INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Piotr Rytel      Piotr Rytel, foto z NAC, retusz w PPB.

Piotr Rytel  

 
 
1884-05-16 - 1970-01-02
Biogram został opublikowany w latach 1991-1992 w XXXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rytel Piotr, pseud. i krypt.: F. C, P. R., Rl, W. S., Witold Szeliga (1884–1970), kompozytor, pedagog, teoretyk muzyki, publicysta muzyczny. Ur. 16 V (większość opracowań podaje celowo przesuniętą przez rodziców R-a ze względu na przyszłą służbę w wojsku rosyjskim datę 20 IX) w Wilnie, był trzecim z kolei dzieckiem Lucjana, lekarza pochodzenia ziemiańskiego, i Tatiany z domu von Kreiter, 1. v. Ławrowej, pochodzącej z rodziny holenderskiej, osiadłej w Rosji za czasów Piotra I.

R. uczęszczał do II Gimnazjum Klasycznego w Wilnie, w którym uzyskał w r. 1902 maturę. Równocześnie od 10 roku życia uczył się gry na fortepianie. Uzupełniało tę edukację muzykowanie w gronie rodziny oraz uczestnictwo w koncertach i spektaklach operowych. Po maturze R. zamieszkał w Warszawie u stryja Władysława Rytla, adwokata, biorącego żywy udział w życiu muzycznym miasta. W r. 1903 podjął studia w Instytucie Muzycznym Warszawskim, w klasie fortepianu Aleksandra Michałowskiego, uzupełniając je przedmiotami teoretycznymi: instrumentacją, historią muzyki i estetyką muzyczną u Romana Statkowskiego, harmonią u Gustawa Roguskiego, kontrapunktem u Zygmunta Noskowskiego, u którego przeszedł także studia kompozytorskie. W r. 1908 uzyskał dyplomy w zakresie pianistyki i kompozycji specjalnej. Twórczość muzyczną rozpoczął już w czasie studiów; pierwsze jego kompozycje pochodziły z l. 1906–8. Debiutował napisanym w r. 1908 poematem symfonicznym Grażyna op. 1 (wg A. Mickiewicza, wykonanym przez Orkiestrę Filharmonii Warszawskiej pod dyrekcją Grzegorza Fitelberga 11 III 1911 w Warszawie). Do swoich utworów czerpał inspiracje z antycznej mitologii i literatury, a ponieważ ideałem była dlań twórczość F. Chopina i S. Moniuszki, chętnie nawiązywał do historii i poezji polskiej. W l. 1908–60 powstało kilkadziesiąt kompozycji R-a, stylistycznie mieszczących się w nurcie późnoromantycznym. Większość z nich pozostała w rękopisach. Do jego najwybitniejszych utworów spośród powstałych do r. 1939 należą: opera Ijola (1927, libretto kompozytora wg J. Żuławskiego, wyst. W. 1929, P. 1937, Wr. 1957), poematy symfoniczne: wspomniana wyżej Grażyna, Poème lyrique op. 5 (1910), Korsarz op. 6 (1911, wg G. Byrona, prawykonanie W. 1913, wyd. W. 1927), Sen Dantego op. 7 (wg „Boskiej Komedii”, 1911, nagrodzony na konkursie z okazji 10-lecia Filharmonii Warszawskiej, prawykonanie W. 1913), Święty gaj op. 8 (1912–13, prawykonanie W. 1914), Legenda o świętym Jerzym op. 9 (1917–18, prawykonanie W. 1920, wyd. W. 1918), Wstęp do dramatu op. 11 (1931, prawykonanie W. 1932).

