy przy tym posiadaliby ten stopień kultury, jaki przejawiał się w każdym przedsięwzięciu p. Szpakiewicza» („Przegl. Warsz.” 1924 nr 39).

W r. 1924 zatrudnił się S. jako aktor i reżyser Teatru Polskiego w Poznaniu pod dyrekcją Bolesława Szczurkiewicza i Nuny Młodziejowskiej-Szczurkiewiczowej, kolegów z kijowskiego zespołu Wysockiej. Ponownie zagrał Poetę w „Weselu” (reż. Władysław Ryszkowski), a ponadto tytułowego bohatera w „Kordianie” (reż. Młodziejowska-Szczurkiewiczowa). Wyreżyserował m.in. „Lampkę oliwną” Emila Zegadłowicza (zagrał Jaśka), „Grzech” Bolesława Koreywy, „Żeglarza” Jerzego Szaniawskiego oraz ponownie „W małym domku” Rittnera. Przełożył „Słowo wyraziste” Wołkońskiego, poświęcone nauce techniki mowy scenicznej; książka ukazała się w Poznaniu w r. 1925. Wiele kontrowersji wywołały na II Zjeździe Nauczycielstwa Teatralnego w r. 1926 postulaty S-a, m.in. by zakazać studentom bywania w teatrze przez pierwsze dwa lata nauki.

Od r. 1926 pracował S. w Teatrze Miejskim w Łodzi pod kierunkiem Szyfmana i Bolesława Gorczyńskiego. Wyreżyserował tam „Różę” Żeromskiego (zagrał Czarowica), prapremierę „Persy Zwierżontkowskiej” Witkiewicza (31 V 1927, powtórzona tylko raz), „Księcia Niezłomnego”, „Dziady” (zagrał Gustawa-Konrada), a także „Wyzwolenie”. Jesienią 1927 zorganizował i kierował wspólnie z Górską półestradową «Placówkę Żywego Słowa», której celem było popularyzowanie drobnych utworów poetyckich i pieśni ludowych wśród robotników, inteligencji pracującej i młodzieży szkolnej. Zespół występował w świetlicach, fabrykach i szkołach, m.in. w Łodzi, Zgierzu, Piotrkowie Trybunalskim, Katowicach, Radomiu i miastach Wielkopolski, a w październiku 1928 osiadł w Warszawie w gmachu Związku Zawodowego Kolejarzy (Teatr Ateneum). W reżyserii S-a i Górskiej odbyła się na inaugurację 5 X t.r. prapremiera „Wandy” Cypriana Norwida (S. zagrał Grodnego), a następnie oboje przygotowali „Śluby” Artura Górskiego, w których S. grał rolę Andrzeja. Ponadto wystąpił jako Teulier w „Wilkach” R. Rollanda (reż. Kochanowicz) oraz Głos z nieba i Tumulik w „Powsinogach beskidzkich” Zegadłowicza (reż. Antoni Piekarski); z tym spektaklem udał się latem 1929 na objazd Kresów Wschodnich. Mimo interesujących osiągnięć «Placówka Żywego Słowa» została z przyczyn finansowych rozwiązana. Na XI Walnym Zjeździe Delegatów ZASP (28–30 III 1929) wszedł S. do Zarządu Głównego Związku.

W r. 1929 został S. kierownikiem artystycznym Teatru Polskiego w Katowicach. Wyreżyserował tu po raz kolejny „Sędziów” (zagrał Księdza) i „Przechodnia” (zagrał rolę tytułową), a także m.in. „Złotą Czaszkę” Słowackiego, fragment „Wiary” Gustawa Morcinka oraz, we współpracy ze Stanisławem Ligoniem, „Wesele na Górnym Śląsku” Ligonia i Aleksandra Kubiczka. Ponadto grał w przedstawieniach, głównie w reżyserii Ryszkowskiego, m.in. Przełęckiego w „Uciekła mi przepióreczka”, Stryja Ksawerego w „Maman do wzięcia” Adama Grzymały-Siedleckiego, Franka w „Przeprowadzce” Karola Huberta Rostworowskiego oraz Kościuszkę w „Kościuszce pod Racławicami” Władysława Ludwika Anczyca. Prowadził także szkolenie kandydatów na aktorów.

