Tarnowski Stanisław h. Leliwa (przed 1541–1618), kasztelan czechowski, radomski i sandomierski, starosta buski.
Był jedynym synem Stanisława (1514–1568, zob.) i Barbary, córki kaszt. radomskiego Adama Drzewickiego. Miał sześć sióstr: Barbarę (zm. przed 29 II 1580), poślubioną kaszt. sandomierskiemu Stanisławowi Wolskiemu, Katarzynę (zm. po 28 II 1580), wydaną za star. ciechanowskiego Floriana Noskowskiego, Krystynę (zm. po 1583), żonę stolnika sandomierskiego Stanisława Lipnickiego, Annę (zm. przed 29 II 1580), wydaną za Mikołaja Herburta (po 1524–1593, zob.), Beatę Elżbietę (zm. po 12 I 1588), żonę star. leżajskiego Baltazara Lutomirskiego, i Elżbietę (zm. przed 6 III 1579), poślubioną Piotrowi Pieniążkowi.
Dn. 13 II 1556 ojciec T-ego uzyskał od króla Zygmunta Augusta przywilej na scedowanie synowi niegrodowego star. krzeszowskiego, ale do przekazania tenuty zapewne w tym czasie nie doszło. Wg Kaspra Niesieckiego T. w młodości odbył podróż edukacyjną po Europie, odwiedzając kraje niemieckie, Włochy, Hiszpanię, Francję i Węgry. W l. 1561–3 studiował na uniw. w Padwie; zaprzyjaźnił się wówczas z Annibalem z Kapui, późniejszym legatem papieskim w Polsce, i poetą Torquatem Tassem, który zamieścił o nim pochlebną wzmiankę w młodzieńczym poemacie „Rinaldo” (Venezia 1562). Przez pewien czas mieszkał w Trydencie, korzystając z gościny przebywającego na soborze bp. warmińskiego Stanisława Hozjusza. Do Polski wrócił zapewne przed 25 V 1565, kiedy otrzymał w Piotrkowie urząd miecznika kor. (krakowskiego). Dn. 30 IX 1566 był jednym ze świadków na sądzie wiecowym w Krakowie. Prawdopodobnie dopiero po śmierci ojca objął po nim star. krzeszowskie. Był przy królu w Warszawie w październiku 1568, a następnie udał się z dworem na sejm do Lublina; w trakcie obrad uzyskał przed 18 III r.n. nominację na kaszt. czechowską.
Po bezpotomnej śmierci kuzyna, Jana Krzysztofa Tarnowskiego (zob.), T. zaczął bezprawnie pisać się «grabią z Tarnowa» i rozpoczął starania o dobra tarnowskie, odziedziczone przez siostrę zmarłego, Zofię i jej męża, woj. kijowskiego Konstantego Wasyla Ostrogskiego. Mimo stanowczego zakazu Zygmunta Augusta w nocy z 17 na 18 IV 1570 T. z miecznikiem kor. Andrzejem Zborowskim i woj. sieradzkim Olbrachtem Łaskim dokonał zbrojnego najazdu na Tarnów. Po krótkim oblężeniu, w czasie którego zginęło co najmniej kilku obrońców, napastnicy zdobyli i obrabowali zamek oraz obsadzili wojskiem niektóre wsie klucza tarnowskiego. Dzięki pośrednictwu wysłanego przez władcę dworzanina, Wojciecha Sempelborskiego, i komisarzy, wybranych spośród małopolskich możnowładców, przeciwnicy zawarli 5 V t.r. rozejm, a T., Łaski i A. Zborowski zostali 30 V pozwani przed sąd królewski pod zarzutem zbrodni obrazy majestatu, pogwałcenia pokoju publicznego i spowodowania szkód. Sprawę rozpatrzono podczas sejmu warszawskiego 1570 r. Odpowiedzialność za zajazd T. wziął na siebie, nie uznał się jednak winnym twierdząc, że miał prawo przejąć własne dziedzictwo. Wyrok królewski z 18 VII t.r. uchylił oskarżenie o obrazę majestatu, przysądził jednak sporne dobra Ostrogskiemu, nakazując T-emu oddanie mu w ciągu czterech tygodni zamku tarnowskiego pod zakładem 100 tys. złp. oraz pokrycie szkód powstałych w wyniku najazdu. Na kolejnej rozprawie 30 IV 1571 Zygmunt August potwierdził wyrok, nakazując T-emu «wieczyste milczenie» o jego rzekomych prawach dziedzicznych do Tarnowa. T. zawarł 10 V t.r. w Warszawie ugodę z Ostrogskim w sprawie odszkodowania, zabezpieczoną zakładem 600 tys. grzywien. Za udział w najeździe król odebrał T-emu w grudniu 1570 star. krzeszowskie i przekazał je kaszt. sandomierskiemu Hieronimowi Ossolińskiemu.
Po śmierci Zygmunta Augusta T. wziął udział w sierpniu 1572 w zjeździe senatorów w Knyszynie. Na zjeździe szlachty sandomierskiej w Pokrzywnicy (obecnie Koprzywnica) 2 III 1573 podpisał się pod uchwałami o pokoju religijnym. Podobno przyczynił się do rozpropagowania kandydatury Henryka Walezego wśród szlachty i w kwietniu t.r. opowiedział się za nim podczas elekcji pod wsią Kamień. Na uroczysty wjazd nowego władcy do Krakowa przyprowadził w lutym 1574 dwustu husarzy «dosyć strojno, a wszystko prawie od jedwabiów a złota»; uczestniczył w sejmie koronacyjnym, świadkując 22 II t.r. na potwierdzeniu szlachectwa rodziny Misiowskich, a 1 IV na przywileju dla Wieliczki. Podczas drugiego bezkrólewia początkowo poparł kandydaturę Piasta, jednak pod wpływem cesarskiego wysłannika Andrzeja Dudycza (Duditha), który pozyskał jego zaufanie pożyczkami, szybko przeszedł do obozu austriackiego. Spora część cesarskich pieniędzy, przeznaczonych na zaciągi wojskowe, trafiła do rąk T-ego, a jego kandydaturę na jednego z dowódców oddziałów prohabsburskich popierał w lipcu nuncjusz papieski V. Laureo. Na zjazd pod Stężycą w maju 1575 przybył T. z dużym oddziałem zbrojnych i armatami, z których dla zastraszenia przeciwników ostrzelał wspólnie z kaszt. połanieckim Stanisławem Cikowskim nadwiślańskie łąki; wywołało to zaniepokojenie szlachty, która zażądała odesłania wojska. Dn. 24 VIII t.r. uczestniczył w obradach małopolskiego sejmiku generalnego w Nowym Mieście Korczynie. Podczas elekcji pod Warszawą krytycznie odniósł się do kandydatury Wilhelma z Rožemberku, wypominając mu nieprzysłanie posłów i uznając, że nawet «w tym zgromadzeniu wielu zdolniejszych od niego do rządów». Dn. 21 XI oddał głos na cesarza Maksymiliana II, a w przypadku niemożności jego obioru, na Alfonsa d’Este, księcia Ferrary. Po ogłoszeniu przez prymasa Jakuba Uchańskiego dokonanego 12 XII przez część elektorów wyboru Maksymiliana II, T. wszedł w skład poselstwa do powitania elekta na granicy państwa; umożliwił też oddziałom procesarskim stacjonowanie w swych dobrach w pow. wiślickim. Natomiast gdy stronnictwo narodowe, które obrało królem Annę Jagiellonkę i Stefana Batorego, usiłowało w styczniu 1576 podporządkować sobie Kraków, T. obsadził wojskiem «Gródek», swój dziedziczny zameczek w obrębie murów miejskich, a wg krążących wśród szlachty pogłosek kazał zburzyć w jego sąsiedztwie część obwarowań, aby umożliwić dostęp do stolicy oddziałom Maksymiliana II. Zaniepokojeni przywódcy