Bezpośrednio po studiach podjął R. także pracę pedagogiczną. Początkowo uczył prywatnie gry fortepianowej, harmonii, kontrapunktu i instrumentacji. W l. 1910–20 prowadził niższy i średni kurs harmonii oraz grę na fortepianie w prywatnej szkole muzycznej Zofii Iwanowskiej-Płoszko. Od 30 I 1911 do wybuchu drugiej wojny światowej pracował w Instytucie Muzycznym Warszawskim (potem: Państwowe Konserwatorium Muzyczne) najpierw jako profesor kursu niższego fortepianu, od r. 1919 jako nauczyciel kontraktowy. We wrześniu 1926 uzyskał nominację na «nauczyciela Państwowych Konserwatoriów Muzycznych», zaś 1 XII 1932 na «zasłużonego profesora Państwowego Konserwatorium Muzycznego». Prowadził grę na fortepianie (kurs niższy i średni, 1911–26), wykładał encyklopedię form muzycznych (1919–23), harmonię specjalną (1919–39), formy muzyczne (1923–39), kontrapunkt (1919–32), kompozycję (1925–6, 1931–9). Uczniami R-a byli m. in.: Alfred Gradstein, Stefan Kisielewski, Jerzy Lefeld, Roman Palester, Andrzej Panufnik, Piotr Perkowski, Bronisław Rutkowski, Aleksander Tansman, Zbigniew Turski, Bohdan Wodiczko. Na podstawie wykładów R-a powstał skrypt Encyklopedia form muzycznych (W. 1923) oraz podręcznik Harmonia (W. 1930), który zajął ważne miejsce w rozwoju polskiej teorii muzyki. Dn. 18 VIII 1915 wszedł w skład Zarządu Tymczasowego Instytutu Muzycznego Warszawskiego. Od r. 1932 zasiadał w Radzie Artystyczno-Naukowej Państwowego Konserwatorium Muzycznego. Od r. 1928 wchodził w skład Komisji Ustrojowo-Programowej do spraw szkolnictwa muzycznego utworzonej przy Min. WRiOP.

Równolegle z twórczością kompozytorską i pracą pedagogiczną prowadził R. żywą i silnie wpływającą na życie muzyczne w Polsce, zwłaszcza w okresie międzywojennym, działalność publicystyczną. Recenzje i sprawozdania muzyczne zaczął ogłaszać w „Młodej Muzyce” (1908–9), w dodatku literackim do „Nowości Muzycznych” (1910–11), w „Scenie i Sztuce” (1910–12), „Świecie” (1913–14) i w „Sztuce” (1911, 1914). Później nawiązał kontakt z warszawską prasą codzienną i swoje artykuły najpierw drukował w „Nowej Gazecie” (1917–18), potem w „Kurierze Polskim” (1918–20) i w „Gazecie Polskiej” (1919). Od 13 IV 1920 został stałym sprawozdawcą muzycznym w „Gazecie Warszawskiej” i pełnił tę funkcję do 16 V 1935, zaraz potem rozpoczął współpracę z „Warszawskim Dziennikiem Narodowym” trwającą do wybuchu drugiej wojny światowej. W l. 1936–8 dostarczał korespondencji muzycznych z Warszawy do poznańskiej „Kultury”, pisał też do innych pism warszawskich i poznańskich. W l. 1922–3 redagował „Rytm”, organ Zjednoczenia Związków Muzyków Polskich. Był krytykiem kompetentnym, ale często stronniczym, zacietrzewionym, napastliwym i brutalnym. Jego słuszne oceny i spostrzeżenia bywały nierzadko niedoceniane, gdyż przysłaniała je skrajnie konserwatywna postawa, przejawiająca się w atakach na muzykę najnowszą polską i obcą, a także wystąpienia «o zabarwieniu wyraźnie antysemickim» (R. Jasiński). Artykuły R-a wywoływały dyskusje i polemiki, znajdujące niekiedy finał w komisji arbitrażowej Syndykatu Dziennikarzy Warszawskich (w l. 1938–9).

R. odznaczał się również pasją społecznikowską i organizacyjną. Już w r. 1905 uczestniczył w nielegalnym kole samokształcenia i pomocy, które powstało w Instytucie Muzycznym Warszawskim, na fali strajków szkolnych, i z czasem zostało zalegalizowane jako Związek Polskiej Młodzieży Muzycznej. W l. 1915–19 uczestniczył w powstaniu w Warszawie Polskiego Klubu Artystycznego i pełnił w nim funkcję prezesa Sekcji Muzycznej i członka Zarządu. W tym samym czasie był wiceprezesem Rady Zrzeszeń i Instytucji Muzycznych. Należał do członków-założycieli Stowarzyszenia Kompozytorów Polskich i w l. 1925–33 był członkiem jego Zarządu (w r. 1933 zrezygnował z przynależności do tej organizacji). W powstałym w r. 1929 Związku Sprawozdawców Muzycznych i Teatralnych pełnił funkcję wiceprezesa (1929–35) i był jednym z reprezentantów tej organizacji na Międzynarodowym Kongresie Krytyki Artystycznej w Pradze we wrześniu 1929. Prezesował w l. 1932–5 Tow. Przyjaciół Sztuki, w r. 1937 został powołany do Rady Artystycznej Opery Warszawskiej. Uczestniczył w pracach jury Muzycznej Nagrody Państwowej przyznawanej przez Min. WRiOP. Opiniował dokonania artystyczne muzyków ubiegających się o stypendia z Funduszu Kultury Narodowej.