W r. 1931 został S. dyrektorem Teatrów Miejskich w Wilnie. Wspólnie z Wiesławem Makojnikiem (scenografem większości wystawianych tu przedstawień) wyreżyserował „Horsztyńskiego” Słowackiego (premiera 18 IX t.r.), a samodzielnie m.in. „Różę” oraz „Pana Posła i Julię” Kazimierza Leczyckiego i Józefa Mackiewicza. Zagrał Orsina w „Wieczorze Trzech Króli” W. Shakespeare’a, wystawionym jako „Dwunasta noc albo co chcecie” (reż. Wacław Radulski), oraz Andrzeja w „Virtuti Militari” Kazimierza Andrzeja Czyżowskiego (reż. Wysocka). Jako prelegent, recytator lub dyskutant uczestniczył wielokrotnie w wileńskich Środach Literackich. W r. 1932 założył czasopismo „Front Teatralny” (do wybuchu drugiej wojny światowej wydano kilkanaście numerów), został też członkiem nadzwycz. Rady Wileńskich Zrzeszeń Artystycznych (RWZA), a na wzór kijowskiej placówki Wysockiej zorganizował jesienią t.r. Wileńską Szkołę Dramatyczną przy Teatrach Miejskich (w listopadzie 1934 przekształconą w Studium Teatralne RWZA); w Sekcji Dramatycznej Koła Polonistów USB prowadził kurs dykcji. Wzorem Reduty organizował objazdy po najodleglejszych zakątkach województw wileńskiego i nowogródzkiego (od sezonu 1933/4 jako stały Teatr Objazdowy); zorganizował też Teatr Szkolny. W ogólnopolskim konkursie teatralnym Min. WRiOP teatr wileński za „Zygmunta Augusta” Wyspiańskiego w opracowaniu Jerzego Ronarda Bujańskiego i S-a (wyst. 1 XII 1932; S. zagrał w nim Tenczyńskiego i Hozjusza) otrzymał trzy nagrody: za reżyserię, scenografię i aktorstwo. S. wyreżyserował w r. 1932 „Sprawę Dreyfusa” H. J. Rehfischa i W. Herzoga (zagrał Zolę), w r. 1933 „Czerwoną limuzynę” Tadeusza Łopalewskiego i „Wesele” (zagrał Poetę), a w r. 1934 „Terakoję” T. Izumo, „Pocztę” R. Tagore, „Sprawiedliwość?” Marceliny Grabowskiej oraz wspólnie z Łopalewskim „Zamknięte drzwi” Nadziei Druckiej i „Hamleta” Shakespeare’a (u boku S-a grającego tytułową rolę zadebiutowała Nina Andrycz). Zasługą S-a było powierzenie reżyserii „Dziadów” L. Schillerowi (premiera 18 XI 1933). Na wniosek PAL minister WRiOP odznaczył S-a 5 I 1935 Srebrnym Wawrzynem Akademickim za zasługi dla sceny polskiej oraz za pracę na terenie Wilna i Wileńszczyzny. Z filologiem, prof. USB Stefanem Srebrnym, S. wystawił 29 XI t.r. „Króla Edypa” Sofoklesa; 8 XII wziął udział w słuchowisku Polskiego Radia w Wilnie wg „Heddy Gabler” Ibsena (oprac. Konrad Górski, reż. Irena Szymańska). W r. 1936 reżyserował „Dzieje «Wolności»” Leczyckiego oraz „Japoński rower” Tadeusza Chrzanowskiego. W r. 1937 z przyczyn finansowych zlikwidował Studium Teatralne RWZA oraz zakończył działalność Teatru Objazdowego. W kwietniu t.r. uczestniczył bez powodzenia w konkursie na stanowisko dyrektora Teatrów Miejskich we Lwowie i Krakowie. W Wilnie wyreżyserował t.r. „Mazepę” Słowackiego (szczególnie dobrze przyjętego), „Lato w Nohant” Iwaszkiewicza, „Uczone białogłowy” Moliera, a w r. 1938 „Oresteję” Ajschylosa; wziął także udział w słuchowisku „Alkestis” wg Eurypidesa (reż. Srebrny). W okresie kierowania Teatrami Miejskimi w Wilnie współpracował z ponad trzydziestoma reżyserami, co L. Schiller podsumował opinią: «nie wysuwając się na plan pierwszy, innym chętnie w swym teatrze pola ustępował».