stronnictwa batoriańskiego próbowali namówić T-ego do porzucenia sprawy cesarskiej, ale zdołali jedynie, za pośrednictwem woj. bełskiego Andrzeja Tęczyńskiego i kaszt. bieckiego Stanisława Szafrańca, skłonić go na początku lutego t.r. do wycofania żołnierzy obwarowanych na «Gródku» i wyjazdu z Krakowa. T. pozostał wierny cesarzowi również po przyjeździe Batorego do Rzpltej i w zamku lanckorońskim śledził rozwój sytuacji; 8 V pisał do kamery śląskiej z prośbą o szybkie przysłanie zaległych pieniędzy na wojsko, dołączając relację z koronacji króla Stefana i trwającego w Krakowie sejmu koronacyjnego. Do 4 VI dostał ze środków cesarskich 9 tys. złp. (większą sumę, 14200 złp., otrzymał zapewne tylko woj. rawski Anzelm Gostomski), ale pod koniec czerwca rządcy kamery poinformowali go o wstrzymaniu przez Maksymiliana II wypłat dla Polaków. Kolejne 4 tys. złp. na zaciągi otrzymał T. dopiero latem, gdy cesarz postanowił zbrojnie dochodzić swych praw do korony polskiej; mimo to jeszcze w marcu 1577 upominał się T. u jego następcy Rudolfa II o zaległe 2 tys. złp. Po śmierci Maksymiliana II (12 X 1576) szybko jednak pogodził się z Batorym, dzięki czemu już 7 XI, podczas sejmu toruńskiego, uzyskał awans na kaszt. radomską.
T. wziął udział w r. 1577 w wyprawie przeciw zbuntowanemu Gdańskowi. Następnie był na sejmie warszawskim 1581 r. Na czele dwustukonnej roty husarii i wystawionego własnym kosztem dwustuosobowego oddziału piechoty uczestniczył w kampanii pskowskiej przeciw Moskwie; w sierpniu t.r. dowodził pułkiem przednim głównych sił armii Rzpltej i przyczynił się do szybkiego zdobycia zamku Ostrów. Pozostał pod oblężonym Pskowem po odjeździe Batorego do Korony; jego niespełna stukonny wówczas oddział wchodził w skład pułku kanclerza i hetmana w. kor. Jana Zamoyskiego, który włączył T-ego do ścisłej rady wojennej. Po zawarciu rozejmu w Jamie Zapolskim T. dołączył do przebywającego w Inflantach dworu królewskiego i w nagrodę za służbę otrzymał 27 III 1582 w Rydze kaszt. sandomierską. W czerwcu t.r. wziął udział w Knyszynie w weselu podskarbiego kor. Jana Dulskiego i Zofii Oleśnickiej.
Od czasu wyprawy pskowskiej T. znajdował się w gronie najbliższych współpracowników J. Zamoyskiego; wśród szlachty sandomierskiej wspierał jego politykę, prowadził też z nim regularną korespondencję (zachowane 53 listy). Na sejmiku opatowskim 14 IX 1582 usiłował przekonać Sandomierzan do uchwalenia podatków na wojsko. Gdy jednak w wyniku «praktyk» Szafrańca zwyciężyła opozycja, dla dobra obrad podpisał niekorzystne dla J. Zamoyskiego uchwały, a obawiając się podobnego rezultatu sejmiku generalnego w Nowym Mieście Korczynie, zrezygnował z udziału w nim i wyjechał do swej posiadłości w Wielowsi. W październiku i listopadzie t.r. uczestniczył w sejmie warszawskim, po czym w Krakowie był 29 XII świadkiem zaprzysiężenia J. Zamoyskiego na star. krakowskie. Na początku r. 1583 z powodzeniem pośredniczył w pojednaniu kanclerza z woj. podolskim Mikołajem Mieleckim, w maju t.r. towarzyszył jego przyszłej małżonce, Gryzeldzie Batorównie, w drodze od granicy Rzpltej do Krakowa, a podczas uroczystości ślubnych 12 VI przekazał jej upominki od pana młodego. Uczestniczył w sejmie warszawskim w styczniu i lutym 1585. Jako komisarz królewski wziął udział 7 XI t.r. w rozgraniczeniu wsi Radzice i Brzuza w pow. opoczyńskim. Dzięki poparciu J. Zamoyskiego otrzymał 30 III 1586, po śmierci wojewodzica krakowskiego Jana Zborowskiego, bogate star. stopnickie.
W okresie bezkrólewia po zgonie Stefana Batorego T., podczas sejmiku generalnego w grudniu 1586 w Nowym Mieście Korczynie, wdał się w gwałtowną kłótnię («ledwie do broni nie przyszło») z A. Zborowskim, wówczas już marszałkiem nadw. kor. W lutym i marcu 1587 uczestniczył w obradach sejmu konwokacyjnego w Warszawie. Był 8 V t.r. na zjeździe szlachty sandomierskiej pod Pokrzywnicą, po czym udał się na elekcję pod Warszawę. W wotum wygłoszonym 14 VIII opowiedział się za kandydaturą Piasta; najchętniej widziałby na tronie J. Zamoyskiego, ostatecznie poparł królewicza szwedzkiego Zygmunta Wazę, «że katolik i języka umiejętny». W trakcie obrad bronił kanclerza przed zarzutami Zborowskich, a wobec groźby wybuchu walki stanął przy nim ze swymi oddziałami; pośredniczył też z innymi senatorami w zażegnaniu konfliktu. Zamierzał wyjechać do Gdańska na powitanie elekta, został jednak niespodziewanie zaatakowany 12 IX w Stopnicy przez A. Zborowskiego i po krótkiej walce uwięziony z żoną i córkami w Zborowie lub Wiślicy; w wyniku napadu stracił podobno ponad 150 tys. złp. w gotówce i srebrach. Wolność odzyskał po podpisaniu 20 IX w Nowym Mieście Korczynie umowy z A. Zborowskim, w której przyrzekł oddać mu tenutę stopnicką, zaniechać prób jej odzyskania, zrezygnować z zadośćuczynienia za uwięzienie i straty oraz zaprzestać popierania J. Zamoyskiego w konflikcie ze Zborowskimi (żadnego z wymuszonych warunków nie dotrzymał). Po uwolnieniu przybył na zjazd stronników królewicza Zygmunta pod Wiślicę, gdzie 8 X podpisał potwierdzenie jego wyboru, a następnie przeniósł się z innymi uczestnikami zjazdu do Krakowa i 9 XII powitał przybywającego do stolicy elekta. Na sejmie koronacyjnym był 8 I 1588 świadkiem potwierdzenia praw przez nowego króla. Kilka następnych miesięcy spędził w Krakowie; 29 II t.r. wspólnie z kaszt. bieckim Mikołajem Firlejem był świadkiem na ślubie Kaspra Grabianki i Agnieszki Zaborowskiej, a 1 III jako jeden z ojców chrzestnych wziął udział w chrzcie syna Firleja, również Mikołaja. Na pogrzebie Batorego 23 V niósł za trumną królewskie jabłko. Za zasługi w czasie wojny moskiewskiej i podczas elekcji otrzymał 19 V rozległe star. grodowe buskie, odebrane woj. poznańskiemu Stanisławowi Górce. Podczas sejmu pacyfikacyjnego (marzec–kwiecień) 1589 r. w Warszawie zaprzysiągł zawarty z Habsburgami traktat bytomsko-będziński. W 2. poł. t.r. nie wyruszył na wyprawę przeciw Tatarom, zobowiązał się jednak posłać «trochę piechoty i strzelby do Buska»; mimo wyboru na rotmistrza roty husarskiej woj. sandomierskiego nie dowodził powierzonym mu oddziałem. Na sejm zwycz. 1590 r. w Warszawie przybył po wotach senatorskich.
