INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Salomon Markus Posner  

 
 
1770 - 1848
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Posner Salomon Markus (1770–1848), rabin, kupiec, filantrop. Pochodził z Finlandii, skąd w młodości przywędrował do Polski. Osiadł w Warszawie, uzyskał tu monopol solny i w niedługim czasie doszedł do znacznej fortuny. Chociaż przepisy prawne Królestwa Polskiego zabraniały «mieszkańcom starozakonnym» nabywania własności ziemskiej, P. na mocy kontraktu z Feliksem Kadłubowskim, zawartego 14 III 1817 przed notariuszem Bandtkiem, nabył dobra Kuchary w Płońskiem, a namiestnik gen. Józef Zajączek orzekł w r. 1821, że zarówno notariusz, jak i nabywca działali w dobrej wierze, przeto P. «ma przy swej pozostać własności». P. przeniósł się z rodziną do swojego majątku i w r. 1823 założył w Kucharach jedną z pierwszych w Królestwie manufaktur włókienniczych, w której zatrudnił 300 robotników żydowskich, ściągniętych z okolicznych miasteczek. Fabryka produkowała towar dla wojska i zrazu przynosiła nadzwyczajne zyski, powiększając «szacunek majątku o siedmiokroć czterdzieści tysięcy trzydzieści złotych piętnaście groszy». Spalona i odbudowana, funkcjonowała do r. 1867, dopóki konkurencja fabryk łódzkich i trudności z transportem nie spowodowały jej upadku i zmusiły sukcesorów do likwidacji. W październiku 1823 Piotr Steinkeller odstąpił P-owi znaczną część swojego udziału w wydzierżawionej od skarbu państwa hucie cynkowej i kopalni węgla w Niemcach wraz z prawem wydobywania galmanu w okolicach Olkusza. W ten sposób powstała spółka złożona z Konstantego Wolickiego, Samuela Fraenkla i P-a, zarządzająca hutą cynkową w Niemcach i kopalnią węgla «Feliks» w Olkuskiem. Gdy od r. 1823, na mocy postanowienia namiestnika, pozwolono Żydom osiedlać się na gruntach prywatnych, P. przystąpił do tworzenia kopalni w Kucharach oraz Idzikowicach i Kadłubówce, wsiach wchodzących również w skład dóbr. Osiedlił tam 31 rodzin, nadając osadnikom bezpłatnie odpowiednie grunta z budowlami i sprzętem na dziewięć lat, z możliwością odnowienia kontraktu dla każdego odznaczającego się pracowitością i dobrym sprawowaniem. Osady, rozmieszczone między polskimi gospodarstwami chłopskimi, miały stać się praktyczną szkołą do wykształcenia żydowskich rolników. W r. 1842 P. otrzymał list pochwalny, uznający pożyteczność jego usiłowań i stawiający go za wzór godny naśladowania. Dla osiedlonej w dobrach ludności żydowskiej zbudował dwa domy modlitwy, a dwór w Kucharach uczynił ośrodkiem życia kulturalnego i religijnego. Osobiście czuwał nad studiowaniem Tory, nie szczędził także środków na kształcenie zdolnej młodzieży. Jak pisał później (we wspomnieniu pośmiertnym o synu P-a Samuelu) w r. 1863 organ Rządu Narodowego „Niepodległość”, kolonie rolnicze P. organizował przejęty «miłością dla kraju i swoich współwyznawców», z zamiarem oderwania ich od wyłącznego zajmowania się handlem i osiedlania na roli, «ażeby uprawiając ziemię ojczystą pokochali ją i ulepszali…».

