INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław Smreczyński (Smaciarz do r. 1897)  

 
 
1872-10-18 - 1954-09-28
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Smreczyński (Smaciarz do r. 1897) Stanisław (1872–1954), entomolog, pedagog. Ur. 18 X w Porębie Wielkiej (pow. Limanowa) w rodzinie górali gorczańskich, był synem Macieja Smaciarza i Katarzyny ze Smreczaków (zob. Smreczyńska Katarzyna), starszym bratem Franciszka – Władysława Orkana (zob.). Chłopiec, który przyszedł na świat dopiero po ośmiu latach małżeństwa rodziców, był przez nich przeznaczony do stanu duchownego, oddano go więc do szkoły przyklasztornej cystersów w Szczyrzycu. Dużą rolę w jego wychowaniu odegrała matka.

Od r. 1885 S. uczył się w II Gimnazjum im. św. Jacka w Krakowie, gdzie zainteresował się zoologią pod wpływem nauczyciela historii naturalnej Władysława Kulczyńskiego. W r. 1893 zdał maturę i rozpoczął studia na UJ początkowo na Wydz. Prawa, następnie na Wydz. Filozoficznym, pod kierunkiem zoologa Antoniego Wierzejskiego. W r. 1897, prawdopodobnie z inicjatywy matki, zmienił nazwisko rodowe na Smreczyński (reskrypt c.k. Namiestnictwa we Lwowie z 26 III 1897). W r. akad. 1898/9 był asystentem w katedrze zoologii u A. Wierzejskiego i równocześnie zastępcą nauczyciela w I Gimnazjum im. św. Anny (1898–1901). Po ukończeniu studiów w r. 1899, ze względów materialnych, porzucił karierę uniwersytecką i zdobywszy w r.n. uprawnienia pedagogiczne w zakresie przyrodoznawstwa oraz matematyki i fizyki jako przedmiotów pobocznych, był w l. 1902–5 nauczycielem historii naturalnej w I Gimnazjum w Tarnowie. W r. 1905 powrócił do Krakowa i został nauczycielem przyrody w I Szkole Realnej (późniejsze VIII Gimnazjum im. Augusta Witkowskiego) oraz wykładał zoologię na Wyższych Kursach dla Kobiet im. Adriana Baranieckiego w l. 1907–10 i 1913–14. Ponadto w r. 1912 Tow. Szkoły Ludowej (TSL) powierzyło mu kierownictwo czteroletniego Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego im. Franciszka Preisendanza. W r. 1929 S. wykupił na potrzeby Seminarium (użytkowany dotychczas w części) cały budynek przy pl. Na Groblach 7. Po likwidacji seminariów nauczycielskich w r. 1931, nie uzyskawszy licencji na liceum pedagogiczne, przekształcił stopniowo Seminarium w Prywatne Gimnazjum i Liceum Żeńskie im. F. Preisendanza TSL (1936). Wg opinii wizytatora z listopada 1935, S. «orientuje się bardzo dobrze w potrzebach i charakterze dzisiejszej szkoły […]. Ma bardzo miły, ojcowski stosunek do grona i uczennic. Bardzo skromny, nie dba o efekty, ale ogromnie uczciwy i solidny w pracy». W czerwcu 1939 zrezygnował z pracy pedagogicznej, ale na początku okupacji niemieckiej, mimo obłożnej choroby, doprowadził do fuzji kierowanej przez siebie placówki z Prywatnym Gimnazjum Żeńskim im. Królowej Jadwigi. Po zamknięciu przez Niemców wszystkich ogólnokształcących szkół średnich w listopadzie 1939 S. włączył się w tajne nauczanie, przewodniczył na egzaminach maturalnych i udostępniał swoje mieszkanie przy ul. Smoleńsk 23 na nauczanie w «kompletach» uczniowskich.

