Dembiński Stefan ks. (1840–1921), powstaniec, profesor gimn., literat, Ur. się w Partyniu (pow. tarnowski) jako syn ziemianina Aleksandra Jakuba D-go, b. oficera W. P. z powstania listopadowego, i jego drugiej żony, Pauliny z Dzwonkowskich. Będąc małym dzieckiem, przeżył straszne chwili rabacji, w której utracił ojca, podówczas dzierżawcy Gromnika w cyrkule tarnowskim. Do gimnazjum uczęszczał w Samborze, ale egzamin dojrzałości składał w Przemyślu. Ulegając woli matki, która uczyniła ślub, że jej najstarszy syn będzie księdzem, wstąpił do seminarium duchownego w Przemyślu, następnie słuchał teologii w Rzymie. Wybuch powstania styczniowego powołał go w szeregi narodowe pod rozkazy Langiewicza. Po bitwie pod Grochowiskami (18 III 1863) zrezygnował z dalszego udziału w powstaniu, udał się do Lwowa, gdzie ukończył teologię i w r. 1864 został wyświęcony na księdza. Był jakiś czas przybocznym kapelanem biskupa przemyskiego, a następnie administratorem rz.-kat. parafii w Stryju. Gdy w r. 1870 (18 VII) został ogłoszony przez papieża Piusa IX dogmat o nieomylności papieża (infallibilitas), należał do tych, którzy tego dogmatu nie uznali i został zawieszony w pełnieniu obowiązków kapłańskich. Udał się teraz do Krakowa, zamieszkał w klasztorze kapucynów i studiował filozofię na U. J. Zostawszy nauczycielem szkół średnich, uczył historii i geografii kolejno w gimnazjach: w Jaśle, Samborze i we Lwowie. Z czasem został przywrócony do pełnych praw kapłańskich. Jako pedagog wywierał na młodzież wpływ jak najlepszy w duchu religijnym i patriotycznym, lubiany powszechnie przez swoich uczniów. W r. 1904 przeszedł jako profesor gimn. na emeryturę i wkrótce wyjechał z kraju. Zamieszkał we Florencji, miał dom zawsze gościnnie otwarty dla przejeżdżających przez Włochy rodaków. Między innymi łączyły go ściślejsze węzły przyjaźni z Mehofferem, Malczewskim i Konopnicką. Na kilka lat przed wybuchem wojny światowej przeniósł się do Lwowa, gdzie, żyjąc w odosobnieniu, przeżył ciężkie chwile oblężenia tego miasta przez Ukraińców, inwazję rosyjską i wojnę bolszewicką. Umarł 3 III 1921, pochowany na cmentarzu łyczakowskim w dzielnicy powstańców.
D. był autorem dzieła pt. Rok 1846. Kronika dworów szlacheckich (Jasło 1896), nie odpowiadającego już dzisiaj wymogom naukowym, ale będącego jedynym szczegółowym opisem przebiegu lutowej rabacji owego krwawego roku. Pozostawił nadto w rękopisach, złożonych przez rodzinę w Zakł. Nar. im. Ossolińskich we Lwowie, liczne tłumaczenia z Dantego, Ariosta, Tassa, Corsiniego, Castiego, Bocarda i innych poetów włoskich oraz dwa poematy oryginalne, pisane oktawą, a mianowicie Sataniada – wspomnienie krwawych dni r. 1846 i poemat o Katarzynie Wielkiej. Utwory te czekają na rzeczową ocenę fachowego krytyka.
Portrety ks. D-go pędzla Mehoffera w posiadaniu gen. Dembińskiego w Warszawie, akwarelowy u p. Róży Łukasiewiczowej we Lwowie, trzeci pastelowy u pp. Studnickich w Krakowie.
Chołodecki J., Księga pamiątkowa w 40. rocznicę powst. stycz.; »Kwart. Hist.« XI, zesz. 1, 1897 (recenzja dzieła: Rok 1846); »Catalogus universi vener. cleri arch. Leopol. rit. lat.« na l. 1904–12; Wzmianki nekrol. w »Słowie Polskim« i »Czasie« 1921; Katalog rękopisów Bibl. Nar. im. Ossolińskich III; Romer J. generał, Pamiętniki, Lw. 1938. Informacje od gen. bryg. Stefana D-go w Warszawie, od pp. Studnickich, A. Dembińskiego w Krakowie i p. Róży Łukasiewiczowej we Lwowie.
Justyn Sokulski