INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Mieczysław Roman Szczepański  

 
 
1919-09-21 - 1945-04-12
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szczepański Mieczysław Roman, pseud.: Dębina, Strzemię, Mieczysław, Spaniel, nazwiska konspiracyjne: Mieczysław Szczepkowski, Mieczysław Łebkowski, Mieczysław Łepkowski (1919–1945), oficer Wojska Polskiego i Armii Krajowej, cichociemny.

Ur. 21 IX w Chełmży, był synem Konrada, miejscowego naczelnika Urzędu Pocztowego i Telegrafu, oraz Teofili z Lewandowskich. Miał siostrę Halinę i brata Edmunda (1918–1992), żołnierza WP i AK, uczestnika powstania warszawskiego 1944 r., po wojnie zamieszkałego w Argentynie.

Od r. 1929 uczył się S. w Państw. Gimnazjum Humanistycznym w Chełmży; należał wtedy do ZHP i był zastępowym 24. Pomorskiej Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego. W r. 1937 zdał maturę, po czym odbył kurs unitarny w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowie – Komorowie, a następnie był przez rok słuchaczem w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. W r. 1938 wstąpił do Szkoły Podchorążych Artylerii (SPA) w Toruniu; po ukończeniu pierwszego roku nauki, jako kapral podchorąży, rozpoczął 13 VIII 1939 praktykę w 24. p. artylerii lekkiej (pal) 24. DP w Jarosławiu. Po wybuchu drugiej wojny światowej został skierowany do Ośrodka Zapasowego Artylerii Lekkiej Nr 10 w Jarosławiu (ośrodek zapasowy 24. pal) i od 6 IX t.r. uczestniczył w obronie linii Sanu w szeregach 1. baterii 3. dyonu artylerii 40. pal; od 12 IX walczył w baonie piechoty, dowodzonym przez ppłk. Henryka Kowalówkę i przeszedł szlak bojowy Jarosław – Lebiedzie – Dzików Stary – Biłgoraj – Cieszanów – Józefów – Zamość – Kowel. Podobnie jak wszyscy podchorążowie toruńskiej SPA został rozkazem marsz. Edwarda Rydza-Śmigłego mianowany 15 IX podporucznikiem (ze starszeństwem z 1 IX). W Kowlu 19 IX wszedł jako oficer zwiadowczy do grupy płk. Leona Koca i wraz z nią dotarł 24 IX do Piasków Luterskich, gdzie objął dowodzenie plutonem w samodzielnej grupie kpt. Strzeleckiego; przez Lublin, Dzwolę i Janów Lub. przybył do Przemyśla.

Dn. 7 X 1939 został S. aresztowany przez władze sowieckie przy próbie przekroczenia granicy na Sanie; osadzono go początkowo we Lwowie w więzieniu przy ul. Gródeckiej, a następnie w Podwołoczyskach i Tarnopolu. Jako mieszkaniec Pomorza został 20 X t.r. zwolniony na mocy umowy niemiecko-sowieckiej, obejmującej polskich jeńców wojennych z terenów włączonych w r. 1939 do Rzeszy. Razem z ppor. Eugeniuszem Stuligłową udał się do Lwowa, a następnie w okolice Turki nad Stryjem i w tym rejonie przekroczył 7 XII granicę węgierską. Internowany w obozie oficerskim w Domös, zbiegł 22 I 1940 i przez Jugosławię oraz Włochy dotarł do Francji. Dn. 25 I t.r. w Modane wstąpił do formujących się oddziałów wojska polskiego. Skierowany do stacji zbornej Polskich Sił Zbrojnych (PSZ) w koszarach Bessières w Paryżu, zweryfikowany w stopniu podporucznika służby stałej artylerii (ze starszeństwem z 1 IX 1939), przebywał od 6 III 1940 w Ośrodku Wyszkolenia Oficerów Artylerii w La Roche-sur-Yon, skąd 4 IV t.r. został odkomenderowany jako instruktor do baonu szkolnego łączności w 3. pal 3. DP w Coëtquidan. Po kapitulacji Francji (22 VI) ewakuował się z portu w St.-Jean-de-Luz na m/s «Batory» do Plymouth. Przebywał następnie w obozach w Coatbridge i Crawford, a od 17 VII służył jako młodszy oficer w 3. i 2. baterii 1. dyonu artylerii lekkiej 1. Brygady Strzelców. Dn. 27 I 1941 skierowano go na kurs oficerski dowódców plutonów łączności w Centrum Wyszkolenia Łączności, który ukończył 6 III t.r. Dn. 15 XI został przydzielony do 1. pal, gdzie kolejno pełnił obowiązki oficera łączności w 1. dyonie artylerii, oficera zwiadu dyonu i dowódcy plutonu. Odbył kurs kierowców samochodowych w Kirkcaldy (27 XII 1941 – 21 II 1942), a następnie 5 VI 1943 został odkomenderowany na staż w armii brytyjskiej. Awansował na stopień porucznika (ze starszeństwem z 1 VII t.r.).

