INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Paweł z Pyskowic (zwany Wermutowski)  

 
 
XV w. - po 1467-05-11
Biogram został opublikowany w 1980 r. w XXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Paweł z Pyskowic (zwany Wermutowski), (zm. ok. 1467), filozof, teolog, profesor Uniw. Krak. Pochodził z Pyskowic, miasteczka koło Opola, był synem Michała. W aktach Uniw. Krak. występuje jako Wermutowski, (od wsi Warmuntowice koło Koźla), stąd przyjmuje się (J. Fijałek), iż mógł być pochodzenia szlacheckiego. Na Uniw. Krak. zapisał się w r. 1412 razem z Pawłem z Zatora, Janem z Kęt i Wincentym Kotem z Dębna. Bakałarzem sztuk wyzwolonych został w r. 1417, mistrzem w r. 1422. W l. n. P. wykładał na Wydziale Sztuk Wyzwolonych, pełniąc w r. 1430 obowiązki dziekana tegoż Wydziału. Podjął równocześnie studia teologiczne; przyjmuje się (M. Markowski), że pod koniec r. 1433 rozpoczął wykłady na Wydziale Teologicznym jako «baccalarius biblicus». Z tytułem bakałarza teologii P. wystąpił 18 VII 1439. Wykład «Sentencji» Piotra Lombarda rozpoczął prawdopodobnie w semestrze letn. 1442, a ukończył go 26 III 1444. Licencjatem teologii został między 6 VII a 17 X 1444. Stopień doktora teologii otrzymał 5 I 1445; w wykładzie doktorskim (B. Jag.: rkp. 1428) dziękował za opiekę bpowi krakowskiemu Zbigniewowi Oleśnickiemu; bezpośrednim opiekunem naukowym P-ła był Wawrzyniec z Raciborza. Od czasu promocji doktorskiej wykładał P. na Wydziale Teologicznym, pełnił także ok. r. 1449 obowiązki dziekana tegoż Wydziału. Nie cieszył się jednak sympatią grona profesorskiego. Jeszcze w czasie wykładów „Sentencji” polemizował z P-łem Maciej z Łabiszyna. Ostre wystąpienie P-ła przeciwko promocji doktorskiej na Wydziale Teologicznym Mikołaja Byliny z Leszczyn (ok. r. 1449) wywołało głośny zatarg na Uniw. Krak. Konflikt rozstrzygnął na niekorzyść P-ła Zbigniew Oleśnicki jako kanclerz Uniw. P. był członkiem Kolegium Królewskiego, a później Kolegium Większego i zyskiwał stosowne do zajmowanych stanowisk beneficja. Już 18 VII 1439 był kanonikiem kolegiaty Św. Floriana na Kleparzu, przez jakiś czas (1440) był altarystą św. Bartłomieja w katedrze krakowskiej, ołtarza fundacji Szafrańców. Zalecany przez Benedykta Hessego z Krakowa, został po jego śmierci w r. 1456 kanonikiem katedralnym krakowskim. Głównym dziełem P-a było Commentum in quattuor libros Sententiarum Petri Lombardi (B. Jag.: rkp. 1437, 1534, 1604). Wykład ten oparł P. na komentarzu Benedykta Hessego; idąc za nim skonstruował go z obszernej ekspozycji literalnej „Sentencji” i z kwestii. W ekspozycji oparł się w dużej mierze na wcześniejszym wykładzie zwanym «Communis lectura Pragensis», a w kwestiach na popularnym anonimowym komentarzu, występującym pod nazwą «Utrum Deus gloriosus». Niesamodzielny w opracowaniu komentarz opatrzył P. szeregiem not, wypisów i krótkich kwestii, które są jego osobistym wkładem i dowodem jego erudycji (stanowią materiał do współczesnych badań naukowych – Z. Włodek). Drugie ważkie działo P-ła to komentarz do «Officium Missae» (Commentum in Officium Missae. B. Jag.: rkp. 1394), będący jednym z najobszerniejszych polskich wykładów na ten temat, jakie powstały w XV w. Zawiera wypisy i przejątki z szeregu autorów średniowiecznych, porusza ważne problemy teologiczne i filozoficzne, świadczy o dużej erudycji autora. Quaestio de Immaculata Conceptione Beatae Mariae Virginis (B. Uniwersytetu w Budapeszcie: rkp. 64, B. Narod.: rkp. O. Zam. Cim. 60; wyd. fragmentu w: Fijałek J., Nasza nauka krakowska o Niepokalanym Poczęciu N. P. Marii w wiekach średnich, „Przegl. Pol.” T. 136: 1900 s. 474–9) odzwierciedla wpływy soboru bazylejskiego w Uniw. Krak. w XV w. Zdaniem Jana Fijałka spod pióra P-ła wyszły nadto Sermones de tempore et de sanctis ad vulgus (B. Jag.: rkp. 2246). P. istotnie poświęcał się kaznodziejstwu już w r. 1434, w którym w dn. 15 IX wygłosił kazanie w kościele Franciszkanów w Krakowie. Zachowany w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej komentarz do Psalmu 118 (rkp. 1428, 1310) był niewątpliwie podstawą wykładu P-ła, lecz sprawa autorstwa (P-łowi przypisuje je F. Stegmüller) wymaga dalszych badań. Także pozostała spuścizna pisarska P-ła wymaga dalszych badań; dotychczas nie udało się rozpoznać jego komentarzy filozoficznych z wykładów do Arystotelesa, które prowadził w czasie działalności na Wydziale Sztuk Wyzwolonych Uniw. Krak. P. zmarł po 11 V 1467.

