Niewiarowski Stefan h. Lubicz (zm. 1665), pułkownik wojska W. Ks. Lit. Był synem Szczęsnego (zob.) i Anny Jezierskiej, bratem Pawła (zob.). Służył w wojsku od ok. r. 1620. Został zapewne następnie sekretarzem królewskim. Dn. 12 IX 1638 przeprowadzał rewizję w wójtostwie pieszczackim w ekonomii brzeskiej. Po ojcu odziedziczył dobra na Podlasiu: Niewiarowo, Nowosiółki, Zucielec, Masie, Mejły, Wojszki, części Kołodzież, Trzciane, Wilamówkę; ok. r. 1640 Władysław Naruszewicz, star. łoździejski, cedował mu i jego małżonce sześć wsi w leśnictwie niemonojckim. W l. 1645–8 N. zarządzał ekonomią olicką z ramienia Aleksandra Ludwika Radziwiłła, marszałka wielkiego W. Ks. Lit. i administratora olickiego. Przed r. 1648 otrzymał dzierżawę budowiecką. Posłował z woj. trockiego na sejm konwokacyjny, był t. r. także na sejmie elekcyjnym i, wraz z woj. trockim, podpisał elekcję Jana Kazimierza. Na przełomie 1650 i 1651 r. był rezydentem Aleksandra Ludwika Radziwiłła przy królu w czasie trwania sejmu. Dn. 29 III 1652 otrzymał urząd sędziego dworu królewskiego («judicatus curiae») podlegający zwierzchnictwu dwóch marszałków wielkich i dwóch nadwornych, koronnych i litewskich.
Karierę dworską przerwał N-emu najazd szwedzki w r. 1655. W pierwszej dekadzie października 1655 opuścił, z własnym oddziałem, Janusza Radziwiłła i przeszedł na służbę do elektora Fryderyka Wilhelma. Znalazł się w r. 1656 w wojsku dowodzonym przez Pawła Sapiehę i w zamian został dopuszczony, wraz ze swym pocztem złożonym z 12 koni, do udziału w nadanych przez króla wojsku litewskiemu dobrach Janusza Radziwiłła. W utworzonej w połowie 1656 r. dywizji wojska litewskiego lewego skrzydła, dowodzonej przez hetmana polnego Wincentego Gosiewskiego, stanął na czele regimentu rajtarskiego. W połowie września 1656 został N., wraz z pułkownikiem Krzysztofem Jeśmanem, wysłany z Narwi na czele dużego oddziału jazdy (1500–2000 ludzi), w głąb Prus, szlakiem między rzekami Pisą i Biebrzą, w celu rozpoznania przeciwnika. Wypad ten zmusił Bogusława Radziwiłła i gen. Jerzego Fryderyka Waldecka do pospiesznego wycofania się z Korszeli do Piszu, a następnie do Rajgrodu i Prostek. Dn. 8 X 1656 wziął zapewne N. udział w bitwie stoczonej pod Prostkami. W początkach 1657 r. stacjonował w Połonianach na czele pułku liczącego, wg relacji rosyjskich, 2000 konnych, a w kwietniu t. r. walczył ze Szwedami w Inflantach. W dywizji hetmana Gosiewskiego pozostawał aż do niefortunnej dla niej bitwy z wojskiem rosyjskim pod Werkami stoczonej 21 X 1658, w czasie której, podobnie jak Gosiewski, N. dostał się do niewoli rosyjskiej i został przewieziony do Moskwy. Nadano mu w tym czasie w posiadanie lub administrację dobra ciwuństwa szawdowskiego położone na Żmudzi oraz dożywotnio dwa folwarki z wsiami Maćkowo, Kirsna i Sangrudy w woj. trockim. W Moskwie przebywał jako jeniec przeszło trzy lata, opuścił ją 17 III 1662, po czym kilka tygodni spędził w Smoleńsku. Uwolniono go w zamian za jeńców Rosjan 25 V t. r. W r. 1664 pozostawali jednak jako jeńcy w Rosji jego synowie.
Po powrocie do kraju i służby wojskowej N. wszedł do sprzysiężenia wojska zaciężnego litewskiego, które za namową stronników Austrii i Prus przeciwstawiało się podejmowanym przez dwór królewski, m. in. przy pomocy Gosiewskiego, próbom przeciągnięcia związku wojskowego na stronę obozu królewskiego. W sierpniu pełnił N. funkcję marszałka (dyrektora) koła rycerskiego wojska skonfederowanego obradującego w Wilnie. Porozumiewał się on ze skłóconym z Gosiewskim Bogusławem Radziwiłłem za pośrednictwem Tobiasza Pękalskiego, jego sługi, pisarza konfederacji wojska litewskiego, porucznika, i swego rodzonego brata, również zaufanego sługi Bogusława, Jana Niewiarowskiego, podczaszego kaliskiego. Spiskowcy wojskowi zwołali na dzień 20 X 1662 sesję wojskową w Wołpie. N. przebywał wówczas w Wilnie jako rezydent (przedstawiciel) koła deputatów poszczególnych chorągwi wysłany do komisji skarbowej w celu prowadzenia z nim układów o wypłatę zaległego żołdu. Gdy 25 X 1662 przybył o świcie do Wilna po marszałka związkowego Kazimierza Żeromskiego, podejrzanego również o zdradę związku, poczet wojska wysłany z Wołpy, jego dowódca porucznik Jan Nowoszyński udał się przede wszystkim do N-ego, aby mu oznajmić wolę wojska zebranego w Wołpie. N. skierował go wówczas do miejsca zamieszkania Żeromskiego – klasztoru Karmelitów Bosych przy Ostrej Bramie. Nowoszyński schwytał tam Żeromskiego, aby go następnie zamordować w folwarku Dubny pod Wilnem. Współdziałał również N. z oddziałem porucznika Bohdana Chlewińskiego, który aresztował Gosiewskiego w Wilnie, a następnie rozstrzelał go pod Ostrynią.
