Talewski Roman Tadeusz (1908–1994), lekarz ftyzjatra, dyrektor sanatoriów przeciwgruźliczych w Zakopanem, historyk medycyny.
Ur. 23 III w Krakowie, był synem Maurycego, właściciela sklepu, i Franciszki z Figlewiczów.
Po ukończeniu IV Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza w Krakowie studiował T. medycynę na UJ i uzyskał 3 II 1933 dyplom lekarza. Odbył roczny staż w krakowskich szpitalach: Państw. Szpitalu św. Łazarza i Szpitalu im. Gabriela Narutowicza Ubezpieczalni Społecznej. Po odbyciu służby wojskowej w Centrum Wyszkolenia Sanitarnego w Warszawie został w r. 1936 asystentem, a w r. 1937 ordynatorem w Domu Zdrowia «Warszawianka» Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zakopanem. Dn. 8 XI t.r. uzyskał na UJ stopień doktora medycyny na podstawie pracy Zapylenie miasta Krakowa 1933–1934, napisanej pod kierunkiem Stanisława Maziarskiego. W kampanii wrześniowej 1939 r. wziął udział w działaniach bojowych 38. DP na linii Przemyśl–Lwów. Podczas okupacji niemieckiej pracował od r. 1940 kolejno w Szpitalu Bonifratrów w Krakowie i jako kierownik ośrodka zdrowia w gm. Jangrot (pow. olkuski), a następnie praktykował w Racławicach (pow. miechowski).
Po wojnie zamieszkał T. na stałe w Zakopanem i w r. 1945 został w stopniu majora lekarzem naczelnym Wojskowego Sanatorium Przeciwgruźliczego. Od r. 1947 był ordynatorem Oddz. Gruźliczego zakopiańskiego Szpitala Miejskiego, a w r. 1948 objął dyrekcję Sanatorium Min. Zdrowia «Odrodzenie». Od 15 XII t.r. był członkiem PZPR. W związku z trwającym od końca r. 1949 przekształcaniem «Odrodzenia» w ośrodek chirurgii klatki piersiowej pod kierownictwem Wita Rzepeckiego, T. przeszedł w r. 1952 na stanowisko dyrektora Sanatorium Przeciwgruźliczego ZNP. W r. 1950 uzyskał specjalizację II st. w zakresie ftyzjopneumonologii. Publikował artykuły dotyczące organizacji lecznictwa przeciwgruźliczego oraz leczenia gruźlicy, m.in. Próba ujęcia organizacji zakładu (oddziału) chirurgii płuc („Przegl. Lek.” R. 7: 1951 nr 1) i Przepalanie zrostów opłucnowych w przypadkach odmy dwustronnej („Gruźlica” T. 20: 1952 nr 2). Od 1 XII 1964 był dyrektorem Sanatorium Przeciwgruźliczego Pocztowców w Zakopanem.
Od 2. poł. l. pięćdziesiątych T. zajmował się głównie historią zakopiańskiej medycyny. W r. 1957 opublikował pracę 80 lat medycyny w Zakopanem (Wr.), a na podstawie rozprawy Początki i rozwój zakopiańskiej medycyny (Wr. 1971) habilitował się 21 XI 1973 w Inst. Gruźlicy w Warszawie. Ogłosił z tego zakresu artykuły, m.in. Dr med. Władysław Matlakowski jako etnograf („Arch. Hist. Med.” T. 34: 1971 z. 2), Choroby i śmierć Karola Szymanowskiego (1882–1937) (tamże T. 39: 1976 z. 3) i Epidemia cholery na Podhalu w 1873 r. (tamże T. 41: 1978 z. 1) oraz pracę Portrety zakopiańskich lekarzy. Ze słownikiem biograficznym 1850–1983 (Zakopane 1985). W publikacji zbiorowej „Zakopane 400 lat dziejów” (Kr. 1991) był autorem rozdziału Stacja klimatyczna i lecznictwo. Ogłaszał też prace w specjalistycznym czasopiśmie „Wiadomości o Gruźlicy i Chorobach Płuc oraz ich Zwalczaniu”, a także w roczniku „Wierchy”. Bibliografia T-ego liczy ponad 60 pozycji.