Po zerwaniu J. Zamoyskiego z królem T. również przeszedł do opozycji. Uczestniczył wprawdzie 26 V 1592 w wjeździe arcyksiężniczki Anny Habsburżanki do Krakowa, zapewne jednak nie wziął udziału w uroczystościach weselnych Zygmunta III 31 V t.r. Już na początku czerwca zjawił się na zwołanym przez kanclerza zjeździe w Jędrzejowie, z którego posłował do króla. Dn. 13 VI został z pozostałymi wysłannikami przyjęty przez władcę, a już nazajutrz uczestniczył w Stopnicy w zaślubinach swej córki, Barbary z J. Zamoyskim; 12 VII w Zamościu uroczyście oddał córkę kanclerzowi, co uczcił Szymon Szymonowic epitalamium „Repotia Zamosciana” (Leopolis 1592). Na sejmie inkwizycyjnym w Warszawie wystąpił z J. Zamoyskim i innymi opozycjonistami z ostrą krytyką polityki królewskiej, domagając się m.in. odsunięcia na przyszłość Habsburgów od korony polskiej i protestując przeciw planom wyjazdu Zygmunta III do Szwecji. Uczestniczył w kolejnych sejmach: warszawskim 1593 r. (świadkował wówczas na potwierdzeniu szlachectwa Jana Jelitowskiego i nobilitacji Marcina Russela), krakowskim 1595 r. i warszawskim 1596 r.; na dwa ostatnie przybył po wotach senatorskich. Starał się w tym czasie (bez powodzenia) o wakujące star. sandomierskie, a dla jego pozyskania gotów był zrezygnować z kaszt. sandomierskiej i star. buskiego, licząc w zamian na awans na woj. lubelskie i niewielką dzierżawę (dla spełnienia wymogu osiadłości). Był na sejmach warszawskich 1597 i 1598 r., na które również przybył po wotach. We wrześniu 1598 uczestniczył w sejmiku w Opatowie. Wpisał się w lipcu r.n. do Bractwa Miłosierdzia i św. Łazarza w Lublinie, zobowiązując się składać corocznie 50 złp. na jego potrzeby. Po wybuchu wojny między hospodarem wołoskim Michałem Walecznym a pozostającym pod opieką Rzpltej hospodarem mołdawskim Jeremim Mohiłą deklarował J. Zamoyskiemu pod koniec czerwca 1600 gotowość udziału w kampanii przeciw Walecznemu; ostatecznie jednak pozostał w kraju, a w wyprawie wzięli udział jego synowie.
Na sejmiku woj. sandomierskiego w Opatowie w styczniu 1601 wdał się T. w ostry spór z kaszt. krakowskim Januszem Ostrogskim (pozostawał z nim w konflikcie w sprawach majątkowych), który przybył na sejmik z licznym oddziałem wojska i blokował innym uczestnikom dostęp do kwater. Jesienią 1602 został T. wyznaczony przez króla Zygmunta III w skład komisji powołanych do rozpatrzenia sporu star. ostrowskiego Nikodema Kossakowskiego z poddanymi oraz do rozgraniczenia m. Pierzchnica od wsi Maleszówka. Był na sejmiku w Opatowie w styczniu 1603 (regularnie uczestniczył także w kolejnych sejmikach), a następnie udał się na sejm do Krakowa. Na polecenie J. Zamoyskiego zbierał materiały źródłowe do rokoszu lwowskiego z r. 1537; w kwietniu 1604 miał ich już dużą ilość, wszystkie «przejrzane, zregestowane porządnie i dostatecznie». W poł. t.r. dzięki pośrednictwu J. Zamoyskiego i kaszt. małogoskiego Mikołaja Oleśnickiego zakończył kilkuletni konflikt z J. Ostrogskim. Na sejmie warszawskim 1605 r. wystąpił z krytyką polityki królewskiej; w wotum wygłoszonym 29 I t.r. nie atakował wprawdzie bezpośrednio Zygmunta III, ale przeciwstawił jego panowanie wyidealizowanym rządom ostatniego Jagiellona, kiedy «miło było Panu i Ojczyźnie służyć».
Po śmierci J. Zamoyskiego (zm. 3 VI 1605) T. początkowo wspierał gotujących się do walki z królem «zamoyszczyków», obserwował jednak z oburzeniem, jak ich przywódca, woj. krakowski Mikołaj Zebrzydowski, wykorzystuje na własne potrzeby majątek Tomasza Zamoyskiego, wnuka T-ego, i źle traktuje owdowiałą Barbarę; w tej sprawie zwracał się nawet do Zygmunta III, prosząc o powierzenie opieki nad nimi hetmanowi polnemu kor. Stanisławowi Żółkiewskiemu. Na zjazd rokoszan w czerwcu 1606 w Lublinie stawił się ze stukonnym pocztem, obiecując «ad extremum stać przy zdaniu wszystkich», ale uważał za konieczność podjęcie rozmów z władcą. Gdy na czele ok. 300 zbrojnych przybył na kolejny zjazd pod Sandomierz w sierpniu t.r., szlachta sandomierska wybrała go na swego «starszego», lecz wywołało to protest znacznej części zgromadzonych, przeciwnych wspólnym obradom z senatorami. Ostatecznie uczyniono dla niego jako «ni w czym nie podejrzanego» wyjątek, ale wrogość zgromadzonych wobec senatorów rozczarowała T-ego. Zniechęcony radykalizmem szlachty, pragnąc «poprawy, a nie odmiany pana», opuścił rokoszan i w poł. września znalazł się przy królu w Wiślicy. Dn. 7 IV 1607 był na sejmiku w Opatowie, na którym przyjęto prokrólewską uchwałę, i sygnował wysłane z niego pismo do obradującej w Jędrzejowie szlachty rokoszowej z namowami do zgody. W maju i czerwcu t.r. poparł na sejmie warszawskim królewski plan wojny z Moskwą, a podczas bitwy pod Guzowem (5 VII) przebywał zapewne w otoczeniu władcy. Po porażce rokoszan podpisał wydany w Iłży uniwersał królewski z 10 VII. Ostrzegał Zygmunta III, by nie ufał pojednawczym gestom Zebrzydowskiego i doradzał walkę do ostatecznego zwycięstwa, sam jednak opuścił dwór, a na początku października wymówił się od przybycia do obozu tłumacząc, że «w skrzynkę nie zamożysty». Uczestniczył w r. 1608 (kwiecień–czerwiec) w konwokacji senatu w Krakowie, na której ustalono warunki kompromisu z opozycją. W następnych miesiącach «bardzo zatrudniony rozkazami» króla, działał w jego interesie na sejmiku opatowskim (15 XII t.r. złożył podpis pod uchwałami sejmiku przedsejmowego), zamierzał także wspierać regalistów podczas zbliżającego się sejmu w Warszawie. Choroba, a następnie śmierć żony, zmarłej krótko przed 9 II 1609, pokrzyżowały te plany i T. zrezygnował z udziału w sejmie; towarzyszył pieszo konduktowi z ciałem zmarłej w ponad sześćdziesięciokilometrowej drodze ze Stopnicy do Wielowsi (tam pochowana 9 III).
