INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Samuel Maskiewicz h. Odrowąż  

 
 
ost. ćwierć XVI w. - ok. 1640
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Maskiewicz Samuel h. Odrowąż (zm. ok. 1640), porucznik husarski, podwojewodzi nowogródzki, pamiętnikarz. Wywodził się z zamożnej rodziny ruskiej osiadłej w Nowogródczyźnie. Był synem Jana Semenowicza (zm. 1595) i jego żony z domu Owsianej. Ojciec, właściciel części Serwecza i Jatry, był sługą Ostafiego Wołłowicza, kasztelana trockiego, gorliwego kalwina, i za jego przykładem przeszedł na kalwinizm. Swych czterech synów: najstarszego Jana, późniejszego podsędka pińskiego, Daniela, Gabriela i Samuela, wychował na kalwinów. M. naukę szkolną zakończył przed r. 1600 i już w r. 1601 służył w wojsku w Inflantach w chorągwi Gabriela Wojny, podkanclerzego litewskiego. W lecie 1605 – przyłączył się do wyprawy magnatów kor. udających się, wraz z dymitrem Samozwańcem, na Moskwę po tron carski. Do punktu zbornego wyprawy, Brahina, przybył jednak zbyt późno, aby wziąć udział w działaniach. Zaciągnął się natomiast na służbę na dwór brahiński swej dalekiej krewnej Aleksandry z Chodkiewiczów Wiśniowieckiej i służył jej aż do lutego 1606. Z dworu księżny wyrzucił go dopiero brat jej Aleksander Chodkiewicz, woj. trocki, podejrzewając, raczej słusznie, o miłostki z księżną. M. zaciągnął się wówczas w cztery konie do chorągwi słynnego zagończyka Jakuba Pretwicza, wówczas kasztelana kamienieckiego, i służył odtąd w wojsku kwarcianym na Podolu. W czasie rokoszu sandomierskiego wyruszył na początku sierpnia 1606 na odsiecz królowi Zygmuntowi III pod Wiślicę i był świadkiem zawarcia 18 IX t. r. w Janowcu chwilowej ugody między królem a rokoszanami. Służył wówczas w chorągwi Jana Gratusa Tarnowskiego.