S. już od czasów gimnazjalnych interesował się entomologią i specjalizował się w faunistyce szarańczaków należących do prostoskrzydłych (Orthoptera) i pluskwiaków (Hemiptera) zarówno różnoskrzydłych (Heteroptera), jak i równoskrzydłych (Homoptera). W pierwszej dziedzinie opublikował dwie prace poświęcone ortopterofaunie galicyjskiej w „Sprawozdaniach Komisji Fizjograficznej AU” (T. 35: 1901, T. 36: 1902) i rozdział Orthoptera – Prostoskrzydłe w redagowanym przez Władysława Polińskiego „Podręczniku do zbierania i konserwowania zwierząt należących do fauny polskiej” (W. 1923 z. 7). W pozostałych publikacjach dotyczących pluskwiaków krajowych podał m.in. 27 gatunków pluskwiaków i 57 gatunków piewików nieznanych dotąd w Galicji, opracował zbiory pluskwiaków Stanisława Zaręcznego i uzupełnił spis pluskwiaków sporządzony przez Bolesława Kotulę („Spraw. Kom. Fizjograficznej” T. 40: 1907, T. 43–4: 1909). Sam posiadał obszerne zbiory szarańczaków i pluskwiaków gromadzone podczas licznych wycieczek w okolice Krakowa, w Tatry i Gorce. Opracowane kolekcje przekazał Muz. Przyrodniczemu PAU, w którym pracował jako wolontariusz. S. był (od r. 1901) członkiem Komisji Fizjograficznej AU (potem PAU) i Polskiego Związku Entomologicznego (od r. 1923).

Podsumowaniem badań S-ego nad pluskwiakami były opublikowane już po jego śmierci Materiały do fauny pluskwiaków (Hemiptera) Polski („Fragmenta Faunistica” T. 7: 1954 nr 1, 1955 nr 5) i pozostałe w rękopisie Materiały do fauny pluskwiaków Podola i Wileńszczyzny (Arch. Muz. i Inst. Zool. PAN w W.). W pierwszych latach po wojnie opracował ponownie historię szkoły Preisendanza (AP w Kr., rkp. przedwojenny zaginął). Zmarł 28 IX 1954 w Krakowie, pochowany został w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Rakowickim (kw. XIb).

W małżeństwie zawartym w r. 1898 z Franciszką Walerią z Kirschnerów (1876–1960) miał S. troje dzieci: syna Stanisława (zob.), oraz córki – Helenę (1897–1980), lekarza rentgenologa, ordynującą przed wojną wraz z mężem Adamem Przybylskim (zm. 1943 w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu) w Zakopanem, i Annę (1911–1974), pracownika Państwowego Zakładu Higieny (późniejszego Sanepidu) w Krakowie.

Młody S. jest prototypem postaci Antosia Porębskiego z powieści Sewera (Ignacego Maciejowskiego) „Matka” (1898).

 

Katalog wydawnictw Polskiej Akademii Umiejętności 1873–1947, Kr. 1948 II; Słown. biologów; Kopia H., Spis nauczycieli szkół średnich w Galicji oraz polskiego gimnazjum w Cieszynie, Lw. 1909 s. 83; Olszewicz, Lista strat kultury pol. (dot. zięcia, A. Przybylskiego); Zagórowski, Spis nauczycieli; – Fedorowicz Z., Zarys rozwoju fizjografii Polski ze szczególnym uwzględnieniem faunistyki, Wr. 1963; Kras J., Wyższe Kursy dla Kobiet im. A. Baranieckiego w Krakowie 1868–1924, Kr. 1972; Pigoń S., Władysław Orkan, Kr. 1958; Ruta Z., Prywatne szkoły średnie ogólnokształcące w Krakowie i województwie krakowskim w latach 1932–1939, Kr. 1990; Z dziejów Liceum Nowodworskiego w Polsce Ludowej, Kr. 1963 s. 23; – Wspomnienia pośmiertne z r. 1955: „Pol. Pismo Entomologiczne” T. 24, Supl. 1 nr 17 s. 161–5 (Z. Kawecki, bibliogr., fot.), „Wszechświat” z. 2 s. 77 (R. J. Wojtusiak, fot.); – „Roczn. AU” za r. 1900/1 s. 39; – AP w Kr.: GLJ 19–27, 71, SPR 71; Arch. Muz. i Inst. Zool. PAN w W.: rkp. 258; Arch. PAN w Kr.: K III–135.

Jerzy Pawłowski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Stanisław Smreczyński (junior)

1899-07-11 - 1975-04-06 zoolog
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Władysław Wagner

1912-09-17 - 1992-09-15
żeglarz
 

Wiktor Brodzki

1826 - 1904-10-09
rzeźbiarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Ireneusz Walerian Michalski

1908-01-09 - 1965-01-14
antropolog
 

Teodor Osóbko (Osóbka)

1868-04-01 - 1937-05-18
działacz PPS
 

Kazimierz Laskowski

1899-11-07 - 1961-10-20
szermierz
 

Władysław Józef Prokesch

1863-03-18 - 1923-11-20
dziennikarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.