Na sejmie warszawskim 1611 r. został T. wyznaczony do komisji dla uregulowania sporów granicznych ze Śląskiem. W relacji przesłanej T. Zamoyskiemu bardzo źle oceniał przebieg obrad, dodając, że «nie bardzo sobie obiecuje po tym na sejmikach bywać i na sejmie». W październiku 1612 był w Ostrogu na weselu J. Ostrogskiego i jego trzeciej żony, Teofili Tarłówny. Zawiedziony obradami pierwszego sejmu 1613 r. (na który nie pojechał), porównywał sytuację w kraju do «onych czasów co były wznieciły rokosz». Na początku kwietnia t.r. bawił u J. Ostrogskiego w Ćmielowie, a następnie wyjechał do Cerekwicy na pogrzeb szwagra, kaszt. sądeckiego Joachima Ocieskiego (zob.). Kolejne miesiące spędził w Busku i na polowaniu w Puszczy Sandomierskiej, skąd pod koniec listopada udał się na sejmik do Opatowa, a w grudniu na sejm nadzwycz. do Warszawy. W l.n. przebywał głównie w Stopnicy i swych dobrach dziedzicznych; sporadycznie pojawiał się na sejmikach (14 IX 1616 był na sejmiku deputackim w Opatowie), nadal jednak cieszył się dużym autorytetem wśród szlachty sandomierskiej, która informowała go o ich przebiegu. W maju 1617 został wyznaczony przez króla na jednego z komisarzy do rozgraniczenia dóbr wójtostwa małogoskiego od wsi Żarczyce. Mimo sędziwego wieku i choroby («com ledwo po jednym jaju miękkim zjadał, a jeden tylko raz przez dzień jedząc») wyruszył latem 1618 z synem Michałem Stanisławem (ok. 1593 – 1654 lub 1655, zob.), stu husarzami i stu pieszymi na wyprawę przeciw Tatarom; w 1. poł. września t.r. dołączył do oddziałów hetmanów kor. Żółkiewskiego i Stanisława Koniecpolskiego, a 28 IX uczestniczył pod Oryninem w walce z atakującymi obóz T. Zamoyskiego czambułami Kantymira murzy. Z wyprawy orynińskiej pozostawił obszerną relację w liście do woj. sandomierskiego Zbigniewa Ossolińskiego („Documente privitoare la istoria Românilor. Suplementul II”, Ed. I. Bogdan, Bucuresci 1895 II 451–8, fragmenty w: Malewska H., Listy staropolskie z epoki Wazów, W. 1977), skarżąc się na pogodę, zły stan zdrowia, nieobecność króla i niezgodę magnatów, która umożliwiła Tatarom spustoszenie znacznych połaci Rusi, Wołynia i Podola.
T. odziedziczył po ojcu klucze wielowiejski (Wielowieś) i małoturski (Tursko Małe) w pow. sandomierskim, chrobersko-kozubowski (Chroberz i Kozubów) w pow. wiślickim (wszystkie obejmujące po kilkanaście wsi) i opatowski (osiem wsi) w pow. ostrzeszowskim ziemi wieluńskiej, Radziemice, Wolę i Karniów w powiatach proszowickim i krakowskim oraz nieruchomości w Sandomierzu i Krakowie. Po najeździe Tarnowa musiał wypłacić K. W. Ostrogskiemu ogromne odszkodowanie za poczynione szkody, szacowane na 200 tys. złp., przeto chcąc uwolnić się od długów sprzedał w r. 1580 dobra chrobersko-kozubowskie bp. krakowskiemu Piotrowi Myszkowskiemu za 182 tys. złp. (z których 160 tys. stanowiło zwrot wcześniejszych pożyczek), natomiast klucz małoturski ustąpił woj. lubelskiemu Janowi Tarle. Później konsekwentnie odbudowywał swój stan posiadania, prowadząc bardzo aktywną działalność majątkową. W woj. krakowskim pozyskał: Gruszów i Imbramowice (1580, od Abrahama Lasockiego), Nasiechowice i Miechowice (1581, od Jana Secygniowskiego) oraz Maszków i Żerkowice (ok. 1586, od Dłuskich). Posiadał bliżej nieokreślone prawa spadkowe do wsi Igołomia i Baturzyn, które w r. 1584 ustąpił Mikołajowi Korycińskiemu, a przez krótki czas części wsi Czulice i Czernichów, uzyskane od Jana Baptysty Cetysa, które w r.n. scedował Stanisławowi Tchórzewskiemu. W r. 1595 sprzedał Sebastianowi Lubomirskiemu wieś Karniów. Dobra wielowiejskie powiększył o wsie Machów, Miechocin, Kajmów i część Przewłoki (obecnie wszystkie w granicach Tarnobrzega) z lasami zwanymi Dęba i Kobelniki, pozyskanymi w l. 1585–1616 od Andrzeja i Jana Jakubowskich, Stanisława Miechockiego oraz Jana, Stanisława, Andrzeja i Walentego Słupskich, a także o nabytą w r. 1613 wieś Podłęże. Cały ten klucz, obciążony długiem 60 tys. złp., zastawił w r. 1590 kaszt. kamienieckiemu Marcinowi Padniewskiemu, który w r. 1598 scedował zastaw kapit. gnieźnieńskiej; wierzyciele wydzierżawili te dobra T-emu za czynszem 5 tys. złp. rocznie. Dn. 28 V 1593 uzyskał T. przywilej na założenie na gruntach Machowa i Miechocina m. Tarnobrzega, jednak lokacja zakończyła się niepowodzeniem. Klucz opatowski w ziemi wieluńskiej powiększył o części wsi Siemianice i Raków, zakupione ok. r. 1610 od Siemianeckich. Od Jana Bełżeckiego nabył w r. 1588 Rzepniów i Derewlany w pow. buskim woj. bełskiego. Najważniejszym nabytkiem T-ego były dobra zborowskie (Zborów z zamkiem i 15 wsiami) w pow. wiślickim, które w r. 1594 częściowo kupił, a częściowo przejął za długi od A. Zborowskiego, od którego nabył też w r. 1589 kilkuwioskowy klucz Grocholice w pow. sandomierskim. W pobliżu tego klucza pozyskał w l.n. od Jakuba Gawrońskiego, Stanisława Ramusza, Jana Chocimowskiego, Wawrzyńca Jurkowskiego oraz Krzysztofa i Przecława Wojszyków m. Danków z przyległościami i inne dobra. Cały zespół majątkowy, obejmujący Danków, trzecią część nowo lokowanego Ostrowca (obecnie Ostrowiec Świętokrzyski) i kilkanaście wsi, sprzedał w r. 1616 J. Ostrogskiemu za 98 tys. złp. Przez kilka lat miał w pow. sandomierskim m. Rudnik (obecnie Rudnik nad Sanem) z kluczem wsi, które w r. 1605 nabył od Stanisława Ciołka. Od r. 1574 posiadał w dożywociu podkrakowską wieś Luboczę, własność norbertanek zwierzynieckich, ustąpioną mu wraz z dziedzicznym sołectwem przez burmistrza krakowskiego Erazma Czeczotkę. W chwili śmierci majątek dziedziczny T-ego liczył 55 wsi lub ich części (w tym trzy wsie zagarnięte z dóbr star. stopnickiego, które jego potomkowie utracili), «Gródek» w Krakowie oraz drewniany dwór w Ulinie w woj. krakowskim.