W związku z ustanowieniem przez Radę Stanu Król. Pol. w r. 1825 Komitetu Starozakonnych P. wszedł do dodanej doń Izby Doradczej, złożonej z pięciu członków i tyluż zastępców, przedstawicieli pospołu «dystyngowanych Żydów» i ortodoksów. Wraz z najwybitniejszymi przedstawicielami żydostwa Warszawy występował przeciwko przejawom polityki «reformy moralnej», w istocie godzącym w asymilację kulturalną Żydów w otoczeniu polskim. Po wydaniu przez prof. orientalistyki Uniw. Warsz. Ludwika Chiariniego książki „Théorie de Judaisme” (Paris 1830 I–II) zwrócił się wespół z Chaimem Dawidsohnem i Michelem Ettingerem do Komisji Wyznań i Oświecenia z prośbą o zatrzymanie tego ignoranckiego pamfletu na Talmud i judaizm. Zmarł w r. 1848 w Kucharach i został pochowany na cmentarzu żydowskim w Płońsku.

W małżeństwie z Rachelą z Lewinsonów P. miał synów: Samuela, Dawida, Markusa Efroima i Józefa, oraz córki: Annę, zamężną Lewin, Marię, zamężną Bornstein, Sarę Esterę, zamężną Bornstein, i Rozalię, zamężną Heilpern.

Głównym sukcesorem majątku P-a został syn Dawid, który w r. 1836 przejął prowadzenie domu handlowego w Warszawie pod firmą «D. Posner et Comp.»; jego synami byli Leon, ojciec Stanisława, i Samuel, który uczestniczył w kampanii włoskiej G. Garibaldiego, a po wybuchu powstania styczniowego wrócił do kraju i był jednym z współorganizatorów oddziału w Płockiem, poległ 3 VII 1863 pod Żurominem. Z prawnuków P-a, obok Stanisława (zob.) i Malwiny Garfeinowej (zob.), był znany Jechiel Majer (ur. 6 XI 1890 w Płocku), dyrygent i kompozytor muzyki synagogalnej, pieśni i operetek.

 

Bibliogr. historii Pol. XIX w., II: 1832–64 cz. 3 vol. 3; Kozłowski, Bibliogr. powstania, (dotyczy Samuela); W. Ilustr. Enc. Gutenberga, XXXVIII (hasła: Kuchary, kolonie rolnicze dla Żydów); Słown. Geogr., IV 837; Wininger S., Grosse Jidische National Biographie, V; – Historia Żydów w Polsce od Sejmu Czteroletniego do Wojny Europejskiej (1877–1914), Oprac. S. Hirszhorn, W. 1921; Ihnatowicz I., Burżuazja warszawska, W. 1972; Kołodziejczyk R., Burżuazja polska w XIX i XX wieku, W. 1979; tenże, Piotr Steinkeller kupiec i przemysłowiec 1799–1854, W. 1963; Kosim J., Losy pewnej fortuny, Wr., 1972; [Kraushar A.] A., Zgon S. Posnera, „Świat” 1908 nr 13 s. 10 (dotyczy Samuela); Schiper I., Dzieje handlu żydowskiego na ziemiach polskich, W. 1937; Żydzi bojownicy o niepodległość Polski, Lw. 1939 (dotyczy Samuela); Żydzi w Polsce Odrodzonej, [W. b. r.] I 444, II 483; – Prasa tajna z lat 1861–1864, II; Żydzi w powstaniu styczniowym. Materiały i dokumenty, W. 1963; – „Gwiazdka Cieszyńska” R. 16: 1863 nr 33 s. 266 (dotyczy Samuela); – B. Narod.: rkp. 8990 (listy i papiery osobiste Malwiny z Posnerów Garfeinowej-Garskiej); B. Uniw. Warsz.: rkp. akc. 382 (spuścizna Stanisława Posnera).

Alicja Pacholczykowa

 

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Stanisław Posner

1868-11-21 - 1930-05-08 prawnik
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Wojciech Pampuch

1800-04-15 - 1866-06-29
botanik
 

Stanisław Rostworowski

1785-11-21 - 1837-12-29
ziemianin
 

Mikołaj I

1796-07-06 - 1855-03-03
car Rosji
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.