Świniarski (Swiniarski) Szczepan Jan Szczęsny, h. Puchała (1769—1838), uczestnik powstania kościuszkowskiego, poseł na sejm Królestwa Polskiego.
Ur. 31 XII w Warszawie, był synem Michała (zob.) i Marianny z domu Rzecznik. Miał siostrę Annę (ok. 1770 — 1809), wydaną za mąż za Ignacego Dzierzbickiego, szambelana, syna Szymona (zob.) i Heleny Joanny z Walewskich. Bratem Ś-ego był zapewne Jan (ok. 1764 — 1814).
Ś. kształcił się na palestranta; rekomendowany 10 X 1791 przez magistrat Warszawy, otrzymał urząd sekretarza bezpieczeństwa i porządku w Komisji Policji Obojga Narodów, powstałej po zniesieniu Rady Nieustającej i jej departamentów. Dn. 12 XI 1792 został wraz z ojcem patronem przy sądzie asesorskim kor., a po śmierci ojca w r.n. objął po nim funkcję plenipotenta m. Warszawy w tym sądzie. Jako jeden z obywateli i mieszkańców Księstwa Maz. podpisał 19 IV 1794 w Warszawie akces do powstania kościuszkowskiego. Dwa dni później został jednym z czterech sekretarzy Rady Zastępczej Tymczasowej (RZT) Księstwa Maz. Organizując 23 IV t.r. kancelarię wojskową, RZT mianowała go tymczasowo regentem likwidacyjnym i kas wojskowych w Wydz. Wojskowym. Wkrótce potem Ś. zrezygnował z tej funkcji, tłumacząc się innymi zajęciami, a RZT 26 IV przychyliła się do jego prośby, zachowując go przy stopniu i szarży uzyskanych w kancelarii. Dn. 27 IV został przez RZT wybrany na jednego z 22 asesorów nowo utworzonej Dyrekcji Wykonawczej Wydz. Policji. Zaopatrzony w 380 pik przeznaczonych dla deputacji miejscowej komisji porządkowej, wysłany przez RZT, wyruszył 6 V z oddziałem do ziemi liwskiej, w której jego ojciec i on posiadali majątek Czarnogłów. Celem misji było przyspieszenie akcesu ziemi liwskiej do insurekcji, organizacja tamtejszego pospolitego ruszenia, wybory komendantów oraz uaktywnienie komisji porządkowych i podatkowych. Ś. z oddziałem wojska przybył 7 V do Liwu i spotkał się z sejmikującą szlachtą, która w tym dniu dokonała akcesu do powstania. Na nadzwycz. posiedzeniu deputacji 10 V naświetlił cel wizyty oraz przedstawił konieczność mobilizacji militarnej i finansowej; sam przekazał na cele powstańcze 1 tys. złp. Zaproszony przez deputację do wspólnych obrad i do pomocy w zorganizowaniu m.in. kancelarii deputacji, wybrany też został na rotmistrza milicji ziemiańskiej z parafii wiśniewskiej (generałem ziemiańskim był Ignacy Hryniewicz). Raport o stanie prac deputacji i postępie w organizowaniu struktur policyjnych i militarnych przesłał do RZT 12 V. Podobnie jak inni emisariusze wrócił do Warszawy po dwóch tygodniach, 21 V. Dn. 6 VI został mianowany regentem Rady Najwyższej Narodowej (RNN) do odbierania przychodzących memoriałów, a 4 VII RNN poleciła wydz. skarbu, żeby wypłacono ratę kwartalną pensji (za okres 1 VI — 31 VIII), w tym 1 tys. złp. dla Ś-ego. Jego dalsze losy powstańcze nie są znane.
Po trzecim rozbiorze w r. 1795 dobra Ś-ego w ziemi liwskiej znalazły się w Nowej Galicji w zaborze austriackim. Wg Prota Lelewela Ś. na przełomie l. 1806 i 1807 próbował przedostać się do zajętej przez wojska napoleońskie Warszawy, lecz został schwytany i uwięziony w Ołomuńcu. Po wkroczeniu w maju 1809 wojsk Ks. Warsz. do tzw. Galicji Zachodniej wrócił do służby publicznej i latem t.r. został komisarzem wojennym dep. siedleckiego. Wiosną 1810 wszedł w spór z władzami cywilnymi i 4 VIII t.r. został uwolniony od służby. Powrócił jednak do administracji wojskowej i 17 IV 1812 został komisarzem wojennym I kl. tego departamentu. Na przełomie l. 1812 i 1813 przeszedł być może do służby liniowej w stopniu podpułkownika. Za zasługi wojenne został odznaczony zapewne w r. 1813 Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari. Wg Lelewela dostał się podczas odwrotu po bitwie pod Lipskiem w październiku t.r. do niewoli pruskiej i w Weissenfels znalazł się wśród skazanych na śmierć; wyroku jednak nie wykonano i Ś. wrócił do kraju.