Z licznych królewszczyzn posiadanych przez ojca T. utrzymał się jedynie przy star. krzeszowskim (utraconym jednak już w r. 1570) oraz tenucie klonowskiej (Klonowa i Brąszewice z kuźnicami) w ziemi wieluńskiej, którą w zamian za zrzeczenie się sum na star. sieradzkim otrzymał w październiku 1568 w dożywocie. W czasie sejmu 1576 r. dostał zgodę na wykupienie w tych dobrach dwóch kuźnic, wójtostwa w Brąszewicach i młyna zwanego Żóraw; kolejną kuźnicę wykupił w r. 1588. Tenutę klonowską ustąpił 25 IV 1609 synowi Gabrielowi (ok. 1592 – 1628, zob.). Za udział w kampanii pskowskiej otrzymał w r. 1581 w dożywocie wsie Zielonki i Trojanowice, należące do wielkorządów krakowskich, które wykupił z rąk Carla Soderiniego; za zgodą królewską wykupił ponadto w r. 1590 młyn w Zielonkach. W marcu 1586 otrzymał star. niegrodowe stopnickie, w czerwcu t.r. dostał zgodę na wykupienie wszystkich wójtostw i sołectw w jego obrębie, a w maju 1588 uzyskał na nim z żoną zapis dożywocia (po uprzednim zrzeczeniu się wszelkich zapisanych na nim sum). Od 19 V t.r. posiadał star. buskie; w lipcu 1595 otrzymał z żoną dożywocie na części jego dóbr (miastach Szczurowice i Łopacino z kluczem 23 wsi). W l. 1617–18 mieszczanie buscy pozywali go do sądu referendarskiego z powodu nakładania nadmiernych podatków oraz bezpodstawnego karania grzywnami i więzieniem. Od czasu awansu na kaszt. sandomierską trzymał T. dobra ziemskie, stanowiące uposażenie tego urzędu, wsie: Iwierzyce, Gnojnica, Bystrzyca, Witkowice i Wierciany w pow. pilzneńskim. Borykał się z ciągłymi kłopotami finansowymi; w liście do Z. Ossolińskiego z 8 X 1618 skarżył się (zapewne z dużą przesadą), że wydał «na posługi ojczyźnie» 600 tys. złp. Mimo zaawansowanego wieku pozostał aktywny do końca życia. Po powrocie z wyprawy orynińskiej uczestniczył w listopadzie 1618 w rokach sądowych w Busku, a jeszcze 8 XII t.r. w liście do sejmiku przedsejmowego w Opatowie ostrzegał szlachtę przed nieuniknioną wojną z Turcją, radząc uchwalenie 10 łanowych oraz podbój Mołdawii i Wołoszczyzny; jednocześnie zarzucił Zygmuntowi III wydawanie pieniędzy z kwarty i innych podatków na prywatne cele. Zmarł 25 lub 26 XII 1618, wg Jakuba Pszonki w wieku 85 lat. Został pochowany w kościele parafialnym w Wielowsi.
Joachim Bielski poświęcił T-emu odę VII („Ad […] Stan. comitem a Tarnow, castellanum Sandomiriensem”) w zbiorze „Carminum liber I” (Cracoviae 1588). Jan Bogusławski zadedykował mu przekład „In mortem Annae Austriacae [...] oratio” Krzysztofa Warszewickiego („O śmierci Anny Rakuszanki [...] oracia”, Kr. 1599), a Andrzej Wargocki – tłumaczenie „De bello Gallico” Juliusza Cezara („O wojnie francuskiej ksiąg siedmioro”, Kr. 1608). Anonimowy autor powstałego ok. r. 1628 poematu „Pamiątka rycerstwa sarmackiego i senatorów Obojga Narodów przy żałosnej śmierci […] Jana Karola Chodkiewicza” (wyd. D. Chemperek, W. 2006 s. 44–5) wymienił T-ego wśród 96 znakomitych mężów jako «cnego kasztelana, miłośnika ojczyzny», który «skończył dni jak Izaak na łóżku domowym, który był pragnął polec na placu bojowym».