Okupację niemiecką przeżył R. w Warszawie. Prowadził wówczas, wraz z Eugeniuszem Morawskim, sklep tytoniowy. Z początkiem 1940 r., wraz z grupą in. pedagogów, zorganizował tajne Konserwatorium Warszawskie, na którego czele stanął Stanisław Kazuro. W szwalni Rady Głównej Opiekuńczej przy ul. Sienkiewicza 12 lub w mieszkaniu przy ul. ks. I. Skorupki 7 prowadził klasę kompozycji i przedmiotów teoretycznych. Pomagał uczniom i często chronił ich przed represjami okupanta. Do jego wychowanków z l. 1940–4 należeli m. in.: Alina Bolechowska, Zbigniew Chwedczuk, Barbara Hesse, Antonina Kawecka, Jan Krenz. Dn. 5 X 1944 R. opuścił Warszawę. Przejściowo przebywał w obozie w Pruszkowie, następnie zatrzymał się w Izdebnie koło Grodziska Mazowieckiego. Podczas okupacji napisał opery: Krzyżowcy (1940–1, libretto R-a wg „Jerozolimy wyzwolonej” T. Tassa), Andrzej z Chełmna z epilogiem pt. Hołd wielkiego mistrza krzyżackiego (1942–4, libretto R-a, wyst. W. 1962).

Pod koniec marca 1945 R. powrócił do Warszawy. Dn. 1 V t. r. otrzymał nominację na profesora teorii muzyki w warszawskiej Wyższej Szkole Muzycznej. W r. 1945/6 był dziekanem Wydz. Kompozycji, Teorii Muzyki i Dyrygentury, zaś 24 VI 1946 został wybrany na prorektora Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej (PWSM) na okres 2 lat, lecz z dn. 21 XI 1947 zrzekł się tej godności. Po reorganizacji Państwowego Konserwatorium Muzycznego otrzymał nominację na dyrektora Państwowego Instytutu Muzycznego i funkcję tę pełnił w okresie 1 IX 1946 – 31 VIII 1947. Był też (1945–8) kierownikiem «Sceny Muzyczno-Operowej» w Warszawie. W l. 1948–9 był członkiem Komisji Ustrojowo-Programowej (do spraw szkolnictwa muzycznego) przy Min. Kultury i Sztuki. Recenzował projekty programów nauczania harmonii i zasad muzyki, współtworzył programy nauczania form muzycznych dla szkół średnich i program analiz dzieł muzycznych dla szkół wyższych. Dn. 1 III 1952 przeszedł w PWSM na emeryturę, ale nadal działał w Państwowej Organizacji Imprez Artystycznych «Artos» (1951–4) i jako konsultant w Centralnym Zarządzie Instytucji Muzycznych przy Min. Kultury i Sztuki (1955–6).

W r. 1956 nowelizacja ustawy emerytalnej umożliwiła R-owi powrót do pracy pedagogicznej. Dn. 20 XII 1956 przyjął proponowane obowiązki rektora Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Sopocie i umożliwił tej uczelni przetrwanie kryzysu, jaki wówczas przechodziła. Godność tę sprawował do końca sierpnia 1961. Równocześnie wykładał kompozycję i kontrapunkt, a w l. 1957–61 był również kierownikiem Katedry Kompozycji i Teorii Muzyki. W marcu 1957 otrzymał nominację na profesora nadzwycz., w lutym 1958 – zwycz. Do powojennych uczniów R-a należeli m. in.: Tadeusz Baird, Józef Kański, Włodzimierz Kotoński, Henryk Swolkień, Adam Świerzyński, Marek Podhajski.

R. kontynuował po r. 1945 twórczość kompozytorską, powstały wówczas m. in.: poemat symfoniczny Żelazowa Wola op. 31 (1951–2), Grób Agamemnona na baryton, solo, chór i orkiestrę (wg J. Słowackiego, 1958–9, prawykonanie Kr. 1959, wyd. Kr. 1959), symfonia II „Mickiewiczowska” na tenor, solo, chór i orkiestrę (1949, prawykonanie W. 1950), koncerty, sonaty i miniatury fortepianowe, skrzypcowe i na klarnet, kantaty i pieśni solowe.

