INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław Smoleński  

 
 
1908-11-03 - 1986-01-24
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Smoleński Stanisław, pseud.: Jarosz, Mostowicz, pan M., Zelga (1908–1986), dziennikarz, oficer Armii Krajowej. Ur. 3 XI w Petersburgu, był synem Kazimierza (zob.), i jego pierwszej żony Marii z Maliniaków, bratem przyrodnim Anny (zob.).

Od r. 1919 S. uczęszczał do Gimnazjum im. Mikołaja Reya w Warszawie i tu w r. 1928 zdał maturę. T.r. rozpoczął studia polonistyczne na Wydz. Humanistycznym Uniw. Warsz.; w tym czasie, od 15 VII 1931 do 30 VI 1932, odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy w Zambrowie. Powrócił potem na studia, ale przerwał je na IV roku. Był prezesem Koła Polonistów Studentów Uniw. Warsz. oraz członkiem zarządu Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej (ZPMD); redagował pisma Związku: „Życie Akademickie” i „La Tribune de Jeunes Générations”. Należał także do Okręgu Akademickiego Związku Strzeleckiego, Akademickiego Związku Zbliżenia Międzynarodowego «Liga» (w r. 1934 jako sekretarz generalny) i Światowego Związku Polaków. Od r. 1931 aż do wybuchu drugiej wojny światowej był współredaktorem i kierownikiem działu literackiego czasopisma „Podchorąży”, organu szkół podchorążych i legii akademickich. Studia przerwał w r. 1935. Od r. 1936 pracował w Polskim Radiu (PR), w Biurze Prasy i Propagandy. Współpracował też z oddziałem Propagandy Sztuki Obozu Zjednoczenia Narodowego. Zajmował się radiofonizacją wsi i osiedli robotniczych, redagował czasopismo „Radio dla Wsi” (1936) i kierował redakcją tygodnika „Radio dla Wszystkich” (1939), brał udział w pracach społecznych Komitetu Radiofonizacji Kraju i często był prelegentem na kursach i wykładach organizowanych w porozumieniu z PR. Dn. 1 I 1937 awansował na podporucznika rezerwy.

We wrześniu 1939 S. walczył w obronie Warszawy, dowodząc plutonem 21. pp; dostał się następnie do niewoli niemieckiej. W październiku t.r. zbiegł z przejściowego obozu w Błoniu i rozpoczął działalność w konspiracyjnej organizacji grupującej byłych członków ZPMD, Związku Odbudowy Rzeczypospolitej (ZOR). Ok. kwietnia 1940 wszedł w skład redakcji jego tygodnika „Wolna Polska”. Pełnił też, pod pseud. Mostowicz, funkcję oficera szkoleniowego VI praskiego obwodu tej organizacji (wiosna 1941 – listopad 1942; m.in. zorganizował w nim kursy podoficerskie). Po podporządkowaniu się w r. 1940 przez ZOR Związkowi Walki Zbrojnej (ZWZ), S. pod pseud. Zelga, w początkach r. 1941 rozpoczął jako jeden z pierwszych pracę w Podwydziale (wg niektórych źródeł – Wydziale) «N» (propaganda dywersyjna w języku niemieckim) Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej (KG) ZWZ–Armii Krajowej (AK), a od 1 IV 1942 wszedł w skład działu III (redakcyjnego) Podwydziału «N». Redagował wówczas wychodzący od lipca 1941 do lutego 1942 miesięcznik „Der Hammer” (o charakterze socjaldemokratycznym – ukazało się 7 numerów), przekształcony od wiosny 1942 w miesięcznik „Der Durchbruch” (o tej samej linii programowej). Od stycznia do kwietnia 1942 był redaktorem pisma „Głos Ojczyzny” – adresowanego do Polaków przebywających w obozach jenieckich i na robotach przymusowych w III Rzeszy. Wiosną t.r. zredagował podrobiony numer popularnego w Niemczech pisma satyryczno-humorystycznego „Erika” (ukazał się 1 IV). Działalność satyryczną kontynuował od lipca (czerwca) t.r. na łamach pisma „Der Klabautermann” (do listopada 1942 opracował pięć numerów przy współpracy graficznej Stanisława Miedzy-Tomaszewskiego). Jednocześnie ok. maja (wg własnych wspomnień – sierpnia) 1942 S. objął referat radiowy w Podwydziale Propagandy Mobilizacyjnej (krypt. Rój), do którego zadań należało wyszukiwanie personelu przyszłych radiostacji powstańczych i ich obsługa w czasie planowanego powstania powszechnego. W dn. 3 XI 1942 został aresztowany przez Gestapo wraz z żoną Danutą, ojcem i jego drugą żoną Eugenią, siostrami Anną i Janiną i in. osobami w mieszkaniu ojca w tzw. domu profesorskim przy ul. Koszykowej 75. S. przebywał początkowo na Pawiaku, 26 XI 1942 został wywieziony do Oświęcimia, skąd wysłano go do Gross-Rosen, a potem Sachsenhausen-Oranienburga. Uczestniczył tam w konspiracji obozowej.