W r. 1943 zgłosił się S. do służby w kraju i jako cichociemny przeszedł szkolenie spadochronowe i dywersyjne. Zaprzysiężony 23 IX t.r. na rotę przysięgi AK w Oddz. VI Sztabu Naczelnego Wodza PSZ, przybrał pseud. Dębina i Strzemię. W marcu 1944 przypłynął konwojem do Głównej Bazy Przerzutowej (Nr 11) w Brindisi we Włoszech. W nocy z 4 na 5 V t.r. (operacja lotnicza o krypt. Weller 17) został zrzucony w sześcioosobowej grupie spadochroniarzy dowodzonej przez por. Cezarego Nowodworskiego (ekipa 49) 15 km na południe od Skalbmierza (pow. pińczowski); został wtedy awansowany do stopnia kapitana. Przez kilka tygodni przebywał w majątku Lucyny Thugutt w Nagórzanach koło Kazimierzy Wielkiej (pow. pińczowski). W czerwcu otrzymał przydział do Podokręgu Nowogródek jako oficer 7. baonu 77. p. AK. W trakcie lipcowej operacji «Ostra Brama» działał w składzie zgrupowania nowogródzkiego ppłk. Janusza Szlaskiego («Prawdzica», «Borsuka»). Po aresztowaniu 17 VII przez NKWD komendanta Okręgu Wileńskiego AK ppłk. Aleksandra Krzyżanowskiego «Wilka» przedostał się do Puszczy Rudnickiej, gdzie znalazł się w ścisłej grupie ppłk. Szlaskiego. Razem z podchorążym Januszem Munkiem («Januszem») przebijał się w sierpniu w stronę Grodna, by dotrzeć do powstańczej Warszawy; został wówczas ranny. Zatrzymał się w Otwocku, gdzie kontynuował współpracę z ppłk. Szlaskim, a w październiku wyjechał do Lublina; tam nawiązał kontakt z dowództwem AK, m.in. z cichociemnymi: ppor. Czesławem Rossińskim («Jemiołą»), dowódcą skadrowanego 8. pp Legionów AK, i mjr. Jerzym Iszkowskim («Orczykiem»). W dn. 5 i 12 XI uczestniczył w naradach, na których m.in. omawiano sprawę obrony przed komunistycznym terrorem ze strony NKWD i planowano zamachy na przewodniczącego Krajowej Rady Narodowej Bolesława Bieruta oraz przewodniczącego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN) Edwarda Osóbkę-Morawskiego; od zamiarów tych ostatecznie odstąpiono. W poł. grudnia został wyznaczony na p.o. inspektora AK Lublin-miasto. Równocześnie pod przybranym nazwiskiem Łebkowski podjął pracę w Dep. Statystycznym PKWN.