Już w r. 1945 R. wznowił także działalność publicystyczną w zakresie muzyki na łamach „Tygodnika Warszawskiego” (1945–6), „Tygodnika Powszechnego” (1946–8), „Słowa Powszechnego” (1947–8) i in. pism, cotygodniowe felietony pt. Piórem recenzenta muzycznego zamieszczał w l. 1946–9 w „Gazecie Ludowej”, potem pisał do czasopism muzycznych: „Muzyka” (1950, 1954), „Ruch Muzyczny” (1954, 1959–63) oraz w „Teatrze” (1956–7). W l. 1962–3 jego Gawędy muzyczne zamieszczał „Kurier Polski”. Po r. 1945 współpracował również z Polskim Radiem jako autor prelekcji i audycji słowno-muzycznych oraz recenzent bloków muzycznych we wszystkich programach. R. był nadto w l. 1947–55 wiceprezesem Instytutu F. Chopina, a w l. 1948–52 prezesem Warszawskiego Tow. Muzycznego (inicjował założenie przy nim Społecznych Ognisk Muzycznych). Wstąpił ponownie do Związku Kompozytorów Polskich, działał tu w sekcji krytyków i w zarządzie warszawskim. W okresie 1946–8 pełnił funkcję jednego z wiceprezesów Związku Zawodowego Muzyków RP, należał ponadto do Związku Zawodowego Dziennikarzy i Związku Autorów i Kompozytorów Scenicznych. Zmarł 2 I 1970 w Warszawie i został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Alei Zasłużonych. Był odznaczony m. in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Polonia Restituta (1937). Otrzymał nagrodę Miasta Gdańska w dziedzinie muzyki za r. 1960.

R. był żonaty (od 5 I 1910) z pianistką Anielą Wieńczysławą Rytlówną (1884–1955), córką swego stryja Władysława; miał z nią dwoje dzieci: Jadwigę (1914–1982), zamężną Przybylską, i Witolda (1917–1944), zaginął po upadku powstania warszawskiego, prawdopodobnie w obozie w Gross-Rosen).

Rękopisy i kopie utworów R-a znajdują się w Centralnej Bibliotece Nutowej Polskiego Wydawnictwa Muzycznego w Krakowie i w posiadaniu rodziny; również rodzina przechowuje maszynopis powstałej w l. 1940–4 rozprawy Muzyka, jej piękno i brzydota, stanowiącej sumę jego doświadczeń pedagogicznych, kompozytorskich i publicystycznych.

 