Ukończywszy służbę w wojsku kwarcianym w styczniu 1607, próbował M., bez powodzenia, zaciągnąć się w szeregi rokoszan, w końcu jednak przyjął służbę w królewskiej chorągwi husarskiej księcia Janusza Poryckiego i wraz z nią udał się do obozu pod Warszawą, a 6 VII 1607 wziął udział w bitwie pod Guzowem. Dn. 14 XI t. r. wyruszył z chorągwią na leże zimowe do Kowla, skąd u schyłku grudnia udał się do Biecza, aby strzec granicy przed spodziewanym siedmiogrodzkim najazdem. W tym czasie służbę w chorągwi Poryckiego podjął także jego brat Gabriel. W połowie czerwca 1609 wyruszył M. ze swą chorągwią na wyprawę smoleńską. Pod Smoleńsk przybył 29 IX t. r. W pierwszej połowie maja 1610 uczestniczył w podjeździe, który opanował zamek Rosławl. Brał udział w bitwie pod Kłuszynem (4 VII 1610). Dn. 9 X t. r. wkroczył M. na leże zimowe do miasta Moskwy, a 29 III 1611 przeżył wybuch powstania ludowego w Moskwie i zmuszony został do ustąpienia z Biełgorodu do Krymgorodu (Kremla), przy czym utracił większość zdobyczy i zapasy żywności. Był w tym czasie już porucznikiem i dowodził chorągwią w zastępstwie jej rotmistrza księcia Janusza Poryckiego. Chorągiew ta należała do pułku Marcina Kazanowskiego i parokrotnie 7 IV i 16 IV czyniła wypady z obleganej Moskwy. Dn. 6 I 1612 przystąpił w Rohaczewie do konfederacji żołnierskiej, potwierdzonej 14 I t. r. w Moskwie, po czym prolongował, wraz z konfederatami, służbę do 14 III t. r. W marcu posłował od wojska do hetmana Chodkiewicza, przypominając o upływającym terminie służby. Nie uzyskawszy zgody na wycofanie wojska spod Moskwy, przebił się M. samowolnie z niewielkim oddziałem do Możajska, a wiosną po raz ostatni przyłączył się do nowej wyprawy na Moskwę. Ostatecznie opuścił stolicę z chorągwiami starego zaciągu 21 VI 1612, od wojska odłączył się w Smoleńsku i powrócił w lipcu t. r. do Serwecza. Do wojska przyłączył się ponownie najpierw w Słonimie, a następnie w Tyszowcach i w Samborze, aby domagać się zapłaty zaległego żołdu. W tym celu wskrzeszono zwiniętą już uprzednio chorągiew Poryckiego, na której czele stanął M. Dn. 1 VII 1613 przybył do obozu konfederackiego do Gródka Jagiellońskiego, a 17 IX t. r. do Przemyśla wraz z chorągwią. Dn. 15 IX objął po Ludwiku Poniatowskim w Przemyślu pułkownikostwo jego pułku konfederackiego. Nie uległ jednak namowom Szczęsnego Herburta, rokoszanina, który dążył do wskrzeszenia przy pomocy konfederatów rokoszu. Wojsko skonfederowane obrało go natomiast swym posłem na sejm warszawski, a sprytny M. referował na nim w imieniu wojska tylko «zlecenia łagodniejsze i petita». Po uchwaleniu konstytucji o asekuracji żołdu i podatków 31 XII 1613 M. opuścił Warszawę. W czasie koła wojskowego we Lwowie pełnił z ramienia swego pułku obowiązki deputata wojskowego przy komisji sejmowej ustalającej wysokość żołdu.

Po otrzymaniu zapłaty i spaleniu 8 IV 1614 aktu konfederacji powrócił do Serwecza. Dn. 14 X 1614 podzielił spadek z braćmi Janem, podsędkiem pińskim, i Gabrielem; ze względu na matkę ustąpił wygórowanym żądaniom najstarszego brata i zadowolił się Serweczem z folwarkiem Skorowo. Dn. 23 II 1615 obrany został na sejmiku nowogródzkim na jednego z sześciu posłów na wileński zjazd główny, nie potrafił przeprowadzić zaleceń instrukcji swego sejmiku nakazującej zatrzymanie poborów do dyspozycji sejmiku. Wstąpił następnie na służbę do Jana Alberta Radziwiłła, ordynata kleckiego, i towarzyszył mu w jego podróżach, a potem służył synom Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła «Sierotki», zaś w lutym 1616 został sługą rękodajnym Zygmunta Karola Radziwiłła, kawalera maltańskiego, porzucił ją jednak po upływie półrocza. W lutym 1617 obrany został na sejmiku gromnicznym deputatem nowogródzkim na Trybunał Główny W. Ks. Lit., w kwietniu t. r. zasiadał na sądach w Wilnie, a w sierpniu t. r. w Mińsku. Dn. 18 VII 1619 obrany został czwartym elektem (kandydatem) woj. nowogródzkiego na urząd podsędkowski. Dn. 18 VIII t. r. został sługą rękodajnym Krzysztofa Radziwiłła, hetmana polnego lit. Towarzyszył mu na sejmie w Warszawie, do której przybył 14 XI 1620. Z Warszawy wysłał go Krzysztof Radziwiłł na Wołyń, powierzywszy mu zajechanie Dubna po wygaśnięciu Ostrogskich, został jednak uprzedzony przez innych spadkobierców, którzy je wcześniej opanowali. W maju 1621 stawał na popisie wojskowym w Nowogródku. U schyłku lipca t. r. uczestniczył w sejmiku przedsejmowym, krytykował sejm sierpniowy.