Przed 13 I 1568 ożenił się T. z Zofią, córką Jana Ocieskiego (zob.) i Zofii z Marszowic, siostrą Joachima Ocieskiego (zob.). Dn. 7 I 1577 oprawił jej 50 tys. złp. posagu i zapisał dożywocie na posiadanych dobrach; 7 IV 1581 zeznał kolejny zapis oprawny na sumę 100 tys. złp. W małżeństwie tym miał synów: Jana (ok. 1570 – 1602), immatrykulowanego na Uniw. Krak. w semestrze letnim 1578 r., od r. 1594 studenta Akad. Zamojskiej, następnie rotmistrza, zmarłego podczas wojny inflanckiej, Stanisława (zm. przed 1606 we Włoszech), Joachima, Gabriela i Michała Stanisława, oraz córki: Barbarę (zm. 27 IV 1610), żonę J. Zamoyskiego, Zofię (zm. przed 1 X 1618), wydaną przed 26 IV 1599 za kaszt. lubaczowskiego Marcina Siemaszkę, syna Aleksandra Siemaszki (zob.), po jego rychłej śmierci za kasztelanica radomskiego Przecława Lanckorońskiego, następnie (przed 3 IV 1614) za star. szydłowskiego Jana Stanisławskiego, syna Baltazara Stanisławskiego (zob.), oraz najmłodszą Jadwigę (zm. przed 1 VI 1619), od 19 X 1603 żonę Jakuba Potockiego (ok. 1554 – 1613, zob.). Ślub Jadwigi uczcił Dawid Hilchen w panegiryku „Nuptiis Dni Iacobi Potocki […] Dni Stanislai Comitis a Tarnow castellani Sandomiriensis […] filiam Hedwigem gratulatur” (Zamosci 1603). Syn Joachim (ok. 1573 – po 25 IV 1655) kształcił się w l. 1594–6 z bratem Janem w Akad. Zamojskiej. Był dworzaninem J. Zamoyskiego (wzmiankowany w r. 1599 jako jego «jurgieltnik» z płacą 40 złp. rocznie), przy którego boku wziął udział w walkach w Mołdawii i Inflantach. Posłował prawdopodobnie na sejmy w l. 1597 i 1600 oraz na sejm 1607 r. W r. 1608 służył na dworze J. Ostrogskiego. Przed 25 X t.r. otrzymał star. wendeńskie; w r. 1610 był deputatem do Tryb. Kor. z woj. sandomierskiego. Dn. 9 XII 1620 został woj. parnawskim, a ok. 27 X 1627 awansował na woj. wendeńskie. Po śmierci żony zrezygnował 3 IV 1641 z urzędu i «dawszy zabawom tego świata pokój» zamieszkał w klasztorze kanoników regularnych św. Augustyna w Kłobucku, gdzie zapewne zmarł; został pochowany w kaplicy kościoła kanoników regularnych w Krzepicach. W małżeństwie z Anną, córką kaszt. radomskiego Andrzeja Firleja, miał córkę Teodorę Krystynę, wydaną w marcu 1639 za Kazimierza Lwa Sapiehę (1609–1656, zob.), i syna Teodora Karola, studenta uniwersytetów w Ingolstadt (immatrykulowany 27 XI 1630), Padwie (1634) i Lejdzie (immatrykulowany 25 VI 1635), od lutego 1635 star. krzepickiego, zmarłego 13 VI 1647 śmiercią samobójczą.
Chłapowski K., Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795 (materiały źródłowe), W.–Bellerive-sur-Allier 2017; Dworzaczek; Estreicher; Katalog dokumentów i listów królewskich z Archiwum Państwowego w Toruniu (1345–1789), W. 1999; Katalog dokumentów pergaminowych Biblioteki Czartoryskich w Krakowie, Kr. 1975 II; Katalog zbioru dokumentów pergaminowych Biblioteki Jagiellońskiej, Kr. 2014 I–II; Liber chamorum; Niesiecki; PSB (Firlej Mikołaj, Szafraniec Stanisław); Paprocki; Pergaminy Archiwum Kapituły Katedralnej Sandomierskiej, Sandomierz 2002; Urzędnicy, III/2, IV/2–3, XI; Żychliński, VI; – Byliński J., Dwa sejmy z roku 1613, Wr. 1984; tenże, Sejm z 1611 roku, Wr. 2016; Długosz J., Latyfundia Lubomirskich w XVII wieku (powstanie – rozwój – podziały), Opole 1997; Dubas-Urwanowicz E., Koronne zjazdy szlacheckie w dwóch pierwszych bezkrólewiach po śmierci Zygmunta Augusta, Białystok 1998; taż, Mężowie stanu, awanturnicy czy zdrajcy. Dzieje rodu Zborowskich w XVI wieku, W. 2018; taż, O nowy kształt Rzeczypospolitej. Kryzys polityczny w państwie w latach 1576–1586, W. 2013; Dworzaczek W., Hetman Jan Tarnowski. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego, W. 1985; Ferenc M., Dwór Zygmunta Augusta. Organizacja i ludzie, Kr. 1998; Flaga J., Bractwo Miłosierdzia i św. Łazarza w Lublinie, w: Archiva temporum testes. Źródła historyczne jako podstawa pracy badacza dziejów. Księga pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Stanisławowi Olczakowi, L. 2008 s. 150; Grabowski R. F., Guzów 5 VII 1607, Zabrze 2005 s. 16, 40, 56; Horn M., Walka klasowa i konflikty społeczne w miastach Rusi Czerwonej w latach 1600–1647 na tle stosunków gospodarczych, Wr. 1972 s. 129; Kazusek S., Poglądy i działalność polityczna szlachty sandomierskiej za panowania Zygmunta III Wazy (Próba charakterystyki), w: Z przeszłości regionu świętokrzyskiego od XVI do XX wieku, Red. J. Wijaczka, Kielce 2003 s. 23–4, 35; Lepszy K., Oblężenie Krakowa przez arcyksięcia Maksymiliana (1587), Kr. 1929 s. 30–1, 110; tenże, Rzeczpospolita Polska w dobie sejmu inkwizycyjnego (1589–1592), Oświęcim 2015; tenże, Walka stronnictw w pierwszych latach panowania Zygmunta III, Oświęcim 2015 s. 14, 30–1, 40; Leśniak F., Wielkorządcy krakowscy XVI–XVIII wieku. Gospodarze zamku wawelskiego i majątku wielkorządowego, Kr. 1996; Maciszewski J., Wojna domowa w Polsce (1606–1609), Cz. 1: Od Stężycy do Janowca, Wr. 1960; Moniewski J., Kartki z przeszłości Ostrowca i jego okolic, Ostrowiec Świętokrzyski 1991; Opaliński