Dn. 9 I 1945 w Lublinie został S. aresztowany przez NKWD; więziono go początkowo w areszcie NKWD przy ul. Chopina, a następnie w podziemiach Zamku lubelskiego. W śledztwie prowadzonym przez NKWD i Urząd Bezpieczeństwa Publicznego był torturowany fizycznie i nękany psychicznie. Od 6 IV t.r. sądzono go w Lublinie razem m.in. z Rossińskim i żołnierzami AK (tzw. sprawa jedenastu, sprawa «Jemioły»). Dn. 9 IV Wojskowy Sąd Okręgowy w Lublinie, pod przewodnictwem ppłk. Konstantego Krukowskiego, przy udziale prokuratora mjr. Witolda Zubowicza, skazał go wraz z pozostałymi oskarżonymi (Rossińskim, Bolesławem Mucharskim, Janem Nawratem, Tadeuszem Jamrozem, Romualdem Szydelskim, Eugeniuszem Jaroszyńskim, Mirosławem Grabowskim, Witoldem Młyniakiem, Franciszkiem Bujalskim i Zbigniewem Barszczewskim) na karę śmierci. Podjęte przez gen. Leona Bukojemskiego, dowódcę Okręgu Wojskowego w Lublinie, działania na rzecz ułaskawienia S-ego (wraz z czterema skazanymi) nie powiodły się. Bierut, na wniosek Naczelnego Dowódcy ludowego WP marsz. Michała Roli-Żymierskiego i Naczelnego Szefa Sądownictwa Wojskowego gen. Aleksandra Tarnowskiego, nie skorzystał z prawa łaski. S. z pozostałymi skazanymi został 12 IV 1945 rozstrzelany w podziemiach Zamku lubelskiego; prawdopodobnie pochowano go we wspólnej mogile na cmentarzu przy ul. Unickiej. Pośmiertnie został odznaczony, m.in. Krzyżem AK (1980), Orderem Wojennym Virtuti Militari V kl. (1981) i Krzyżem Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (1992).

S. rodziny nie założył. Jego narzeczona Irene Henderson-Thornton, Szkotka, organizowała w Edynburgu w l. 1981–9 pomoc medyczną dla Polski oraz sfinansowała dwa wydania książki Józefa Garlińskiego „Kiedy brat zabija brata... Losy żołnierza AK Mieczysława Romana Szczepańskiego” (Londyn 1987, W. 1995).

Nazwisko S-ego umieszczono 19 IX 1965 na pomniku żołnierzy Samodzielnej Brygady Spadochronowej i Cichociemnych, poległych w czasie drugiej wojny światowej, na cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Siostra S-ego Halina doprowadziła do wniesienia w czerwcu 1989 przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej, w wyniku której S. i dziesięciu straconych żołnierzy AK zostało 11 V 1990 uniewinnionych. Nazwisko S-ego widnieje na tablicy poświęconej cichociemnym na kościele św. Jacka w Warszawie i na tablicy represjonowanych oficerów i absolwentów SPA w Sali Tradycji Centrum Szkolenia Artylerii i Uzbrojenia im. gen. J. Bema w Toruniu (odsłoniętej 1 VI 1991). W r. 1995 w związku z 50. rocznicą egzekucji odsłonięto 7 V na Zamku w Lublinie tablicę poświęconą S-emu i dziesięciu straconym, a w Zespole Szkół Średnich (dawne Państw. Gimnazjum Humanistyczne) w Chełmży tablicę poświęconą S-emu (9 X).

 