Dn. 28 IV 1938 zarząd m. Lwowa powierzył S-owi kierowanie Teatrami Miejskimi; S. wyreżyserował 29 IX t.r. na otwarcie sezonu „Gałązkę rozmarynu” Zygmunta Nowakowskiego, a następnie m.in. „Intrygę i miłość” F. Schillera, „To więcej niż miłość” L. Bús-Feketyego i ponownie „Uciekła mi przepióreczka”. Współpracował z wybitnymi reżyserami, którzy we Lwowie powtarzali swoje głośne inscenizacje, m.in. Edmundem Wiercińskim („Maskarada” Iwaszkiewicza, S. zagrał w niej Puszkina) i L. Schillerem („Nasze miasto” T. Wildera, „Korsarz” M. Acharda), który ponadto przygotował premierę „Paryżanki” H. Becque’a. W lwowskim Polskim Radiu S. wyreżyserował słuchowisko „Nowe lato” Kazimierza Brończyka, emitowane 10 IV 1939.

Po wybuchu drugiej wojny światowej i zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną pozostał S. dyrektorem Teatrów Miejskich, jednak w 2. poł. października 1939 wyjechał do zajętego przez ZSRR Wilna. Tam w okresie rządów litewskich włączył się do prac zorganizowanego przez Górską i Michała Orlicza półamatorskiego Teatru Małego, będącego repliką «Placówki Żywego Słowa»; przygotowano w nim „Kulig” wg tekstów staropolskich oraz „W ogródeczku [...] w ciemnym borze” z tekstami m.in. Mickiewicza i I. Kryłowa. W czasie sowieckiej okupacji Wilna Teatr Mały został w marcu 1941 rozwiązany. Podczas okupacji niemieckiej wrócił S. na pewien czas do zawodu aptekarza, nadal jednak działał na niwie teatralnej. Wspólnie ze Stefanem Martyką zorganizował konspiracyjne Studio Dramatyczne; kierował nim oraz wykładał psychotechnikę, mimikę i gest. W zajęciach, na których pracowano m.in. nad „Halką” Stanisława Moniuszki, uczestniczyli Maria Kościałkowska, Hanna Skarżanka, Igor Śmiałowski i inni. S. był przez dwa tygodnie więziony na wileńskich Łukiszkach, a po zamachu AK na agenta Mariana Padabę, został 16 IX 1943, jako jeden z ponad stu zakładników, ponownie aresztowany. Wywieziono go do obozu ciężkich robót w Prawieniszkach pod Kownem, gdzie zachorował na gruźlicę. Po powrocie do Wilna wznowił pracę w Studiu Dramatycznym i w 1. półr. 1944 wyreżyserował, nadal w konspiracji, „Pigmaliona” G. B. Shawa oraz w układzie K. Górskiego „Poranek Kasprowiczowski”. Po wkroczeniu w lipcu t.r. Armii Czerwonej do Wilna w folwarku w Rekanciszkach koło Kolonii Wil. prezentował dla okolicznych mieszkańców sceny z „Pigmaliona” i „Kordiana”. Uczestniczył w powołaniu Polskiego Wileńskiego Teatru Dramatycznego i 1 X został jego kierownikiem artystycznym. Dn. 11 XI inscenizował obchody Święta Niepodległości. W przedstawieniu „Uciekła mi przepióreczka” (reż. Srebrny) grał 16 XII ponownie Przełęckiego. W r. 1945 w reżyserii S-a odbyły się premiery „Dam i huzarów” Fredry (10 II) oraz przygotowywanej konspiracyjnie „Halki” (24 II). Organizował tzw. repatriację teatru z Wilna do Torunia; przybył tam 15 V t.r.