E., Zjazd w Jędrzejowie w 1576 roku, „Kwart. Hist.” T. 59: 2002 nr 2 s. 28, 30, 38–9; Pieńkowska A., Zjazdy i sejmy z okresu bezkrólewia po śmierci Stefana Batorego, Pułtusk 2010; Pirożyński J., Dzieje jednego zajazdu, „Odr. i Reform. w Polsce” T. 7: 1962; Polak W., O Kreml i Smoleńszczyznę. Polityka Rzeczypospolitej wobec Moskwy w latach 1607–1612, Tor. 2014; Rybak P., Zjazd szlachty w Stężycy (maj–czerwiec 1575 r.), Tor. 2002; Rzońca J., Ostatni sejm przed Cecorą (w 1619 r.), „Pam. B. Kórn.” 1983 z. 20 s. 16; Seredyka J., Senatorowie Rzeczypospolitej na sejmach Zygmunta III Wazy (1587–1632), w: tenże, Rozprawy z dziejów XVI i XVII wieku, P. 2003; Sokołowski W., Politycy schyłku złotego wieku. Małopolscy przywódcy szlachty i parlamentarzyści w latach 1574–1605, W. 1997; Strzelecki A., Sejm z r. 1605, Kr. 1921; Szczygieł R., Lokacje miast w Polsce XVI wieku, L. 1989 s. 247–8, 243; Tygielski W., Listy, ludzie, władza. Patronat Jana Zamoyskiego w świetle korespondencji, W. 2007; Tyszka P., W cieniu wielkiego kanclerza. Barbara z Tarnowskich Zamoyska, W. 2015; Urbaniak V., Zamoyszczycy bez Zamoyskiego. Studium dekompozycji ugrupowania politycznego, W. 1995; Windakiewicz S., Padwa. Studium z dziejów cywilizacji polskiej, Kr. 1891; Wojtyska D., Polacy na soborze trydenckim, „Roczniki Teolog.-Kanoniczne” T. 15: 1968 z. 4 s. 96; Wolski M., Potoccy herbu Pilawa do początku XVII wieku. Studium genealogiczno-własnościowe, Kr. 2013; tenże, Trzeciescy herbu Strzemię. Małopolska rodzina szlachecka XIV–XVI wieku, Kr. 2005; Zakrzewski W., Po ucieczce Henryka. Dzieje bezkrólewia 1574–1575, Kr. 1878 s. 279–80; – Acta Hist., XI; Akta grodz. i ziem., X; Album stud. Univ. Crac., III 110; Arch. Zamoyskiego, II–IV; Bielski, Kronika, s. 1334, 1512–13, 1553, 1556–8, 1591, 1614, 1675–6, 1679, 1693; Diariusze sejmu koronacyjnego Zygmunta III Wazy 1587/1588 roku, Oprac. I. Kaniewska, Kr. 2016; Documente privitoare la istoria Românilor. Suplementul II, Ed. I. Bogdan, Bucuresci 1895 II 391–2, 395–6, 398, 417–18, 447–8, 451–8; Dudithius A., Epistulae, Ed. L. Szczucki, T. Szepessy, Budapest 1995–8 II–IV; Elementa ad fontium editiones, VI 11–13, 22, 26, 28–9, 58–9; Heidenstein R., Dzieje Polski od śmierci Zygmunta Augusta do roku 1594, Oprac. J. Byliński, W. Kaczorowski, Opole 2015; tenże, Pamiętniki wojny moskiewskiej, W. 2017; Kronika mieszczanina krakowskiego z lat 1575–1595, Wyd. H. Barycz, Kr. 1930; Kronika za Zygmunta Augusta w Knyszynie zmarłego roku 1572 i inne dokumenty polityczne z czasów pierwszego bezkrólewia, Oprac. K. Koehler, Kr. 2016 I; Listy Annibala z Kapui, Wyd. A. Przeździecki, W. 1852 s. 90, 94, 164; Matricularum summ., V nr 3709–10, 3720, 3866, 4387, 4395, 4401–2, 10466, 10626–8, 10649, VI; Mosbach A., Wiadomości do dziejów polskich z Archiwum Prowincji Szląskiej, Wr. 1860 s. 120–2, 128, 138–40, 144–6; Pamiętniki do życia i sprawy Samuela i Krzysztofa Zborowskich, Wyd. Ż. Pauli, Lw. 1846 s. 114–15; Piotrowski J., Dziennik wyprawy Stefana Batorego pod Psków, Wyd. A. Czuczyński, Kr. 1894; Prawa, przywileje i statuta m. Kr., II; Pszonka J., Pamiętnik, Oprac. J. Byliński, W. Kaczorowski, Opole 2014; Regestra thelonei Vlad.; Stanislai Rescii diarium 1583–1589, Ed. I. Czubek, „Arch. do Dziej. Liter.” T. 15: 1915; Script. Rer. Pol., XI; Sumariusz Metryki Koronnej, S. Nowa, Oprac. W. Krawczuk, Kr. 2001–4 II–III; toż, Oprac. K. Chłapowski, W. 2009–16 IV–VIII; Sygański J., Z dawnych metryk kościoła Mariackiego w Krakowie, „Mies. Herald.” R. 3: 1910 s. 114; Uchańsciana, V; Vol. Const., II/2, III/1; Zbiór pamiętników do dziejów polskich, Wyd. W. S. Broel-Plater, W. 1858 III 66–8; Źródła Dziej., XI; – AGAD: Arch. Gospodarcze Wilanowskie, sygn. 85 s. 258–91, Arch. Potockich z Radzynia, sygn. 145, Arch. Radziwiłłów, Dz. V sygn. 16138 s. 1–11, Arch. Skarbu Kor., II, Rachunki Sejmowe, nr 30 k. 123, nr 31 k. 89v, nr 32A k. 65, nr 35 k. 68, 117v, Arch. Skarbu Kor., Dz. 85, Rejestry Popisowe Wojska Kor., k. 37–7v, Arch. Zamoyskich, sygn. 253 s. 7–10, 25–8, 40–7, 51–70, 73–8, 81–3, 86–96, 100–24, sygn. 285 s. 1–9, sygn. 387 s. 1–3, 5–9, 12–34, sygn. 635 s. 102–3, sygn. 699 s. 1–79, sygn. 712 s. 118–33, sygn. 747 s. 42–60, sygn. 847 s. 1–11, Castr. Ostrzeschoviensia, Insc., t. 9 k. 71, t. 12 k. 7–7v, 172–7v, 190v–1v, t. 19 k. 197, 450, t. 21 k. 84–4v, t. 22 k. 675–6, Castr. Sieradiensia, Insc., t. 73 k. 131–2, t. 74 k. 788v, t. 78 k. 976v–7, t. 80 k. 541e, Castr. Wielunensia, Insc. [II], t. 26 k. 359v, t. 29 k. 85v, 92–3, 137v–40, t. 30 k. 981, t. 51 k. 169–71v, 208v–11, 234–5, t. 54 k. 397v–8, 415v–17v, t. 55 k. 359v–61, t. 60 k. 316–9, Castr. Wielunensia, Rel., t. 6 k. 252–3, t. 8 k. 125–5v, t. 9 k. 172–4, t. 10 k. 516–16v, 611–11v, t. 12 k. 105–27v, Metryka Kor., t. 101 k. 177v–80, 184v–5, 315–16v, t. 108 k. 290, t. 109 s. 542–7, 551–68, t. 110 k. 35–48, 69–70, t. 111 k. 306–10, t. 113 k. 22v–30, 464–6, t. 114 k. 228v–9, 233v–4, 297–9, 301v–3, t. 115 k. 276– 6v, t. 122 k. 89v–90v, t. 123 k. 93v–4v, 920, 