Kawalerowie Virtuti Militari. Wykazy; Słown. cichociemnych, I; Słownik biograficzny Chełmży i okolic, Tor. 2001; Słownik biograficzny konspiracji pomorskiej 1939–1945, Tor. 1996 II (bibliogr., fot.); Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Gd. 1998 supl. I; Tucholski J., Cichociemni, W. 1988 (fot., błędy); – Bieniecki K., Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Kr. 1994; Bystrzycki P., Jesteśmy to winni, „Prawo i Życie” 1989 nr 20; tenże, Nieskrupulatność, „Przegl. Tyg.” 1988 nr 50; tenże, O dobrą pamięć po poległych, „Polityka” 1985 nr 24; tenże, Plama do wymazania, „Prawo i Życie” 1988 nr 24; tenże, Znak cichociemnych, W. 2009; Caban I., Ludzie Lubelskiego Okręgu Armii Krajowej, L. 1995; Drogi cichociemnych, Londyn 1971 s. 390 (fot.); Gabryel P., Śmierć cichociemnego. Czy planowano zamach na Osóbkę-Morawskiego?, „Wprost” 1988 nr 4, 37; Garliński J., Politycy i żołnierze, Londyn 1971; Górecka-Gromniak E., Kiedy brata zabija brat, „Kierunki” 1989 nr 34; Historia Polskiego Znaku Spadochronowego obcokrajowców, Oprac. J. Lorys, Londyn 1993 z. 9 s. 150; Jaroniak P., Mieczysław Szczepański – „cichociemny” z Chełmży, „Głos Chełmżyński” 2010 nr 1 s. 14–15; Kister A. G., Komenda Okręgu Lublin AK w 1944 roku (na podstawie akt sądowych Wojsk. Sądu Rejonowego w Lublinie) „Zesz. Hist. WiN-u” R. 5: 1996 nr 9 s. 15–16; tenże, Komenda Okręgu Lublin Armii Krajowej w 1944 roku, W. 2000; Krzyżanowski J.R., Sprawa cichociemnych, „Orzeł Biały” 1986 nr 1407 s. 1217; tenże, Sprawiedliwość A.D. 1987, „Nowy Dzien.” 1988 nr 4434; Leszczyńska Z., Ginę za to co najgłębiej człowiek ukochać może. Skazani na karę śmierci przez sądy wojskowe na Zamku lubelskim (1944–1945), L. 1998; Leszczyńska Z. i in., Rozliczyć zbrodniarzy. Symbol czwarty: Zamek w Lublinie, „Polska Zbrojna” 1993 nr 48 s. 2–3; Przemyski A. P., Zamach na Bieruta, „Relacje” 1989 nr 7; Przestępstwa sędziów i prokuratorów w Polsce lat 1944–1956, Red. W. Kulesza, A. Rzepliński, W. 2000; Sikora L., Plama do wymazania. Listy do redakcji, „Prawo i Życie” 1988 nr 34; Szczepańska H., Jeszcze o cichociemnych, „Polityka” 1985 nr 51/52; taż, Kogo rehabilitować?, „Prawo i Życie” 1988 nr 43; taż, Uniewinnienie, „Polityka” 1990 nr 48; Tochman K., Kto rozstrzelał 11 oficerów?, „Gaz. Pozn.” 1991 nr 161; Tucholski J., Cichociemni 1941–1945. Sylwetki spadochroniarzy, W. 1984; tenże, Kogo rehabilitować?, „Prawo i Życie” 1988 nr 34; tenże, Spadochroniarze, W. 1991; Tycner J., Zabójstwo w majestacie bezprawia, „Prawo i Życie” 1989 nr 37; Wasiak R., Kiedy brata zabija brat, „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” 1988 nr z 4 III; – Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość na Lubelszczyźnie w latach 1944–1947 w opracowaniach funkcjonariuszy MSW, Red. P. Mirski, J. Twardowski, L. 2002; – „Nowy Dzien.” 1985 nr z 10–11 VIII s. 4 (Oświadczenie Zarządu Koła Cichociemnych AK); – CAW: Woj. Sąd Okręgowy w L., Akta sprawy sąd. S-ego i in., sygn. 0–259/45; Studium Polski Podziemnej w Londynie: Dok. osobowe i weryfikacyjne S-ego; – Mater. w posiadaniu Haliny Szczepańskiej z P. oraz w zbiorach autora: List E. Stuligłowy do Irene Thornton (6 VII 1989), listy H. Szczepańskiej; – Informacje Haliny Szczepańskiej i Przemysława Bystrzyckiego z P., Janusza Skalskiego z W., Bohdana Thugutta z Kr. oraz Zdzisława Luszowicza i Antoniego Noska z Wielkiej Brytanii.

Krzysztof A. Tochman

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Cichociemni

Cichociemni to popularna nazwa żołnierzy polskich szkolonych w okresie II wojny światowej na terenie Wielkiej Brytanii do zadań specjalnych, przerzucanych drogą lotniczą do okupowanej Polski i innych......

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Olgierd Budrewicz

1923-02-10 - 2011-11-20
dziennikarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Sanojca

1887 - 1953-04-29
publicysta
 

Józef Kotlarczyk

1907-02-13 - 1959-09-28
piłkarz
 

Bolesław Aleksander Sekutowicz

1881-08-19 - 1939-12-23
adwokat
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.