T. był członkiem Polskiego Tow. Ftyzjopneumonologicznego; w l. 1965–8 pełnił funkcję przewodniczącego jego oddz. zakopiańskiego, a w l. 1968–71 wiceprzewodniczącego Sekcji Historii Medycyny przy Zarządzie Głównym; w r. 1976 otrzymał członkostwo honorowe Towarzystwa. Należał też do Polskiego Tow. Historii Medycyny i Międzynarodowego Tow. Historii Medycyny z siedzibą w Paryżu, Polskiego Tow. Lekarskiego oraz powstałego w r. 1974 Podhalańskiego Tow. Przyjaciół Nauk. Był współorganizatorem Związku Zawodowego Pracowników Służby Zdrowia w Zakopanem. Do r. 1990 kierował Sanatorium Przeciwgruźliczym Pocztowców. Zmarł 16 I 1994 w Krakowie, został pochowany 22 I w Zakopanem na cmentarzu przy ul. Nowotarskiej. Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim (1970) i Krzyżem Oficerskim (1979) Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi oraz Odznaką «Zasłużony Lekarz PRL».
T. był żonaty trzykrotnie: z Teresą z domu Berger, Jadwigą z Miłoszewskich (1915–1956), a od r. 1959 z Józefą z domu Sarosiek 1.v. Wilamowską (1911–1983), inżynierem ogrodnikiem, w l. 1949–72 kierowniczką Zakładu Zieleni Miejskiej w Zakopanem. Miał dwie córki: Jolantę, po mężu Dubiel, lekarkę okulistkę, i Ewę, po mężu Graham, zamieszkałą w Wielkiej Brytanii.
W „Słowniku biograficznym polskich nauk medycznych XX wieku” (1995 I z. 3) opublikowano pośmiertnie trzy opracowane przez T-ego biogramy lekarzy (Stanisław Hornung, Gustaw Nowotny i Zdzisław Skibiński).
Fot. w Mater. Red. PSB; – Bojczuk H., Bibliografia zawartości „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny” za lata 1924–1998, „Arch. Hist. i Filoz. Med.” 1999 Supl. z. 8 (częściowa bibliogr. prac); taż, Prace habilitacyjne, doktorskie, magisterskie z zakresu historii medycyny, stomatologii i farmacji oraz nauk pokrewnych za lata 1900–1995, tamże 1997 Supl. z. 5; Enc. tatrzańska (1995) (dot. także żony, Józefy); Katalog rozpraw doktorskich i habilitacyjnych 1974, W.–P. 1976 s. 1192; Konopka S., Polska bibliografia lekarska za l. 1950–79, W. 1954–84 (częściowa bibliogr. prac); Kto jest kim w polskiej medycynie. Informator biograficzny, W. 1987; Polski almanach medyczny na rok 1956, W. 1957 s. 349; Słown. biogr. nauk med., I z. 2 (fot.); Spis fachowych pracowników służby zdrowia, W. 1964 s. 358; Woźniewski Z., Rozprawy na stopień doktora medycyny polskich wydziałów lekarskich. Okres międzywojenny, W. 1969 s. 71; – Długołęcka L., Pinkwart M., Zakopane. Przewodnik historyczny, W. 1988; Jost H., Zakopane czasu okupacji, W. 1989; Rzepecki W., Skalpel ma dwa ostrza, W. 1986 s. 6, 198, 245, 301; – Rocznik lekarski RP na rok 1938, W. 1938; toż na rok 1948, W. 1949; – „Chłopska Droga” 1987 nr 13; – Nekrologi: „Czas Krak.” 1994 nr 17, „Dzien. Pol.” 1994 nr 16, 17, „Echo Krakowa” 1994 nr 15, „Wierchy” R. 69: 1995 s. 263.
Krzysztof Brożek