INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Dobiesław Oleśnicki h. Dębno  

 
 
Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

Kliknij, aby edytować tekst...

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Oleśnicki Dobiesław (właściwie Dobek z Oleśnicy i Sienna) h. Dębno (zm. 1440), wojewoda sandomierski. Był drugim synem Zbigniewa z Oleśnicy i Małgorzaty z Kurozwęk, bratem Jana, sędziego ziemskiego krakowskiego (zob.), i Zawiszy (zob.). Zapewne od razu po osiągnięciu lat sprawnych znalazł się O. na dworze Władysława Jagiełły, gdyż już w r. 1393 sprowadzał dla potrzeb królewskich broń, sprzęty i sukno. W r. 1394 był pokojowcem oraz kuchmistrzem królewskim, w lecie t.r. posłował od króla na dwór Iwana Olgierdowicza Skirgiełły, księcia litewskiego. W r. 1404 był w Toruniu w otoczeniu króla podczas wizyty u w. mistrza krzyżackiego. Wsławił się wtedy jako główny zwycięzca turnieju rycerskiego. Podczas wyprawy opolskiej w r. 1409 O. dostał się do niewoli, z której wykupił go w lecie t. r. brat Jan za 100 grzywien, ofiarowanych na ten cel przez króla. W czerwcu 1410 wyruszył z królem na wojnę z zakonem krzyżackim i podczas bitwy grunwaldzkiej był dowódcą chorągwi rodu Oleśnickich. Na początku bitwy miał miejsce rycerski wypad O-ego, który wyjechał naprzeciw uformowanym do boju hufcom w. mistrza i zaatakował go. Starcie to było niefortunne dla O-ego, który wycofał się do szeregów polskich i walczył na czele swojej chorągwi, a po zwycięstwie grunwaldzkim brał z nią udział w oblężeniu Malborka. Dn. 26 VII dotarł z nią do kościoła i murów zamkowych, których jednak nie udało mu się sforsować. Po wycofaniu się spod Malborka, jesienią t. r. obsadził O. na rozkaz króla zamek krzyżacki Pokrzywno. W r. 1411 został mianowany kasztelanem wojnickim, w r. 1412 towarzyszył królowi w odbywającym się w kilku miastach węgierskich oraz trwającym przez całą wiosnę i wczesne lato zjeździe z królem Zygmuntem Luksemburczykiem. O. brał wówczas udział w licznych zapasach rycerskich, w Budzie np. walczył z powodzeniem w turnieju z najsławniejszymi rycerzami Europy (greckimi, włoskimi, francuskimi, niemieckimi, węgierskimi i in.). Mistrzostwo w rzemiośle rycerskim i znajomość obyczaju dworskiego pozwalają przypuszczać, że O., tak jak Zawisza Czarny, znał już wcześniej dwór luksemburski, a może i inne europejskie stolice.

W końcu 1412 r. O. przebywał już w kraju, najprawdopodobniej w Rymanowie, któremu jako pan i dziedzic miasta wystawił 3 I 1413 przywilej wyrokowania w sprawach miar i wag oraz wyrobów rzemieślniczych. W maju t. r. był w Krakowie, zaś w jesieni na Litwie, m. in.w Horodle, gdzie 2 X 1413 przywiesił swoją pieczęć do aktu unii Polski z Litwą. Liczne dokumenty z l. 1414–34 poświadczają obecność O-ego w otoczeniu Władysława Jagiełły i uczestnictwo w licznych generalnych oraz prowincjonalnych zjazdach szlachty. W lecie 1419 był świadkiem rokowań króla i ks. Witolda z Erykiem, królem państw unii kalmarskiej, i 15 VII pod Czerwińskiem przywiesił swoją pieczęć na akcie przymierza polsko-duńskiego. W marcu 1423 uczestniczył w spotkaniu Jagiełły z cesarzem Zygmuntem Luksemburczykiem w Spiskiej Wsi, zaś w jesieni t. r. brał udział w obradach sejmu w Warcie. W r. 1430 O. był obecny na zjeździe w Jedlni, gdzie 4 III król wystawił swój głośny przywilej dla szlachty, zaś jesień t. r. spędził w grupie najprzedniejszych panów królestwa na Litwie; uczestniczył w naradach w Trokach i Wilnie, a następnie w wypadkach wywołanych nagłą chorobą Witolda i jego śmiercią. Kiedy następca na tronie wielkoksiążęcym, Świdrygiełło, wystąpił w r. 1431 przeciw Władysławowi Jagielle i unii polsko-litewskiej, O. wziął udział w wojnie z księciem ze swoją chorągwią i przyczynił się do zdobycia Łucka (3 VII). Z początkiem 1433 był awansowany na kasztelanię lubelską, w tym charakterze też uczestniczył w sejmie nowokorczyńskim 1434 r., kiedy (27 II) Jagiełło oddał W. Ks. Lit. ks. Zygmuntowi w dożywotni zarząd. W r. 1435 został kasztelanem, a następnie wojewodą sandomierskim. T. r. brał udział w zjeździe w Brześciu, gdzie ustalano preliminaria pokojowe z Krzyżakami. W r. 1438 do godności wojewody sandomierskiego dołączył na krótko urząd starosty i podczaszego krakowskiego. W kwietniu 1440 w gronie panów małopolskich odprowadzał na Litwę młodego Kazimierza Jagiellończyka, w celu osadzenia go jako namiestnika na Litwie. Dbał o rozwój swych włości rodowych; z działalnością gospodarczą O-ego należy bowiem łączyć podniesienie Sienna w drugim dwudziestoleciu XV w. do rangi miasta oraz fundacje tamtejszego kościoła parafialnego i klasztoru Paulinów. Poza miastem Siennem i okolicznymi wsiami O. posiadał miasto Rymanów i klucz rymanowski, który wniosła w posagu (przed r. 1413) Katarzyna z Goraja i Klecia. W r. 1433 O. zakupił od Jana Strasza z Kościelnik kamienicę przy ul. Grodzkiej w Krakowie. O. zmarł 13 IX 1440 prawdopodobnie w Siennie, w swojej miejscowości rodowej, gdzie został pochowany.

