Tatarski Roman Michał Lucjan, pseud.: Luda, Roman Luda, nazwisko konspiracyjne Szymon Cyba (1912–1995), prawnik, oficer Związku Walki Zbrojnej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Ur. 8 VIII w Janowicach (pow. stopnicki), był synem Ewarysta i Romany ze Świątkiewiczów.
W r. 1932 ukończył T. Państw. Gimnazjum im. Mikołaja Reja w Kielcach. Od 11 VIII t.r. do 20 IX 1933 był słuchaczem Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu. W l. 1933–9 studiował na Wydz. Prawa Uniw. Warsz. W czasie studiów był prelegentem Polskiej Macierzy Szkolnej oraz wchodził w skład zarządu uniwersyteckiego Koła Prawników. Zatrudnił się w tym czasie w Związku Pracowników Samorządu Terytorialnego w Warszawie; podawał, że wykonywał także zawód dziennikarza-publicysty oraz urzędnika prywatnego. Dn. 1 I 1935 awansował na podporucznika rezerwy kawalerii.
Zmobilizowany 8 VIII 1939, uczestniczył T. w kampanii wrześniowej jako dowódca plutonu zwiadu konnego w kompanii zwiadu 2. pp Legionów 2. DP w składzie Armii «Łódź»; walczył m.in. pod Piotrkowem i brał udział w obronie Modlina (18–28 IX t.r.). Dn. 30 IX dostał się do niewoli niemieckiej i przebywał w obozie w Działdowie, skąd 20 X zbiegł i przedostał się na teren okupacji sowieckiej. Dn. 25 XI we Lwowie podjął służbę w konspiracji jako adiutant płk. Władysława Żebrowskiego kolejno w Polskiej Organizacji Walki o Wolność i Związku Organizacji Wyzwolenia Ojczyzny. Zaprzysiężony pod koniec grudnia pod pseud. Luda przez por. Jana Jaworskiego (pseud. Kowal) w ZWZ-1, nawiązał w lutym 1940 łączność radiową z bazami łączności zagranicznej ZWZ «Bolek» w Bukareszcie, a następnie «Romek» w Budapeszcie (radiostacje te pośredniczyły w łączności z Paryżem, Stambułem i Warszawą).
Zagrożony aresztowaniem, T. 19 IV 1940 opuścił z Żebrowskim Lwów, zamierzając dotrzeć przez Rumunię do Paryża. Pod Jasionowem Polnym w rejonie Horodenki Żebrowski został ujęty przez NKWD, natomiast T. przekroczył 21 IV t.r. granicę. Zatrzymała go jednak rumuńska straż graniczna i internowała w Czerniowcach, skąd dzięki zabiegom miejscowej placówki wywiadowczej «Cezar» Ekspozytury «R» Oddz. II został przewieziony do Bukaresztu; przejął go tam płk Stanisław Rostworowski (pseud. Prawdzic), komendant Bazy «Bolek». Na jego polecenie T. udał się do Francji, gdzie 15 V w Paryżu został przyjęty przez Komendanta Głównego ZWZ gen. Kazimierza Sosnkowskiego, a nazajutrz w Angers, przez Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego; przedstawił im przygotowany przez Żebrowskiego raport „Potrzeby i uwagi do usprawnienia współpracy Komendanta Obszaru nr 3 z bazami i Komendą Główną”, a także apel o zorganizowanie efektywnej pomocy dla Polaków pod okupacją sowiecką.
Po powrocie do Bukaresztu podjął T. służbę w dziale łączności z krajem (referat łączności organizacyjnej ZWZ) Bazy «Bolek»; przyjął pseud. Roman Luda oraz używał nazwiska Szymon Cyba. Odpowiadał za gromadzenie materiałów wywiadowczych z Obszaru nr 3 ZWZ (Lwów), łącznie z zaanektowaną pod koniec czerwca przez ZSRR północną Bukowiną, a z przybyłym ze Lwowa ppor. Julianem Lepiankiewiczem sprawdzał tożsamość kurierów przybywających z Obszaru nr 3. Opracował też Instrukcję zachowania się studentów [kurierów] na terenie okupacji sowieckiej. Jako delegat Obszaru nr 3 wziął udział z ppor. Lepiankiewiczem i płk. Rostworowskim w konferencji belgradzkiej (29 V – 2 VI 1940), na której wystąpił z referatem Planowana i konsekwentna eksterminacja elementu polskiego przez Sowiety. W czerwcu t.r. objął funkcję sędziego śledczego, utworzonego na rozkaz Komendy Głównej ZWZ, Sądu Kapturowego w Bukareszcie. Jako przedstawiciel Rostworowskiego spotkał się 27 VIII w Czerniowcach z przybyłym ze Lwowa ppor. Stanisławem Niemczyckim (pseud. Leszek), delegatem mjr. Emila Macielińskiego (pseud. Kornel), p.o. komendanta Obszaru nr 3; omawiał m.in. kwestię łączności radiowej oraz odebrał materiał wywiadowczy, a po powrocie do Bukaresztu przedstawił Rostworowskiemu raport o położeniu społeczeństwa polskiego pod okupacją sowiecką, w tym na Bukowinie.