Z biblioteki P-ła zachowało się w B. Jag. 13 kodeksów w 14 woluminach, głównie o treści teologicznej, z kompletem „Summy teologicznej” Tomasza z Akwinu.

 

Filoz. w Pol. Słown.; Łętowski, Katalog bpów Krak., III; Kaczmarczyk, Catalogus diplomatum Univ. Crac.; Stegmüller F., Repertorium biblicum medii aevi, Matriti 1954 IV 200–1; – Brückner A., Drobne zabytki języka polskiego w XV wieku. Pieśni, modlitwy, glosy, Rozpr. AU Wydz. Filol., Kr. 1897 XXV 267; Dzieje teologii katol., I; Fijałek J., Mistrz Jakub z Paradyża i Uniwersytet Krakowski w okresie soboru bazylejskiego, Kr. 1900; tenże, Nasza nauka krakowska o Niepokalanym Poczęciu N. P. Marii w wiekach średnich, „Przegl. Pol.” T. 136: 1900 s. 449–53, 474–9; tenże, Studia do dziejów Uniw. Krak.; Hist. B. Jag., I; Karbowiak A., Dzieje wychowania i szkół w Polsce, Pet.–Lw. 1903–23 II–III; Kowalczyk M., Krakowskie mowy uniwersyteckie z pierwszej połowy XV w., Wr. 1970; Markowski M., Spis osób dopuszczonych do wykładów i do katedry na Wydziale Teologii Uniwersytetu Krakowskiego w XV wieku, Mater. do Hist. Filoz. Średniowiecznej w Pol., Wr. 1965 IV 147, 162, 168, 172, 187, 229–34, 237; Morawski, Historia UJ; Półtawski A., Communis lectura Pragensis, „Mediaevalia Philisophica Polonorum” T. 1: 1958 s. 11–27; Włodek Z., Krakowski komentarz z XV wieku do Sentencji Piotra Lombarda, „Studia Mediewistyczne” T. 7: 1966 s. 131, 150–2, 155, 157, 164; taż, Paweł z Pyskowic, Mater. do Hist. Filoz. Średniowiecznej w Pol., Wr. 1965 V 142–68; Zahajkiewicz M., Msza Św. w Polsce przed Soborem Trydenckim w świetle rodzimych komentarzy (Expositiones missae), „Textus et Studia” (W.) Vol. 1: 1971 [druk.] 1972; – Acta capitulorum Crac.; Album stud. Univ. Crac., I 33; Cod. Univ. Crac., I–II; Conclusiones Univ. Crac.; Statuta nec non liber promotionum, s. 11, 15, 23; – B. Jag.: rkp. 1310, 1394 t. 1–2, 1395, 1428, 1437, 1534, 1587, 1604, 1701, 1704, 1725, 1737, 2246, 5359 t. 10.

Marian Zwiercan

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.