W Król. Pol. wszedł Ś. do rady woj. mazowieckiego: w l. 1818—22 z pow. stanisławowskiego, w l. 1822—6 z pow. siennickiego i w l. 1826—30 ponownie z pow. stanisławowskiego. Na sejmiku w Węgrowie (24—26 II 1822) pomógł Lelewelowi w uzyskaniu poselstwa z pow. węgrowskiego na sejm Król. Pol. Z pow. stanisławowskiego został obrany posłem na sejm 1825 r., a następnie na sejm 1830 r. W czasie powstania listopadowego, Ś., jeden z bardziej sumiennych posłów, był zaliczany do stronnictwa ugody i zimą 1831 skłaniał się do rozmów z carem; Maurycy Mochnacki uważał go za stronnika Rosji. Mimo to Ś. podpisał 25 I t.r. akt detronizacji Mikołaja I. Należał do nielicznych (obok m.in. Władysława Ostrowskiego i Walentego Zwierkowskiego), którzy swym chłopom walczącym w powstaniu przekazali po sześć mórg ziemi. Po klęsce pod Ostrołęką opowiadał się w czerwcu za zmianą Rządu Narodowego Król. Pol., kierowanego przez Adama Jerzego Czartoryskiego, a w wystąpieniu sejmowym 10 VI krytykował politykę finansową władz powstańczych. W pracach sejmu uczestniczył do końca sierpnia. Po kapitulacji Warszawy (7—8 IX) i przeniesieniu obrad sejmu do Zakroczymia pozostał w stolicy. Po upadku powstania wrócił do swych majątków w ziemi liwskiej i w r. 1837 wylegitymował się ze szlachectwa w Król. Pol. Zapewne uzyskał amnestię, skoro na mocy decyzji Namiestnika Król. Pol. I. Paskiewicza z 17 VI 1836 otrzymał pożyczkę w wysokości 15 tys. złp. jako wsparcie z powodu strat wojennych poniesionych w Wierzbnie i okolicy w czasie powstania, a decyzją Namiestnika z 16 VII 1837 pożyczkę umorzono.
Ś. dokonał 7 IV 1800 podziału majątku z siostrą, Anną Dzierzbicką. Podczas ustalania nowej hipoteki przedstawił jako mieszkaniec Wierzbna 17 VI 1820 w Warszawie dokumenty zaświadczające posiadanie odziedziczonych po rodzicach dóbr: Czarnogłów, Wólka Czarnogłowska, Wyględówek i Zimnowoda (ziemia liwska, parafia Wiśniew) i Wierzbno (pow. stanisławowski, woj. mazowieckie). Wartość tych dóbr, wraz z zakupioną 2 VII 1805 od Szymona Milewskiego cząstką na Klukach, objętych protokołem nowej regulacji hipotek, wyceniono 21 VII 1821 na 299406 złp. 1 gr. Żona wniosła Ś-emu część Wierzbna, Janówka, Cierpiąt (folwark i wieś), kolonię Soboń Joanin, Wólkę Świniarską, «nomenklatury» Kazimierzów i Szczepanów, przeznaczone na kolonie, części na Falbogach Kałuskich i plac nad Bugiem w dobrach Niegowie z przyległościami, większość położona w parafii Wierzbno. Pozostałe części tych wsi Ś. odkupił w r. 1800 od Pankracego Dunina Tomasiewicza za 7 tys. złp. oraz uzyskał w r. 1816 w drodze zamiany z Wincentym Tomasiewiczem (na sumę 214 tys. złp.).
Ś. uczestniczył w życiu gospodarczym i finansowym. Na początku XIX w. prawdopodobnie sprowadził do swoich dóbr osadników tzw. olędrów, którzy skolonizowali podmokłe tereny w dobrach Wierzbno i założyli wieś Świdno. Podzielił na parcele i zagospodarował tereny bezpośrednio przyległe do Wierzbna m.in. Soboń (wcześniej Soboń Joanin — od imienia żony) i Wólka (dawniej Wólka Świniarska). Dn. 31 X 1831 podpisał kontrakt z polskimi kolonistami wsi Soboń i Wólka Świniarska. W Warszawie, w kancelarii regenta woj. mazowieckiego Wincentego Ostrowskiego, przystąpił 18 VIII 1825 do Tow. Kredytowego Ziemskiego. Korzystał z kredytów Towarzystwa zabezpieczając je na swych dobrach. Udzielał kaucji dla różnych przedsięwzięć gospodarczych, m.in. 9 XII 1833 założył z żoną kaucję w wysokości 90 tys. złp., zabezpieczoną na kapitale własnym, za bankierów i przedsiębiorców: Maurycego Bluma i Salwiana Jakubowskiego, dzierżawców loterii Król. Pol. Ś. zmarł 10 V 1838 w Wierzbnie.
