Bitner Ryszard (1867–1935), generał brygady. Ur. 25 VII w Wierchowazju w pow. wielskim, w gubernji wołogodzkiej w Rosji. Wywodził się ze szlachty grodzieńskiej pochodzenia szwedzkiego, h. własnego. Syn Mikołaja, sędziego, i Melanji z Nowickich, kształcił się w szkole realnej w Wołogdzie, potem w Petersburgu w Instytucie Technologów, Instytucie Leśnym, wreszcie w Instytucie Elektrotechnicznym. Za działalność konspiracyjną wśród młodzieży aresztowany w r. 1885, więziony w Petropawłowskiej twierdzy, został wysiedlony z pozbawieniem prawa zamieszkiwania w miastach z wyższemi zakładami naukowemi. W r. 1887 powołany do służby czynnej w wojsku, wstąpił jako junkier do szkoły topograficznej, w której 6 VIII 1889 r. został podporucznikiem. Od 1890 służył w 15. bataljonie, od 1892 w 108. p. p. jako dowódca kompanji »myśliwskiej«; awansowany t. r. na porucznika, był przez kilka lat kierownikiem szkoły podoficerskiej, a w r. 1897 posunięty na sztabskapitana, pełnił do 1901 r. służbę w sztabie okręgu wileńskiego, ostatecznie w wydziale topograficznym. W r. 1902 awansował na kapitana z przeniesieniem do 107. p p., lecz wkrótce znów powołany do sztabu tegoż okręgu, prowadził do 1907 r. studja nad armjami: niemiecką i austro-węgierską. W tym celu odbył kilka podróży do Niemiec i Austro-Węgier, poczem opracował album mundurów tych armij. W r. 1907 spowodu ciężkiej choroby przeszedł w stan spoczynku z jednoczesnym awansem na podpułkownika. W czasie służby wojskowej ok. r. 1890 wstąpił do tajnego związku niepodległościowego, założonego i przez pewien czas kierowanego przez »regimentarza« gen. Kazimierza Puzyrewskiego, t. zw. »komitetu szesnastu«. Potem w czasie pobytu w Wilnie zbliżył się przez brata Karola, lekarza, znanego działacza niepodległościowego, do Józefa Piłsudskiego, z którym utrzymał kontakt przez czas długi. M. in. słynną akcję bojową pod Bezdanami przygotowywano również przy jego udziale. Był on już wtedy urzędnikiem Banku Ziemskiego Wileńskiego. Parokrotnie jeździł do Krakowa, gdzie również stykał się z Piłsudskim. W czasie pobytu na zjeździe grunwaldzkim w r. 1910 wydał u Wojnara pod pseud. Mieczysława Zadumy 2 tomy wierszy patrjotycznych pt. Braciom. Brał b. czynny udział w życiu narodowem, społecznem i kulturalnem Litwy. W sierpniu 1914 r. powołany do armji czynnej, został przydzielony do okręgu wojskowego wileńskiego, potem dyneburskiego, a od sierpnia 1915 r. do sztabu VI armji w Petersburgu. 27 II 1917 r. awansowany na pułkownika, został dowódcą pułku jegrów lejbgwardji, lecz wkrótce pod pozorem słabego zdrowia uzyskał dnia 30 III t. r. dymisję. Jednocześnie poświęcił się całkowicie pracy w powstałym wtedy w Rosji Związku Wojskowych Polaków, którego był współzałożycielem, członkiem Zarządu Związku i przewodniczącym Komisji wojskowo-statystycznej; organizował z żołnierzy-Polaków t. zw. bataljony etapowe. W czerwcu 1917 r. był delegatem Zw. piotrogrodzkiego na Powszechny Zjazd Polaków Wojskowych w Piotrogrodzie, który wybrał brygadjera Piłsudskiego na członka honorowego Związku. W czerwcu 1918 r. powrócił do Wilna. W r. 1919 po zajęciu Wilna przez wojsko polskie złożył podanie o przyjęcie do wojska, a narazie wstąpił do służby administr. w Zarządzie Cyw. Ziem Wschodnich i przez pewien czas był inspektorem skarbowym pow. wołkowyskiego, potem okręgowym brzeskim. Przyjęty 9 VII 1919 r. do W. P. w stopniu pułkownika, objął 19 X t. r. stanowisko zast. dowódcy Okręgu Generalnego w Grodnie; w r. 1920 odznaczył się przy ewakuacji Grodna. Od grudnia r. 1920 był dowódcą ekspozytury Dowództwa Okręgu Generalnego w Białymstoku, a od kwietnia 1921 r. zastępcą dowódcy i pełniącym obowiązki dowódcy Okręgu Generalnego; tamże 11 VI t. r. powołany do Oficerskiego Trybunału Orzekającego, był jego członkiem do r. 1924, kiedy przeszedł z jednoczesnym awansem na generała brygady w stan spoczynku. Od r. 1925 do 1928 był członkiem zarządu fabryki amunicji »Granat«. Osiadł następnie w Brańszczyku i tam zmarł 16 XI 1935 r.; pochowany został na cmentarzu powązkowskim w Warszawie. Z małżeństwa z Aliną Zatorską pozostawił trzech synów: Wacława, adwokata, b. posła na sejmy, oraz inżynierów rol. Witolda i Seweryna, urzędnika Banku Rolnego.
Mat. biogr. w posiad. rodziny oraz w Arch. Ofic. Dok.; Personalja w Wojskowym Biurze Historycznem. Nekrologi w prasie m. in. w »Polsce Zbrojnej« nr 319; Enc. Wojsk. I; Szczęsny W., Kwestja Wojska Polsk. w Rosji w r. 1917, W. 1935.
Stefan Pomarański