Z małżeństwa z Katarzyną, córką Dymitra z Goraja (zob.), miał O. jedenastu synów: Jana z Sienna i Oleska (zm. przed 1477), podkomorzego przemyskiego, star. sandomierskiego, Jakuba z Sienna, arcbpa gnieźnieńskiego (zob.), Pawła w r. 1439 sekretarza, w r. 1444 dworzanina królewskiego, Mikołaja z Sienna (zm. 1484), kanonika krakowskiego, gnieźnieńskiego, Andrzeja z Sienna i Gołogór (zm. po 1492), podkomorzego sandomierskiego, Dymitra z Sienna (zm. 1465), kanonika krakowskiego i gnieźnieńskiego, oraz zmarłych młodo: Zygmunta, Wiktora, Zbigniewa, Marcina i Macieja. Córka Dorota była żoną Jana Koniecpolskiego, kanclerza kor. (zob.). O. był protoplastą Sienieńskich.

 

Dworzaczek; Fedorowicz, Dostojnicy i urzędnicy; Żychliński, VIII; Kwiatkowski S., Wykaz dostojników z czasów Władysława Warneńczyka 1434–1444, Arch. Kom. Hist., Kr. 1886 III 70, 74–6, 81; – Dworzaczek W., Leliwici-Tarnowscy, W. 1971; Dzieduszycki M., Zbigniew Oleśnicki, Kr. 1854 I 171; Gacki J., Benedyktyński klasztor św. Krzyża na Łysej Górze, W. 1873 s. 205–6; Kolankowski L., Dzieje Wielkiego Księstwa Litewskiego za Jagiellonów, W. 1930 I; Kuczyński S. M., Wielka wojna z Zakonem Krzyżackim 1409–1411, W. 1966; Lewicki A., Powstanie Świdrygiełły, Kr. 1892 s. 95; Maleczyńska E., Rola polityczna królowej Zofii Holszańskiej na tle walki stronnictw w Polsce w latach 1422–1434, Lw. 1936; taż, Społeczeństwo polskie pierwszej połowy XV w. wobec zagadnień zachodnich, Wr. 1947 s. 90; Rozbiór krytyczny Długosza, I; Semkowicz W., Przywilej rodu Dębno z r. 1410 w świetle genealogii rodu, „Mies. Herald.” (Lw.) 1910 s. 47 77, 78; Szajnocha K., Jadwiga i Jagiełło, W. 1969 II 448, 461, 467; – Akta grodz. i ziem., VII, XI; Akta Unii; Cod. epist. saec. XV, I, II; Cod. epist. Vitoldi; Długosz, Historia, II, IV; tenże, Opera, I; Kod. katedry krak., II; Materiały archiwalne wyjęte głównie z metryki litewskiej od 1348 do 1607 r., Wyd. A. Prochaska, Lw. 1890; Materiały do historii miasta Biecza (1361, 1632), Oprac. F. Bujak, Kr. 1914; Mon. Pol. Hist., II; Rachunki dworu Władysława Jagiełły; Starod. Prawa Pol. Pomn., II nr 1793, 2466, 2467, 2474, 2761, 3443; Zapiski sądowe województwa sandomierskiego z 1395–1444, Wyd. F. W. Piekosiński, Arch. Kom. Prawn., Kr. 1907 VIII cz. I; Zbiór dok. mpol., I nr 299, 330, II nr 376, 405, 428, VI nr 1603, 1739, 1799, 1800, 1803, 1813, VII nr 1866, 2128; – Kiryk F., Rozwój urbanizacji w Małopolsce XIII–XV w. s. 852–3 (mszp., rozprawa habilitacyjna).

Feliks Kiryk

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.