S. miał głos «mocny i pełny, o dźwięku szlachetnym» (S. Pieńkowski) oraz dobre warunki zewnętrzne. Wyrósł z tradycji Wysockiej i Reduty. Cenił zespołowość, dążył do zaszczepienia aktorom wysokich zasad artystycznych i etycznych. Ambitny w doborze repertuaru, wystawił wiele dawnych arcydzieł, lecz jego największą zasługą było wprowadzenie do polskiego teatru dramatów Witkiewicza. Wg Józefa Jedlicza nie mając «w sobie nic z karierowicza [...] zawód swój artystyczny uważa przede wszystkim za misję społeczno-kulturalną i służbę narodową» („Scena Lwow.” 1938/9 z. 1). S. zmarł na gruźlicę 16 VI 1945 w Toruniu, został pochowany na cmentarzu paraf. przy ul. Józefa Wybickiego (sektor 8 rząd 16 grób 8).

Żoną S-a była od 15 VIII 1915 Michalina z Tenderendów, do r. 1918 pseud. Jasińska (1883–1959), poznana w Teatrze Polskim w Kijowie aktorka; grała z mężem prawie we wszystkich teatrach do r. 1938, kiedy ustąpiła ze sceny. Dzieci nie mieli.

 

Encyklopedia Ziemi Wileńskiej, Bydgoszcz 2002–7 I–V; Łoza, Czy wiesz, kto to jest? (fot.); Maresz B., Biblioteka Teatru Lwowskiego. Inwentarz kolekcji egzemplarzy teatralnych (rękopisów, maszynopisów i druków) ze zbiorów Biblioteki Śląskiej w Katowicach, Kat. 2004–11 I–II; Słown. Teatru Pol. (bibliogr., fot.); Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Gd. 2002 Supl. II; Toruński słownik biograficzny, Tor. 1998 I (bibliogr., fot.); Wę grzyniak R., Encyklopedia „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego, Kr. 2001; Wyspiański S., Monografia bibliograficzna, Oprac. M. Stokowa, Kr. 1968; – Artyści sceny polskiej w ZASP 1918–2008. Księga jubileuszowa, Red. A. Rozhin, W. 2008; Białota M., Dramaty Żeromskiego w Reducie, Wr. 1989; Biedrzycka A., Kalendarium Lwowa 1918–1939, Kr. 2012; Dalecka T., Dzieje polonistyki wileńskiej 1919–1939, Kr. 2003; Degler J., Witkacego portret wielokrotny, W. 2009; tenże, Witkacy w teatrze międzywojennym, W. 1973 (fot.); Głowacki A., Sowieci wobec Polaków na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1939–1941, Ł. 1997; Guderian-Czaplińska E., Teatralna Arkadia, P. 2004 (fot.); Hernik Spalińska J., Teatr Miejski i życie teatralne w Wilnie za dyrekcji Mieczysława Szpakiewicza (1931–1938), w: Wilno teatralne, Red. M. Kozłowska, W. 1998; taż, Teatr na Środach Literackich, „Pam. Teatr.” 1993 z. 1–2; taż, Wileńskie Środy Literackie, W. 1998; taż, Życie teatralne w Wilnie podczas II wojny światowej, W. 2005 (fot.); Horbatowski P., Polskie życie teatralne w Kijowie w latach 1905–1918, Kr. 2009 s. 126, 128–30, 132, 135, 248–50; Kozłowska M., O „polifonię głosów zbiorowych”. Wileńska krytyka teatralna 1906–1940, Szczecin 2003; Krasiński E., Teatr Jaracza, W. 1970; tenże, Warszawskie sceny 1918–1939, W. 1976; Kwaskowski S., Teatr w Toruniu 1920–1939, Gd.