953v–4v, 957–8, t. 124 k. 353–4v, 396v–8, t. 126 k. 94v–5, 124–6, t. 129 k. 427–7v, 446v–7, 497–7v, t. 131 k. 115–18v, 229v–301v, t. 132 k. 93v–4v, 125v–6, t. 133 k. 200–1, 574–5v, t. 134 k. 103–7, 253–4v, 385v–93, 399–400, 414v–15v, t. 135 k. 35v–6, 440–40v, 442v–3v, 452–3, 602–3, 696v–7, t. 136 k. 282v–5, t. 137 k. 6–7, 379–81, t. 138 k. 174v–7, 191–4, t. 139 k. 59–62, 249v–51v, t. 143 k. 51–2, t. 148 k. 42–2v, t. 149 k. 35–7, 50–1, t. 154 k. 50v–1v, t. 155 k. 93–4v, t. 157 k. 116–17v, t. 158 k. 260–1v, Terr. Wielunensia, t. 5 k. 161–2, 444, t. 6 k. 37–8v, 218, 371–2, 495–7, t. 7 k. 287, Zbiór dokumentów pergaminowych, nr 2785, 2870, 7998; AP w L.: Księgi grodzkie lub., Relacje (RMO), t. 24 k. 189v, t. 26 k. 129v–30, t. 35 k. 243–5v, t. 39 k. 225–8, t. 46 k. 624v–5, Księgi ziemskie lub., Zapisy, t. 24 k. 617v–18, t. 41 k. 742v–3, t. 49 k. 615v–16, t. 60 k. 680–80v, t. 132 k. 672–3; Arch. Narod. w Kr., Oddz. na Wawelu: Arch. Dzikowskie Tarnowskich, perg. 83, 84, 87, 88, 91, 92, sygn. 125 s. 7–33, 309–11, sygn. 165 s. 17–20, 47–50, 81–8, 165–8, 232, 289–96, sygn. 187 s. 13, 18–19, 22, 36–7, 50, 59–60, 65, 113–14, sygn. 190 s. 6, 9, 27–8, 38, 57, 126, 140–1, 149, 151–5, 198, sygn. 191 s. 4–5, 13, 70, 80–1, 148, 171, 184, sygn. 193 s. 10, 17–18, 49–51, 81, 150–2, 280, 283, sygn. 645, Arch. Gumniskie Sanguszków, perg. 66, 67, Hrabstwo Tarnowskie, sygn. 2 s. 1–108, Castr. Biec., t. 21 s. 742, t. 27 s. 671, t. 31 s. 447, Castr. Crac., Insc., t. 106 s. 1223–8, 1239–41, 1280–1, 1360–71, 1417–24, t. 108 s. 1169–73, 1303–5, 1352–61, 1367–8, 1445–7, t. 109 s. 72–80, 560–1, 1205–9, 1377–9, t. 110 s. 70–5, t. 112 s. 356–7, 701–2, t. 113 s. 102–8, t. 119 s. 233–4, t. 120 s. 1679–80, t. 123 s. 61–2, 156–8, 382–6, 437–8, 512–21, 744–5, 938–46, 1901–6, t. 125 s. 112–17, t. 129 s. 168–70, t. 130 s. 428–30, 794, t. 131 s. 446–58, t. 132 s. 274–9, t. 133 s. 588–91, 690–2, t. 134 s. 855–7, 1074–80, 1185–7, 1199–203, 1287–91, t. 137 s. 269–89, 915–16, 998–1000, 1003–8, 1381–3, 1502–7, t. 138 s. 440–2, 516–19, 576–7, 1545–6, t. 139 s. 996–8, t. 142 s. 667–9, 1263–4, 1270–3, t. 155 s. 13, 59–64, 72–81, t. 173 s. 593–6, t. 175 s. 787–8, t. 176 s. 84–6, 104, t. 177 s. 106–21, t. 182 s. 1770–2, t. 195 s. 159–64, Castr. Crac., Rel., t. 1 s. 699–704, 735, 792–3, t. 2 s. 282–3, 324–5, 347, 350–1, t. 3 s. 127–8, t. 4 s. 1216–17, 1477–8, t. 5 s. 389–90, t. 7 s. 757, 837–8, 894, 362–3 (druga paginacja), 536–7 (toż), t. 8 s. 813, 72 (toż), t. 9 s. 128, 746, 921–2, 1628–9, 1695–6, 1712–13, t. 10 s. 907, 926, t. 11 s. 92–3, t. 13 s. 686–6, 715–16, t. 14 s. 441–2, t. 15 s. 1562–3, t. 17 s. 155–61, t. 22 s. 1205–9, t. 27 s. 242–3, t. 29 s. 512–14, 1319–20, 1651–5, t. 34 s. 1848–9, t. 35 s. 2413–14, t. 36 s. 1214, t. 37 s. 659–60, 901–2, t. 38 s. 76–7, 82–3, 502–3, t. 40 s. 1665–6, t. 41 s. 104–7, 120–1, 150–1, t. 45 s. 902–8, Terr. Crac., t. 41 s. 2, 1326–7, t. 42 s. 490–2, 1193–5, t. 43 s. 695–702, t. 45 s. 121–6, 163–5, 248–52, 289–92, 514–23, 612–21, 690–2, 773–6, t. 46 s. 29–33, 142–3, 216, 1668–71, t. 72 s. 641, t. 74 s. 95–6, t. 75 s. 365–9, 661–3, 839–40, 1306–8, t. 78 s. 405–6, 435–6, 652–5, 662–5, t. 81 s. 155–8, 259, 382–4, 393–401, 591–2, t. 82 s. 111–14, t. 83 s. 13–16, t. 84 s. 58–62, 69–70, 76–81, 83–6, 110–12, 114, 175–6, 387–95, t. 87 s. 219–24, 263, 397–403, 483–5, 489–93, t. 89 s. 59, t. 290A s. 103–4, Terr. Pilsn., t. 7 s. 724; B. Czart.: rkp. 2729 s. 221, rkp. 2759 s. 30, 261; B. Jag.: rkp. 7582 IV k. 8–9, 32, rkp. Przyb. 123/52 (obecnie w Muz. Hist. M. Tarnobrzega) k. 56v–76; B. Kórn.: rkp. 1400 k. 194–6, rkp. 1402 k. 164–5, rkp. 1403 k. 166–7; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 5637 nr 70.
Bibliogr. dot. Tarnowskiego Joachima: Deputaci Trybunału Koronnego 1576–1794. Spis, cz. 1: 1578–1620, W. 2017; Urzędnicy, IX; – Dworzaczek W., Leliwici Tarnowscy od schyłku XVI wieku do czasów współczesnych, Tarnobrzeg 1996 s. 13–18; Korytko A., „Na których opiera się Rzeczpospolita”. Senatorowie koronni za Władysława IV Wazy, Olsztyn 2015; Kot S., Polska złotego wieku a Europa. Studia i szkice, W. 1987; Tarnawski A., Działalność gospodarcza Jana Zamoyskiego kanclerza i hetmana wielkiego koronnego (1572–1605), Lw. 1935; Tarnowski J., Sprawa spadkowa Kazimierza Aleksandra hrabiego z Tarnowa, starościca krzepickiego i żyzmorskiego 1647–1652, Lw. 1897; Trawicka Z., Sejmik województwa sandomierskiego w latach 1572–1696, Kielce 1985; – Arch. nacji pol. w Uniw. Padewskim, I; Radziwiłł, Pamiętnik, II; – AGAD: Arch. Zamoyskich, sygn. 387 s. 58–61, 76–8, sygn. 712 s. 116–17, sygn. 747 s. 5–6, Metryka Kor., t. 166 k. 385v–6, t. 173 k. 200–1v, t. 181 k. 98–9, t. 182 k. 54–4v, t. 185 k. 358v–9v, t. 186 k. 58v–9, 124–5; Arch. Narod. w Kr., Oddz. na Wawelu: Arch. Dzikowskie Tarnowskich, sygn. 125 s. 7–18, sygn. 165, sygn. 192 s. 38; B. Jag.: rkp. Przyb. 102/52 (obecnie w Muz. Hist. M. Tarnobrzega); L’vivs’ka Naukova Biblioteka im. V. Stefanyka we Lw.: F. 103 rkp. 149 k. 280–80v.
Mariusz Lubczyński