Bibliogr. pol. czasopism muzycz., I–XV; Bibliogr. Warszawy, II–VI; Michałowski K., Bibliografia polskiego piśmiennictwa muzycznego. Suplement II za l. 1964–74 i uzupełnienie za lata poprzednie, Kr. 1978; tenże, Opery pol.; Mrygoniowie A. i E., Bibliografia polskiego piśmiennictwa muzykologicznego (1945–1970), Wr. 1972; Mała Enc. Muzyki; Błaszczyk, Dyrygenci; Hanuszewska M., Schätfer B., Almanach polskich kompozytorów współczesnych, Kr. 1982 (fot.); Die Musik in Geschichte und Gegenwart, Kassel–Basel 1963 XI; The New Grove Dictionary of Music and Musicians, Ed. by S. Sadie, London 1980 XVI; Słown. Muzyków Pol., I–II; – Antologia polskiej krytyki muzycznej XIX i XX wieku (do r. 1939), Oprac. S. Jarociński, Kr. 1955; Długońska B., Piotr Rytel (1884–1970). W setną rocznicę urodzin, Zesz. Nauk. Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Gd., T. 23: 1984 s. 113–41; Dziębowska E., Kultura muzyczna Warszawy w okresie międzywojennym, w: Warszawa II Rzeczypospolitej, W. 1970 I; Jasiński R., Koniec epoki. Muzyka w Warszawie (1927–1939), W. 1986 (fot., reprod. karykatury); tenże, Na przełomie epok. Muzyka w Warszawie (1910–1927), W. 1979 (fot.); Kultura muzyczna Polski Ludowej 1944–1955, Pod red. J. M. Chomińskiego, Kr. 1957; Polska współczesna kultura muzyczna 1944–1964, Pod red. E. Dziębowskiej, Kr. 1968; Poniatowska I., Kronika ważniejszych wydarzeń muzycznych w Polsce 1945–1972, Kr. 1976; Rutkowska A., Rola społeczna Instytutu Muzycznego Warszawskiego i znaczenie jego działalności dla polskiej kultury muzycznej, W. 1980; Spóz A., Warszawskie Towarzystwo Muzyczne 1871–1971, W. 1972; Starczewski F., Śledziński S., Konserwatorium Muzyczne w Warszawie, W. 1937; Sto pięćdziesiąt lat Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie, Pod red. S. Śledzińskiego, Kr. 1960; – Idzikowski M., W 80 rocznicę urodzin Piotra Rytla, „Ruch Muzycz.” 1964 nr 23 s. 16–17; Panufnik A., O sobie, W. 1990 s. 46; Rocznik Informacyjny 1947–1977. XXX lat PWSM, Gd. 1977 s. 20–22 (fot.); Swolkień H., Jubilat-Nestor-Oponent, „Kur. Pol.” 1969 nr z 29 X; tenże, Piotr Rytel, tamże 1970 nr z 12 I; – „Młoda Muzyka” 1909 nr 2 (okładka); – AAN: Min. WR i OP, Akta osobowe Państwowego Konserwatorium Muzycznego w W. sygn. 5523 (Rytel P., Zbiór dokumentów osobowych), Dep. Muzyki Konserwatorium (PWSM) w W.: sygn. 218 (Spraw. z działalności za okres 1945–1947), Państwowa Organizacja Imprez Artystycznych „Artos” w W. 1950–1955 sygn. 357, Min. Kultury i Sztuki. Dep. Muzyki. Instytut Fryderyka Chopina, sygn. 287, 740, Min. Kultury i Sztuki. Dep. Muzyki. Związek Kompozytorów Polskich, sygn. 289, Min. Kultury i Sztuki. Dep. Twórczości Artystycznej. Wydział Twórczości Muzycznej. Kat. A. sygn. 749, 750, Min. Kultury i Sztuki. Dep. Muzyki. Związek Zawodowy Muzyków RP, sygn. 292; Arch. Akad. Muzycz. im. F. Chopina w W.: Teczka osobowa R-a. Kal. A, sygn. 106 (Sprawozdania 1922–1923), sygn. 97a (Korespondencje 1922–3, 1930–2), Księga protokołów Rady Wydziału Teorii, Kompozycji i Dyrygentury 5 VII 1948 – 22 X 1951; Arch. Akad. Muzycz. im. S. Moniuszki w Gd.: Teczka osobowa R-a (bez sygn.); Arch. B. Warsz. Tow. Muzycz. im. S. Moniuszki w W.: Księga protokołów posiedzenia Komitetu Warszawskiego Tow. Muzycz. (1945–1948); Arch. Inst. im. F. Chopina w W.: sygn. 1a, 36a, 287, 740 (TiFC) (Sprawozdanie z działalności, memoriał, komunikaty, korespondencje, 1945–1947, 1947–1950); Arch. Min. Kultury i Sztuki w W.: Dep. Kadr, Teczka osobowa R-a nr 782A, Dep. Szkolnictwa Artyst. Wydz. Organizacyjno-Administracyjny. Komisja Ustrojowo-Programowa Szkolnictwa Artyst. sygn. 1, 1a (protokoły posiedzeń sekcji 1948–1949); Arch. Zarządu Głównego Związku Artystów i Kompozytorów Scenicznych w W.: Teczka osobowa R-a (bez sygn.); Arch. Zarządu Głównego Związku Kompozytorów Polskich w W.: sygn. 39A (teczka osobowa R-a, 1946–1970); – Arch. rodziny R-a w W.: Szkice kompozytorskie, bruliony not biograficznych, wycinki prasowe, umowy; – Informacje Jadwigi Przybylskiej uzyskane w l. 1978–81.

Barbara Długońska

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wincenty Pstrowski

1904-05-28 - 1948-04-18
górnik
 

Marek Hłasko

1934-01-14 - 1969-06-14
pisarz
 

Władysław Szczepaniak

1910-05-19 - 1979-05-06
piłkarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Hofmann (Hofman)

1876-01-20 - 1957-02-16
pianista
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.