–Bydgoszcz 1975 s. 23–57, 214–32 (fot.); Lewandowska S., Wilno 1921–1944. Czasy i ludzie, W. 2009; Lorentowicz J., Teatr Polski w Warszawie 1913–1938, W. 1938; Marczak- Oborski S., Teatr czasu wojny 1939–1945, W. 1967; tenże, Teatr w Polsce 1918–1939, W. 1984; Mieczysław Limanowski. Człowiek, twórca, świadek czasów, Red. M. Kalinowska, A. Sadurski, Tor. 1998; 80 lat teatru w Toruniu, Red. J. Skuczyński, Tor. 2000 (fot.); Pleszkun-Olejniczakowa E., Słuchowiska Polskiego Radia w okresie piętnastolecia 1925–1939, Ł. 2000 s. 165, 219, 249; Przybyszewski K., Ludzie Torunia odrodzonej Rzeczypospolitej 1920–1939, Tor. 2001; Sławiński P., Szkolnictwo elementarne Sandomierza w latach 1815–1914, Sandomierz 2012; tenże, Z dziejów szkolnictwa średniego w Sandomierzu w latach 1773–1939, „Pam. Sandomierski” T. 2: 1995; Srebrny S., Teatr grecki i polski, W. 1984; Stykowa M. B., Teatralna recepcja Maeterlincka w okresie Młodej Polski, Wr. 1980; Szczublewski J., Pierwsza Reduta Osterwy, W. 1965; tenże, Żywot Osterwy, W. 1971; Szletyński H., W Szkole Teatralnej, „Stolica” 1972 nr 29, 32; Szpakiewicz M., Kierownictwo artystyczne, w: Trzechlecie Teatru Narodowego w Toruniu 1920–1923, Red. W. Pawłowski, Tor. [1923]; tenże, Szkoła dramatyczna, „Scena Pol.” 1920 nr 2; Tomaszewski L., Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939–1945, W. 1999; Wilski Z., Polskie szkolnictwo teatralne 1811–1944, Wr. 1978; tenże, Wielka tragiczka, Kr. 1982; – Byrscy I. i T., Wspomnienia z lat trzydziestych, „Pam. Teatr.” 1986 z. 2–3; Byrski T., Teatr – radio – wspomnienia, W. 1975 s. 100–57, 180, 249; Ciecierski J., Zwyczajne życie aktora, Kr. 1989; Irzykowski K., Recenzje teatralne, W. 1965; Iwaszkiewicz J., Teatralia, W. 1983 s. 41, 43, 47; Limanowski M., Duchowość i maestria, W. 1992; Limanowski M., Osterwa J., Listy, W. 1987; Listy Juliusza Osterwy, Red. E. Krasiński, W. 1968; Łopalewski T., Czasy dobre i złe, W. 1966 s. 197–208, 252, 264; Nawrat E., Repertuar sceny dramatycznej Teatru Polskiego w Katowicach w latach 1922–1939, Kat. 1979; Osterwa J., Reduta i teatr, Wr. 1991; Pamiętnik Wileński, Londyn 2010; Pieńkowski S., Teatr Reduta. Występ p. Mieczysława Szpakiewicza, „Gaz. Warsz.” 1920 nr 4; Protokoły III Walnego Zjazdu Delegatów ZASP, „Scena Pol.” 1922 nr 1–4; Repertuar teatru w Płocku 1808–1939, Oprac. B. Konarska-Pabiniak, W. 1982 cz. 1; Ruszczyc F., Dziennik. W Wilnie, W. 1996; Schiller L., Theatrum militans, W. 1987; Szpakiewicz M., Kartka z życiorysu, w: Pamiętnik Koła Sandomierzan 1925–1935, W.–Sandomierz 1936 s. 135–6; Witkiewicz S. I., Listy do żony (1923–1927), W. 2005; Wysocka S., Teatr przyszłości, W. 1973; Żuławski J., Z domu, W. 1970; – „Dzien. Kijowski” 1916 nr 77; „Ekran i Scena” 1928 nr 22; „Farmac. Pol.” 1974 z. 6; „Gaz. Warsz.” 1920 nr z 18 II, 1924 nr z 18 VIII; „Pam. Teatr.” 1961 z. 4 (na s. 623 list S-a do Zegadłowicza z 11 IV 1927), 1963 z. 1–4, 2010 z. 1–2 s. 282–3; „Prawda Wil.” 1944 nr 86, 1945 nr 48; „Warsz. Dzien. Narod.” 1935 nr 165; – Nekrologi z r. 1945: „Robotnik Pomor.” nr 32 (Łopalewski), „Rzeczpospolita” nr 168, „Tyg. Demokr.” 1945 nr 5; – AP w Kielcach, Oddz. w Sandomierzu: Akta stanu cywilnego paraf. katedra w Sandomierzu, sygn. 95 (1890 s. 1v, nr aktu ur. 4); IS PAN: Zbiory Specjalne, listy S-a do Edmunda Wiercińskiego; – Informacje Marii Kościałkowskiej z Kr.