W zawartym w r. 1797 małżeństwie z Joanną z Wodzińskich h. Jastrzębiec (ok. 1776 — 16 IV 1849), córką Józefa, podkomorzego liwskiego (?), i Gabrieli Anieli z Woronieckich (ok. 1736 — 1818), w drugim małżeństwie żoną Tadeusza Dunina Tomasiewicza (Tomaszewicza), szambelana, miał Ś. synów: Kazimierza Oktawiana (1804 — po 1860), dziedzica Zimnowody, a następnie Wierzbna, Cierpięt i części na Falbogach Kałuskich, prawnika, żonatego z Heleną z Kuszlów (1830—1913), Józefa Napoleona (ok. 1811 — 1886), dziedzica Janówka i Żabieńca w pow. garwolińskim, żonatego najpierw (od r. 1838) z Julią Teklą Salomeą Świdzińską (ur. ok. 1811), być może od r. 1847 z Joanną Świerżyńską (zm. 1856), a od r. 1861 z Teklą (Teofilą) Michałowską (1836—1886), oraz córki: Emmę Kazimierę Mariannę (ur. 1801), żonę od r. 1842 Jana Duchnowskiego (zm. 1854), Anielę Teresę (1802—1837), poślubioną w r. 1829 Józefowi Zagajewskiemu, właścicielowi Dąbia Kujawskiego, Paulinę Magdalenę (ur. 1805), poślubioną w r. 1835 Ignacemu Garczyńskiemu (1800—1850?), asesorowi Trybunału woj. augustowskiego, Karolinę Marcjannę (ur. 1808) i Eufemię Izabellę Lukrecję (ur. 1812), wydaną w r. 1840 za mąż za Jana Mikoszewskiego, pisarza sądu pokoju w Warszawie.
W tym czasie działał także Szczepan (Stefan) Świniarski (1805—1837), pochodzący z Wielkopolski, powstaniec listopadowy, podporucznik 21. pp liniowej, zmarły na emigracji we Francji.
Bartkowski J., Spis Polaków zmarłych na emigracji od roku 1831, w: Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., VII/VIII s. 426; Gerber, Studenci Uniw. Warsz.; Łoza S., Virtuti Militari 1792—1819, s. 93 (mszp. w posiadaniu autora); Senatorowie, posłowie i deputowani Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, W. 2002 s. 91; Sęczys, Legitymacje Król. Pol.; — Chojnacki A., Żołnierze w społeczeństwie regionu siedleckiego w latach 1795—1831, Radzyń Podlaski—Siedlce 2015; Chojnacki A., Jastrzębska K., Finanse wojskowe regionu siedleckiego w latach 1809—1810, w: Siedlce w dobie napoleońskiej 1809—1815, Red. A. Rogalski, Siedlce 2009 s. 48, 55, 59; Działalność Deputacji Komisji Porządkowej ziemi liwskiej w 1794 r., „Wschodni Roczn. Human.” T. 1: 2004 s. 98—101; Gembarzewski, WP 1807—14, s. 261; Jaworowski T. Z., Historia ziemi Wierzbińskiej, Wierzbno 2012; Karpińska M., „Nie ma Mikołaja!”. Starania o kształt sejmu w powstaniu listopadowym 1830—1831, W. 2007; Kołodziejczyk A., Pułkownik Ludwik Kamiński (1786—1867), „Zesz. Korytnickie” T. 4: 2011 s. 54; Księga pamiątkowa w 50-letnią rocznicę powstania roku 1830 zawierająca spis imienny dowódców i sztabs-oficerów tudzież oficerów, podoficerów i żołnierzy Armii Polskiej w tymże roku Krzyżem Wojskowym „Virtuti Militari” ozdobionych, Lw. 1881 s. 64; Mycielski M., Rząd Królestwa Polskiego wobec sejmików i zgromadzeń gminnych 1815—1830, W. 2010 s. 272—3; Ramotowska F., Władze centralne Powstania Listopadowego 1830/1831 r., w: Archiwum Główne Akt Dawnych. Przewodnik po zasobie, W. 1998 II 337; Roguski M. Z., Drobna szlachta parafii