Dn. 14 II 1663 przebywał N. w Olicie, wraz z innymi przywódcami związku. Odradzał przybycie do niej komisarzom królewskim, którzy zatrzymali się w Puniach, a jednocześnie zachęcał Konstantego Kotowskiego, substytuta związku wojskowego, do zbrojnego wystąpienia przeciwko oddziałom wojskowym wyłamującym się ze związku. Wysłał do niego swego syna, który jednak został schwytany na rozkaz Michała Paca przez oddział wierny królowi Janowi Kazimierzowi. Samego N-ego ujęto na przełomie kwietnia i maja 1663 w jego własnym folwarku Maćkowie, także na rozkaz Michała Paca. Więźniów odprowadzono do Kiejdan i poddano badaniom w celu ustalenia ich odpowiedzialności za śmierć Gosiewskiego. N-ego oskarżono o podburzanie wojska przeciwko hetmanowi przez rozsiewanie fałszywych wieści o jego kontaktach z Moskwą i zaciąganiu Szwedów za pieniądze rosyjskie w celu rozbicia związku wojskowego. Następnie N-ego i pozostałych przywódców związku woził z sobą Michał Pac, u schyłku maja osadził ich w zamku w Tykocinie, a następnie odesłał do Malborka, w którym N. przebywał jako więzień aż do sejmu warszawskiego zwołanego na 26 XI 1664. Postawiono go przed sąd sejmowy i skazano za udział w zabójstwie Gosiewskiego i Żeromskiego, zdradę króla i branie pieniędzy austriackich – na ścięcie i następnie poćwiartowanie. Wyrok wykonano jeszcze w czasie trwania sejmu, 3 I 1665 na Starym Rynku przed ratuszem w Warszawie.
N. był żonaty z Marianną Tryznianką (zm. po r. 1676), której pozostawiono dzierżawę budowiecką; dn. 13 XII 1667 sejmik kowieński wstawiał się za nią, prosząc króla i sejm, aby potwierdzono dług winny jej mężowi przez Rzeczpospolitą. Z małżeństwa tego zostawił N. dwóch synów: Stanisława, star. budowieckiego, i Stefana, rotmistrza królewskiego, stolnika lidzkiego, oraz córkę Mariannę, żonę Kazimierza Więczkiewicza, podczaszego trockiego.
Kojałowicz, Compendium, s. 249; Uruski, XII 139–40 (myli go z Krzysztofem Niewiarowskim, synem Pawła); – Codello A., Konfederacja wojskowa na Litwie w l. 1659–1663, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1960 VI cz. 1 s. 39 n.; Kruszewska-Skarbek S., Sprawa śmierci Wincentego Korwin Gosiewskiego podskarbiego wielkiego i hetmana polnego litewskiego, w: Księga pamiątkowa Koła Historyków Słuchaczy Uniwersytetu Stefana Batorego, Wil. 1933 s. 90–1; Sąd na zabójców hetmana Gosiewskiego, „Przyjaciel Ludu” (Leszno) 1843 nr 22; – Akty Moskovskogo Gosudarstva, S. Pet. 1890 II 564, 615, III 340; Akty Vil. Archeogr. Komm., XXXIV 458, 516; Archeografičeskij Sbornik Dokumentov, XI 106 nr 77; Kochowski W., Climacter III, Kr. 1698 s. 38–9; Lettow Vorbek M., Skarbnica pamięci, Wr. 1968 s. 212; Medeksza, Księga Pamiętnicza, s. 316, 473; Ofiara publicznej usługi, [b. m. i r., starodruk]; Pamiętniki historyczne, Wyd. M. Baliński, Wil. 1859 s. 74, 95, 98, 102, 106, 132; Vol. leg., IV 175; Urkunden u. Actenstücke, VII; Wierzbowski S., Konnotata wypadków w domu i w kraju zaszłych od 1634 do 1689, Lipsk 1858 s. 116–17; – AGAD: Arch. Radziwiłłów, dz. V Sumariusz Metryki Lit. t. VIII k. 178 v.–179, t. IX k. 127–131v.; B. Czart.: rkp. 412 nr 14, 2749 nr 96 s. 351; B. PAN w Kr.: rkp. 1053; Centr. Gosud. Arch. Davnych Aktov w Moskwie: Fond 389 Metryka Lit., Księga Zapisów 113 k. 101, 127 k. 327, 130 k. 226; Riksarkivet w Sztokholmie: Skrivelser till Kungl. Maj. Karl X Gustava.
Tadeusz Wasilewski