Roman Włodek i Agnieszka Wójtowicz

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

wojna z bolszewikami 1919-1920, praca w aptece, Związek Artystów Scen Polskich, Teatry Miejskie we Lwowie, Teatr Miejski w Grudziądzu, Teatr Mały w Warszawie, Teatr Polski w Katowicach, Teatr Miejski w Łodzi, Teatr Polski w Poznaniu, Teatr Polski w Warszawie, Teatry Miejskie w Warszawie, kierowanie teatrem, NIEPODLEGŁA scena, Srebrny Wawrzyn Akademicki, próby samobójcze, teatr Ateneum w Warszawie, Teatr Polski w Kijowie, Teatr Miejski w Toruniu, teatr Reduta w Warszawie, talent recytatorski, tworzenie teatru, areszt rosyjski XX w., akcja repatriacji do Polski, przedostanie się do Wilna, więzienie na Łukiszkach, okres wojen światowych, ochotnicza służba w WP, praktyka aptekarska, tworzenie słuchowisk radiowych, okupacja sowiecka Lwowa, Teatry Miejskie w Wilnie, okupacja sowiecka Wilna 1940, uczniowie Aleksandra Zelwerowicza, Teatr Studyo w Kijowie, Zjazd Związku Dyrektorów Teatrów Polskich w Warszawie 1921, Zjazd Związku Dyrektorów Teatrów Polskich 1924, salony wileńskie (Środy Literackie), Rada Wileńskich Zrzeszeń Artystycznych, okupacja hitlerowska Wilna, znajomość ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem, areszt niemiecki (II wojna światowa), nauczanie dykcji, progimnazjum w Sandomierzu, konspiracyjne życie teatralne, reżyseria teatralna XX w., aktorstwo teatralne (zmarli w XX w.), występy w słuchowiskach radiowych, śmierć na gruźlicę, cmentarz przy Wybickiego w Toruniu, żona - aktorka, brak dzieci (osoby zm. 1901-1950), służba w wojsku rosyjskim (zmarli 1901-1950)
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Witold Hulewicz

1895-11-26 - 1941-06-12
literat
 

Adam Dobrodzicki

1883-04-18 - październik 1944
major Wojska Polskiego
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Edward Ignacy Lepszy

1855-05-04 - 1932-04-10
malarz
 

Ludwik Stefan Musioł

1892-12-19 - 1970-03-28
nauczyciel
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.