korytnickiej ziemi liwskiej w końcu XVIII wieku, „Zesz. Korytnickie” T. 2: 2010 s. 23, 31; Smoleński W., Mieszczaństwo warszawskie w końcu wieku XIX, W. 1976 s. 110; tenże, Publicyści anonimowi z końca wieku XVIII, „Przegl. Hist.” T. 14: 1912 s. 323; Spazier R. O., Historia powstania narodu polskiego w roku 1830 i 1831, Paryż 1833 s. 77; Zahorski A., Centralne instytucje policyjne w Polsce w dobie rozbiorów, W. 1959; Zajewski W., Walki wewnętrzne ugrupowań politycznych w powstaniu listopadowym 1830—1831, Gd. 1967; Zalewski L., Szlachta ziemi liwskiej. Sejmiki. Urzędy. Herbarz, W. 2005 s. 58, 63, 170; Ziemia Liwska. Ludzie. Miejscowości. Wydarzenia, W. 2002 s. 79, 96—7; Ziółek S., Sejm Królestwa Polskiego w okresie powstania listopadowego 1830—1831, W. 2007 s. 196, 233—4, 323; Zwierkowski W., Rys powstania, walki i działań Polaków 1830 i 1831 roku, W. 1973 s. XIX; — Akty powstania Kościuszki, I, II; Diariusz Sejmu z r. 1830—1831, Wyd. M. Rostworowski, Kr. 1907—12 I—VI; Lelewel P., Pamiętnik i diariusz domu naszego, Oprac. J. Lelewel-Friemanowa, Wr. 1966; Mochnacki M., Powstanie Narodu Polskiego w roku 1830 i 1831, W. 1984 II 352; Opis żałobnego Obchodu po wiekopomnej pamięci Najjaśniejszym Aleksandrze I, W. 1829 s. XIV; Wężyk W., Kronika rodzinna, Oprac. M. Dernałowicz, W. 1987 — „Gaz. Korespondenta Krajowego i Zagran.” 1825 nr 77 (dod. z 14 V) s. 1044; „Gaz. Rządowa Król. Pol.” 1838 nr 209 s. 1618, nr 286 s. 2165; „Gaz. Warsz.” 1828 nr 208; „Goniec Krak.” 1831 nr 108; Kalendarzyk polityczny na rok 1792 (pijarski), W. 1791; „Korespondent Warsz.” 1792 nr 72; „Kur. Pol.” 1831 nr 538; „Kur. Warsz.” 1822 nr 38, 1886 nr 167b; „Monitor Warsz.” 1825 nr 155; Nowy Kalendarzyk Polityczny na l. 1819—30; „Polak Sumienny” 1831; „Przegl. Hist.” 2003 z. 3 s. 277, 281, 289; „Przew. Warsz.” 1827 cz. 1 s. 82; „Wiad. Krajowe i Emigr.” 1837 nr 36; — AGAD: Dz. II Rada Stanu (zespół 185), nr 142 s. 87, Arch. Król. Pol., t. 153 k. 75v, t. 177 k. 1v, t. 241 k. 181, t. 253 k. 75, Kom. Rządowa Przychodów i Skarbu, Akta specjalia dot. kasy wojsk. dep. siedleckiego, sygn. 1165 (Aneks. Wypisy z ksiąg kasowych siedleckiej Dyrekcji Skarbu), s. 55, 59, Kom. Woj. Maz. Rząd/Rząd Gubernialny Warsz. (zespół 227), Wydz. Policyjny, sygn. 10116, 10157, 10557 (zespół 227/II), Wydz. WRiOP, 4881—2, KK 41 s. 418—23, Zbiór Popielów, nr 325 k. 23; AP w Siedlcach: Akta stanu cywilnego Wierzbno 1818, k. 4/10, Akta parafii Wierzbno 1838 r., zespół 235, sygn. 13 s. 16/11, 1861 k. 23v/6, Akta parafii Mińsk 1838, s. 176/29, Akta stanu cywilnego Wiśniew 1812, k. 6/25, 1814 k. 28/18, Księga Hipoteczna Węgrowa, nr 481, Wierzbno, Księga Hipoteczna Czarnogłowia, nr 343 (83), Prefekt dep. siedleckiego, sygn. 62/300/0/50; B. Narod.: sygn. 9553 s. 156—6v (list Lelewela); Parafia rzymskokatol. w Wiśniowie: Liber Baptisatorum 1798—1825, k. 29—30, 32—34v, 35v; — Informacje Andrzeja Sikorskiego i Piotra Dmochowskiego z W. na podstawie kwerend. w prasie i w AP w Siedlcach oraz parafii rzymskokatol. w Wiśniowie.
Mariusz Machynia