Po przewrocie politycznym w Rumunii we wrześniu 1940 zlikwidowano zagrożoną dekonspiracją Bazę «Bolek» i T. z Rostworowskim opuścili 17 XI t.r. Bukareszt; przenieśli się do zorganizowanej uprzednio Bazy «Bey» w Stambule. T. drogą lotniczą dotarł następnie do Kairu, skąd 25 XII odleciał do Londynu, gdzie przydzielono go do Oddz. VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza (1 I 1941 na etat zewnętrzny: referent ds. okupacji sowieckiej, od 16 V 1942 na etat zwykły). W l. 1941–2 ukończył kursy specjalne tego Oddziału i został skierowany na kurs cichociemnych. Szkolił się kolejno w hrabstwie Inverness (S.T.S. 25, kurs zaprawowo-minerski, zaliczony we wrześniu 1942), w Audley End w hrabstwie Essex (S.T.S. 43, kursy: «A» i «K» odbyte 17 X – 21 XI t.r.), pod Guildford (S.T.S. 7, kurs psychofizyczny) oraz w Ringway koło Manchesteru (S.T.S. 51, kurs spadochronowy). Awansowany do stopnia porucznika kawalerii rezerwy ze starszeństwem z 1 I 1943, ukończył t.r. kurs taktyczny dla oficerów młodszych, lecz nie został włączony do grupy cichociemnych przeznaczonych na lot do kraju (posiadał nr znaku 0044) i przeszedł do 1. Samodzielnej Bryg. Spadochronowej; nie brał udziału w desancie pod Arnhem.
Po zakończeniu wojny T., przydzielony do 16. Samodzielnej Bryg. Panc., stacjonował w r. 1946 w Edynburgu, a w r. 1947 w South Camp w Carronbridge w rejonie Dumfries. Awansował do stopnia rotmistrza ze starszeństwem z 1 I 1946. Po rozwiązaniu Polskich Sił Zbrojnych przeszedł do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia, z którego został w r. 1948 zdemobilizowany. Na emigracji działał na rzecz zatrzymania żołnierzy polskich na Zachodzie. Ze Stefanem Kossakiem wydał książkę okolicznościową na temat Polskiej Armii Podziemnej. Ukończył studia prawnicze na uniw. w Oxfordzie, pracując równocześnie jako dziennikarz i sekretarz Związku Pracowników Samorządu Terytorialnego. W r. 1949 wyjechał do Kanady, gdzie w Rawdon pod Montrealem otworzył przedsiębiorstwo wytwarzające diamentowe narzędzia przemysłowe; prowadził je do końca l. siedemdziesiątych. Zmarł w styczniu 1995 w Rawdon. Był odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari V kl. (1946), dwukrotnie Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Zasługi z Mieczami.
T. był żonaty z Jean Agnes Mc Fadyen (zm. 2008).
Rybka–Stepan, Awanse; – Bielski M., Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939, W. 1991 s. 367; Bór-Komorowski T., Armia Podziemna, W. 2008 s. 56; Dubicki T., Bazy wojskowej łączności zagranicznej ZWZ-AK w latach 1939–1945, Częstochowa 2000 s. 25, 36, 45, 157; tenże, Konspiracja polska w Rumunii 1939–1945, W. 2002 I 73, 159, 163, 169, 173–4, 180, 196, 204–5, 274, 279, 292, 303, 334; Głowacki L., Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939, W. 1985; Kliszewicz L. A. B., Placówki wojskowej łączności kraju z centralą w Londynie podczas II Wojny Światowej. 2, Baza w Bukareszcie, W.–Londyn 1999 s. 28, 36, 47; tenże, Placówki wojskowej łączności kraju z centralą w Londynie podczas II Wojny Światowej. 3, Baza w Stambule, W.–Londyn 1999 s. 8, 10, 13, 23, 26, 27, 29; Kotarska E., Proces czternastu, W. 1998 s. 136, 160; Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa. 1 IX 1939 – 5 II 1946, Oprac. Mazur G. i in., Kat. 2007; Mazur G., Ostasz G., Ważne dokumenty do dziejów ZWZ we Lwowie, „Studia Rzeszowskie” T. 3: 1996; Radomyski S., Zarys historii Szkoły Podchorążych rezerwy Kawalerii w Grudziądzu 1926–1939, Pruszków 1992 s. 64, 115; Valentine I., Baza 43. Cichociemni, W. 2005; Węgierski J., Lwów pod okupacją sowiecką 1939–1941, W. 1991; Wróblewski J., Armia „Łódź” 1939, W. 1975; – AK w dokumentach, VI; Polskie podziemie na terenach Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi w latach 1939–1941, W.– Moskwa 2001 I–II; – IPiM Sikorskiego: sygn. 25/15 (Prezydium Rady Ministrów), sygn. A.19 II/82/300 (akta Min. WRiOP), sygn. A.XII.86/7/108 (wniosek na awans na kpt. broni panc.), sygn. A.V.20/106 I, A.XII.27/44; Studium Polski Podziemnej w Londynie: Teczka personalna, nr 2/1528, Oddz. Specjalny, arkusze ewidencyjne, sygn. KW 2/3856, sygn. Sk.148 k. 124, sygn. 39/7, 39/8, 5.2.1; – Mater. autora: Relacja Zbigniewa Skotnickiego, koresp. z R. Tatarskim.
Tadeusz Dubicki