Po powrocie do kraju S. od września 1945 podjął pracę w PR. Kontynuował przerwane w r. 1939 prace nad radiofonizacją kraju. Od r. 1948 był kolejno naczelnikiem Biura Studiów i Propagandy PR, a od 1 IV 1950 do 31 XII 1951 – Wydz. Planowania w Biurze Planowania i Koordynacji Centralnego Urzędu Radiofonii. Następnie był p.o. zastępcą Sekretarza Generalnego w Sekretariacie Generalnym Komitetu ds. Radiofonii PR (do 31 VIII 1953), naczelnikiem, potem redaktorem odpowiedzialnym w Wydz. Wydawnictw Radiowych (do 31 XII 1964) i kierownikiem redakcji Wydawnictwa Radia i Telewizji (TV) (do 31 XII 1969). Od II do 31 X 1970 kierował redakcją w Pracowni Dokumentacji Informacji Naukowej Ośrodka Badania Opinii Publicznej i Studiów Programowych, po czym do przejścia na emeryturę w dn. 31 XII 1973 był specjalistą ds. dokumentacji historycznej PRiTV w Sekretariacie Generalnym.

S. był też sekretarzem redakcji ukazującego się od listopada 1956 do grudnia 1958 miesięcznika „Antena”. Prowadził swoje własne audycje radiowe. Wraz z J. Przanowskim opracował „Skrócone kalendarium Polskiego Radia za lata 1924–1939. Druk do użytku wewnętrznego”. Wspomnienia S-ego z działalności konspiracyjnej ukazały się w tomie: „Akcja «N». Wspomnienia 1941–1944” (W. 1972). Zmarł 24 I 1986 w Warszawie i został pochowany (31 I) na cmentarzu Powązkowskim. Był odznaczony m.in.: Krzyżem AK, Złotym Krzyżem Zasługi (1961) Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1978).

S. żonaty był z Danutą z Tomaszewskich (17 VII 1908 – 13 I 1943), prawnikiem, żołnierzem AK, która wraz z nim aresztowana, zginęła w Oświęcimiu. Po wojnie zawarł związek małżeński z Aliną z Dobrowolskich, 1.v. Ziółkową, także żołnierzem ZWZ–AK, pseud. Maria. Oba małżeństwa były bezdzietne.

 

Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939–1945, W. 1988 (dot. Danuty Smoleńskiej); Księgi zgonów z Auschwitz, Fragmenty [T. 5] Indeks nazwisk M–Z, München 1995 s. 1138; – Bartoszewski W., 1859 dni Warszawy, Wyd. 2, Kr. 1982; Domańska R., Pawiak. Więzienie Gestapo, W. 1978; Kwiatkowski M. J., Polskie Radio w konspiracji 1939–1944, W. 1989; tenże, „Tu mówi powstańcza Warszawa…”. Dni Powstania w audycjach Polskiego Radia i dokumentach niemieckich, W. 1994; tenże, „Tu Polskie Radio Warszawa…”, W. 1980; tenże, Wrzesień 1939 w warszawskiej rozgłośni Polskiego Radia, W. 1984; Mazur G., Biuro Informacji i Propagandy SZP–ZWZ–AK 1939–1945, W. 1987 (fot.); Michalski C., Wojna warszawsko-niemiecka, W. 1974; Pszczołowski T., Stanisław Smoleński (1908–1986), „Antena” 1986 nr 9 s. 15 (fot.); Załęski G., Satyra w konspiracji 1939–1944, W. 1958 s. 307–9, 326–8; – Akcja «N». Wspomnienia 1941–1944, Pod red. H. Auderskiej i Z. Ziółka, W. 1972 (fot.); Wanat L., Za murami Pawiaka, W. 1972; Wspomnienia więźniów Pawiaka, W. 1964; Ziółek Z., Od okopów do barykad. Wspomnienia 1939–1944, W. 1976; – Nekrologi z r. 1986: „Stolica” nr 21, „Życie Warszawy” nr 24; – Arch. Uniw. Warsz.: Informacje pisemne z 28 IV 1998 i z Biura Kadr i Spraw Socjalnych „Polskiego Radia SA” z 5 VI 1998 (w zbiorach autora); CAW: Akta S-ego, sygn. Ap. 5925; – Informacje Daromiły Żenczykowskiej z Londynu.

Grzegorz Mazur

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Kazimierz Smoleński

1876-03-04 - 1943-05-13 chemik
 

Anna Smoleńska

1920-02-28 - 1943-03-19 harcerz
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wieńczysław Gliński

1921-05-10 - 2008-07-08
aktor filmowy
 

Mieczysław Kalenik

1933-01-01 - 2017-06-16
aktor filmowy
 

Tomasz Niewodniczański

1933-09-25 - 2010-01-03
bibliofil
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Edward Ignacy Lepszy

1855-05-04 - 1932-04-10
malarz
 

Ludomir Benedyktowicz

1844-08-05 - 1926-12-01
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.