Piotr Świnka h. Świnka (zm. 1323), sędzia sieradzki. Był synem Sułka (zm. przed r. 1299), bratankiem arcbpa gnieźnieńskiego Jakuba Świnki (zob.). Rodzina P-a, pochodząca ze Śląska, już od paru pokoleń osiadła w Sieradzkiem. P. miał siostrę nie znanego imienia, zamężną za Janem Kiwałą z Ostrowa h. Laska, synem sędziego brzeskiego kujawskiego Macieja, a późniejszym kasztelanem kruszwickim; wyposażył ją (1299) Popowem nad Gopłem (wieś tę otrzymał w drodze zamiany). Małżeństwo to wiązało rodziny należące do obozu politycznego Władysława Łokietka. Z okresu panowania w Polsce Wacławów czeskich nie mamy o P-rze wiadomości źródłowych. Po powrocie Władysława Łokietka do kraju P. rozpoczął karierę urzędniczą; w r. 1311 był skarbnikiem sieradzkim, a w r. 1313 – kasztelanem spicymierskim. Około tego czasu podjął on wielkie przedsięwzięcie lokacyjne na północy ziemi dobrzyńskiej, zakładając pięć wsi w opustoszałych dobrach biskupstwa płockiego, w związku z czym otrzymał (1313) od bpa Jana Abrahamowica 14 lat wolnizny. Dobra owe, z ośrodkiem w Strzygach, przeszły z czasem na własność Świnków, tworząc drugą, obok majętności sieradzkich, podstawę fortuny potomków P-a. P. przebywał odtąd często w ziemi dobrzyńskiej lub jej sąsiedztwie. W r. 1316 znajdujemy więc go w otoczeniu dobrzyńskiej księżny-wdowy Anastazji w Chojnie pod Rypinem. Trzy lata później odbył podróż do ziemi chełmińskiej. Przywiesił wówczas pieczęć do aktu ugody między Świecami a książętami inowrocławskimi, zawartej we wsi Pień wobec komtura owej ziemi. Wreszcie 24 VI 1323 uczestniczył w uroczystości założenia i uposażenia przez książąt dobrzyńskich szpitala Bożogrobców w Rypinie. Na odpowiednim dokumencie P. występuje już jako sędzia sieradzki; urząd ten otrzymał poprzez zamianę z dotychczasowym sędzią Florianem, który objął kasztelanię spicymierską. Obydwie godności uważano widocznie za hierarchicznie równorzędne, za czym przemawiają inne ówczesne przykłady analogicznych przesunięć. Ostatni pobyt P-a w ziemi dobrzyńskiej przeciągnął się do najazdu litewskiego na tę ziemię w połowie września t. r.; podczas tego najazdu P. poległ w obronie Dobrzynia, wraz z kaszt. dobrzyńskim Włostem. Wiadomość o okolicznościach zgonu podają „Spominki płockie” pod datą 1321 r.; jako mylną należy ją emendować na r. 1323, zgodnie ze świadectwami źródeł o najeździe („Kronika Piotra z Duisburga”, „Spominki gnieźnieńskie”, listy franciszkanów pruskich, opatów Oliwy i Pelplina oraz książąt mazowieckich i biskupa płockiego do papieża). „Spominki płockie” zwą przy tym P-a już «rycerzem dobrzyńskim».
P. pozostawił dwóch synów: nie znanego nam z imienia oraz Adama, świadka kilku dokumentów księcia dobrzyńskiego Władysława z l. 1345–9. Od pierwszego pochodzili późniejsi Świnkowie sieradzcy (a przynajmniej ich część), od drugiego – dobrzyńscy. Piotra Świnkę z Charłupi Wielkiej (zob.) ze względów chronologicznych trzeba uważać już za wnuka, a nie syna P-a.
Bieniak, Wielkopolska, Kujawy wobec problemu zjednoczenia państw.; Bogucki A., Powiat rypiński w średniowieczu, w: Szkice rypińskie, Bydgoszcz 1967 s. 62; tenże, Z dziejów Rypina. Sprawa autentyczności dwóch dokumentów z XIV w., Bydgoszcz 1973 s. 77–8, Prace Kom. Hist. Bydgoskiego Tow. Nauk., t. 9; Karasiewicz W., Jakub II Świnka arcybiskup gnieźnieński 1283–1314, P. 1948 s. 241, 315; Masłowski J., Kolonizacja wiejska na prawie niemieckim w województwach sieradzkim, łęczyckim, na Kujawach i w ziemi dobrzyńskiej, „Roczniki Hist.” R. 13: 1937 s. 213, 233–4; Silnicki T., Gołąb K., Arcybiskup Jakub Świnka i jego epoka, W. 1956 s. 39; Szymczakowa A., Urzędnicy łęczyccy i sieradzcy za panowania ostatnich książąt dzielnicowych, „Roczn. Łódz.” T. 25: 1979 s. 114, 118–19, 127–8; Zarzycka U., Rola i działalność administracyjno-polityczna rodów ziemi sieradzkiej do końca XIV wieku, tamże T. 20: 1975 s. 190; Zielińscy G. i J., Wiadomość historyczna o rodzie Świnków oraz rodowód pochodzącej od nich rodziny Zielińskich herbu Świnka. Cz. 1, Tor. 1880 s. 35–7; – Cod. Pol., II; Dok. kuj. i maz.; Knigi pol’skoj koronnoj metriki XV st., Wyd. W. Graniczny, A. Mysłowski, W. 1915 nr 18, Monumenta iuris; Kod. Wpol., II 814–15; Mon. Pol. Hist., III 119; Pomniki Dziej. Pol., S. II, VI 98; Preuss. Urk.-buch, II 429, 446, 528; Script. Rer. Pruss., I 188; Trzydzieści dokumentów katedry płockiej (1230–1317), Wyd. W. Kętrzyński, Lw. 1888 nr 25; – AGAD: Arch. Publ. Potockich, rkp. 304 s. 742–744, Księga grodzka bobrownicka (obligationum) t. 1 s. 65–6.
Janusz Bieniak