INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław Kostka h. Dąbrowa  

 
 
ok. 1550 - 1602-05-22
Biogram został opublikowany w latach 1968-1969 w XIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

  

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kostka Stanisław h. Dąbrowa (ok. 1550–1602), podskarbi pruski i ekonom malborski. Był najstarszym synem Krzysztofa, woj. pomorskiego, i Katarzyny Konopackiej. W r. 1574 wyjechał wraz z Janem Konopackim do Paryża, wrócił przed sejmikiem w Łasinie 29 X 1575 r., przywożąc wiadomości o małym prawdopodobieństwie powrotu Henryka Walezego do Polski. Ojciec usamodzielnił go w r. 1585, odstępując mu królewskie Śmiłowice na Kujawach. Dn. 20 IX 1584 r. konwent i opat oliwski Jan uczynili K-ę zastępcą w procesie wytoczonym przez bpa kujawskiego H. Rozrażewskiego. K. stawa przed sądem biskupim we Włocławku w końcu 1584 r. i 7 I n. r., walcząc skutecznie o prawa swego brata Jana do opactwa. Jan umarł w Chełmży w r. 1588, a wówczas K. zatrzymał u siebie archiwum dokumentowe Oliwy i wydał je nie wcześniej, aż konwent wypuścił mu w dzierżawę młyn Nowe Szkoty pod Gdańskiem (1593). W zamian klasztor otrzymał od niego w podarunku piękny zegar. K. występował przeciwko Rozrażewskiemu i w r. 1591, kiedy to polecał nuncjuszowi Annibalowi z Kapui na opactwo pelplińskie brata stryjecznego Mikołaja przeciw kandydatowi biskupa.

Po elekcji Zygmunta III K. został dworzaninem królewskim. Dn. 17 VIII 1590 r. otrzymał ekonomię malborską wraz z starostwem tczewskim. Dn. 27 IV 1591 r. król dał mu ekonomię w arendę na 6 lat za 24 000 fl. rocznie (w r. 1593 sumę tę obniżono o 2 000 fl.), a w l. 1597 i 1600 dzierżawę przedłużano na dalsze lat 3 i 4. Ponieważ po śmierci podskarbiego kor. J. Dulskiego król nie mianował osobnego podskarbiego pruskiego, zlecono K-ce na sejmiku w Chełmnie w czerwcu 1591 r. pełnienie tego urzędu, co Zygmunt III formalnie potwierdził dopiero podczas swego pobytu w Malborku w czerwcu 1598 r. K. okazał się dobrym ekonomem i podskarbim. Mieszkał na zamku malborskim w specjalnie dla siebie urządzonych pokojach, zorganizował sprawną kancelarię, prowadził roboty budowlane na zamku i w kościele zamkowym. W r. 1592 zajmował się przeniesieniem komory celnej z Fordonu do Białej Góry. W trzy lata później przekonał komisję królewską o potrzebie naprawy tam na Żuławach (uszkodzenia tam przedstawiono komisji nie tylko w terenie, ale i na mapach dostarczonych przez K-ę) z pieniędzy publicznych, na co zgodził się Zygmunt III w piśmie skierowanym do stanów pruskich 28 VI 1595 r. Jako podskarbi energicznie egzekwował podatki od poborców. Załatwiał z polecenia króla ekspedycje do Inflant i Szwecji. W r. 1601 przygotowywał transport prochów i dział z Gdańska i z cekhauzu malborskiego do Inflant, skupował sukno dla żołnierzy. Jeszcze 9 IV 1602 r., pisząc do Zygmunta III w sprawie sreber królewskich zastawionych w Gdańsku, donosił o spodziewanym nabyciu partii rusznic dla piechoty od kupców toruńskich. Dobrze uposażony jako ekonom i podskarbi, w przyjmowaniu konferowanych mu przez króla innych urzędów i tenut okazywał wstrzemięźliwość. W r. 1596 nie skorzystał z prawa do wykupienia Starogardu po śmierci Marcina Berzeviczi, wziął natomiast po zmarłym tenuty Osiek i Jasieniec. Królewszczyznę Liebenthal (dziś – Dolna) odstąpił t. r. Piotrowi Kostce, późniejszemu podkomorzemu chełmińskiemu. W latach następnych odmówił województwa brzeskiego i starostwa kowalskiego.

Sprawny urzędnik, posiadał szerokie zainteresowania humanistyczne. Korespondentami jego byli Jan Botero, J. Justus Lipsius, Antoni Possevino. Do wydania dzieł Botera w Brescii w r. 1598 dodano opisanie morza przypisane K-ce. Lubił muzykę, utrzymywał kontakty z kompozytorami, na swym dworze trzymał dwóch chłopców wykształconych w muzyce i śpiewie przez Antoniego Fulvio. Sam nieżonaty, po śmierci ojca opiekował się siostrą Zofią, której – wydając ją za Stefana Batorego, brata kardynała Andrzeja – wyprawił w końcu 1598 r. na zamku malborskim szumne wesele. Zmarł 22 V 1602 r. w Toruniu, pochowany w kościele na Wysokim Zamku w Malborku.

 

Estreicher; Boniecki; Dworzaczek, Genealogia; Niesiecki; Uruski; Żychliński, XXX; Czaplewski, Senatorowie Prus Król.; – Ferber J. C., Dissertatio de muneris thesaurarii in Prussia Occidentali, Gd. 1727; Glemma T., Piotr Kostka, „Roczniki Tow. Nauk. w Tor.” R. 61: 1959 z. 2; Herbst S., Wojna inflancka 1600–1602, Rozpr. Tow. Nauk. Warsz., W. 1938 XIX z. 2; Kot S., Stosunki Polski z uniwersytetem lowańskim, Lw. 1927; Lengnich, Gesch. d. preuss. Lande, III–IV; – Annales Monasterii Olivensis Ord. Cist., Curavit P. Czaplewski, Tor. 1916–9, Fontes, XX; Korespondencja H. Rozrażewskiego, Wyd. P. Czaplewski, Tor. 1937–47 I – II, Fontes, XXX, XXXI; Źródła do dziejów ekonomii malborskiej, Wyd. W. Hejnosz, J. Gronowski, Tor. 1960 II, Fontes, XLVIII; – AGAD: ASK LVI M 4 II, Metryka Kor. nr 131 k. 165, nr 135 k. 835, nr 136 k. 169, 313, nr 138 k. 338, nr 140 k. 62, 63, 86, nr 141 k. 192; Arch. Tor.: rkp. V 10 k. 50, XIII 13 k. 281, 284, 339, 424, 426, 441, 450; B. Czart.: rkp. 333, 362, 917, 1322.

Andrzej Tomczak

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Marcin Kromer

1512-11-11 - 1589-03-23
dyplomata
 

Wacław z Szamotuł

około 1526 - około 1560
kompozytor
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.