Pod wpływem teścia, Pawła Piaseckiego, krewnego Sapiehów i ich klienta, porzucił służbę u Radziwiłłów i przed czerwcem 1628 otrzymał z rąk Mikołaja Krzysztofa Sapiehy, woj. nowogródzkiego, urząd pisarza grodzkiego nowogródzkiego. Pisarzem grodzkim był jeszcze w czasie swej bytności na elekcji króla Władysława IV w r. 1632, ale wkrótce został podwojewodzim nowogródzkim. Był nim M. zapewne do śmierci swego mocodawcy Sapiehy zmarłego w lutym 1638. M. zmarł ok. r. 1640. Żonaty (po r. 1621) z Piasecką, nie znaną z imienia, pozostawił dzieci: syna Bogusława Kazimierza (zob.) oraz córkę Teresę, żonę Dominika Czyża, skarbnika wileńskiego, a następnie zapewne Protasowicza. Wdowa po M-u już w r. 1643 była żoną Jana Krzysztofa Oszczeklińskiego (zm. 21 IX 1647), a następnie Albrychta Bogusława Mierzejewskiego, podczaszego lidzkiego. W l. 1625–40 M. zajął się pisaniem pamiętnika, który objął okres od ok. r. 1580 do r. 1621. Dokładnie urywa się on na notatce o przygotowaniach do wojny tureckiej t. r. Pamiętnik ten powstał w oparciu o niezachowane zapiski diariuszowe prowadzone na bieżąco i dzięki temu posiada on dużą wartość źródłową. Krótkie zapiski diariuszowe przeplatają się w pamiętniku z długimi opowieściami przekazanymi w stylu gawędziarskim. Szczególnie cenne są te partie pamiętnika, w których M. przedstawił wyprawy moskiewskie i dokonał szczegółowej konfrontacji dwóch światów – polskiego i rosyjskiego, pamiętając zawsze o tym, że jest żołnierzem i szlachcicem. Dziełko M-a zalicza się do «klasyki» pamiętnikarskiej XVII w. ze względu na wysokie walory literackie. Pamiętnik M-a został wydany krytycznie w r. 1961 przez Alojzego Sajkowskiego: Pamiętniki Samuela i Bogusława Maskiewiczów (Wr.).

 

Nowy Korbut (Pism. staropolskie), II; W. Enc. Ilustr.; Kojałowicz W. W., Herbarz rycerstwa W. X. Litewskiego tak zwany Compendium, „Herold Pol.” 1897 s. 117; Uruski, X 254, 262; Wittyg W., Dziadulewicz S., Nieznana Szlachta polska i jej herby, Kr. 1908 s. 197; – Chlebowski B., Pamiętniki husarza z pierwszych lat XVII w. (S. Maskiewicz), „Ateneum” 1883 t. 2 (przedruk: Pisma, W. 1912 III); Darowski A. Weryha, Pan S. Maszkiewicz. Cz. 1, Bruksela 1863; Hernas C., Barok, W. 1973 s. 129–33; Krzyżanowski J., Historia literatury, W. 1956 s. 274; – Akty Vil. Archeogr. Kom., XXXIII 388; Archeografičeskij sbornik dokumentov otnosjaščichsja k istorii severo-zapadnoj Rusi, Vilna 1867 III 99–102; Jewłaszewski T., Pamiętniki, W. 1860 s. 57–8; Russkaja Istoričeskaja Biblioteka, t. 33 col. 816, 829, 834; Zbiór dawnych dyplomów i aktów miast mińskiej guberni, Mińsk 1848 nr 127 s. 270–5.

Tadeusz Wasilewski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt III (Waza)

1566-06-20 - 1632-04-30
król Polski
 

Ludwika Maria Gonzaga

1611-08-18 - 1667-05-10
królowa Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Piotr Skarga (Powęski)

1536-02-02 - 1612-09-27
jezuita
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.