Ruciński Szczęsny (1867–1926), działacz Tow. Gimnastycznego «Sokół». Ur. 30 V w Przeworsku, był synem Alfreda i Karoliny z Malickich.
O wykształceniu R-ego brak pewnych informacji: w ankietach personalnych podawał R., że ukończył VI klas gimnazjum w Wadowicach (1883), a w dwa lata później złożył egzamin na asystenta farmacji, bądź że studiował farmację na UJ; fakty te nie znajdują potwierdzenia w sprawozdaniach gimnazjum i w aktach UJ. Natomiast wiadomo, że od 17 roku życia uczył się gimnastyki, początkowo w Zakładzie Gimnastycznym Aleksandra Gędłka, a następnie w Tow. Gimnastycznym (TG) «Sokół» w Krakowie, którego był członkiem od r. 1885. Po ukończeniu w r. 1886 kursu gimnastyki był do r. 1890 nauczycielem gimnastyki w «Sokole» krakowskim. Dn. 31 X 1893 złożył państwowy egzamin nauczycielski z gimnastyki i otrzymał uprawnienia do nauczania tego przedmiotu w szkołach średnich. Od r. 1891 był zastępcą naczelnika, a od r. 1894 do r. 1914 naczelnikiem TG «Sokół» w Krakowie. Należał do inicjatorów reformy systemu gimnastycznego w sokolstwie polskim na terenie Galicji. W «Sokole» krakowskim piastował również funkcje członka wydziału, bibliotekarza (1896–1913) i gospodarza (1908–9). Prócz tego działał jako członek i zastępca naczelnika w Związku Polskich Gimnastycznych Towarzystw Sokolich (ZP GTS) w Austrii, oraz jako naczelnik grona nauczycielskiego I Okręgu «Sokoła» w tymże związku. Brał w r. 1902 udział z ramienia ZP GTS w kursie gimnastyki szwedzkiej w Zagrzebiu i we Lwowie.
W r. 1901 był R. redaktorem „Przeglądu Gimnastycznego”. Ogłosił też kilkanaście artykułów i podręczników z zakresu gimnastyki i innych dziedzin ćwiczeń, m. in. opracowany wraz z F. Walcem Podręcznik musztry dla jazdy konnej (Kr. 1896), a wraz z Z. Wyrobkiem Zapasy na tułów i ramiona (Kr. 1897), poza tym Ćwiczenia wolne („Przegl. Gimnastyczny” 1897 nr 11), O ćwiczeniach bez przyrządów (tamże 1899 nr 5), Ćwiczenia lancą (Kr. 1901), Zbiorek ćwiczeń dla zastępów wyższych na zlot w 1903 r. („Przewodnik Gimnastyczny ” 1903 nr 3). W okresie reformy systemu gimnastyki (1905–6) był inicjatorem wprowadzenia do ćwiczeń gimnastycznych ćwiczeń o charakterze wojskowym (z lancą-kosą i karabinkiem). W l. 1895–1914 organizował liczne kursy instruktorskie i nauczycielskie, urządzane przez «Sokoła», i na kursach tych wykładał. W l. 1905–6 był kierownikiem i instruktorem podobnych kursów w Warszawie. Był też czołowym organizatorem i autorem techniczno-gimnastycznej części programów zlotów związkowych i okręgowych sokolstwa, zwłaszcza Zlotu Grunwaldzkiego w Krakowie w r. 1910.
W r. 1913 został powołany przez Senat Akademicki UJ na nauczyciela gimnastyki i lekkiej atletyki w Studium Wychowania Fizycznego UJ, które prowadziło ćwiczenia dla ogółu studentów. Przez dwa lata był komendantem Sokolich Drużyn Polowych (SDP) okręgu krakowskiego, które później weszły w skład II Brygady Legionów Polskich. W r. 1914 ukończył konspiracyjny kurs oficerski dla instruktorów SDP pod kierownictwem płka Zygmunta Zielińskiego i kurs jazdy konnej.
Po wybuchu pierwszej wojny światowej wstąpił we wrześniu 1914 do 2 p. piechoty Legionów Polskich, w którym został dowódcą batalionu w stopniu kapitana. W l. 1915–18 był m. in. komendantem stacji zbornej Legionów Polskich w Wadowicach i w Piotrkowie. W listopadzie 1918 brał udział w rozbrajaniu austriackich oddziałów okupacyjnych w Piotrkowie, a następnie był tu m. in. komendantem placu. Od lutego 1920 pełnił funkcję referenta sportu w Dowództwie Okręgu Generalnego Kielce, a od czerwca t. r. był inspektorem wychowania fizycznego w tym okręgu. W dn. 15 VII 1920 został mianowany majorem. W r. 1921 ukończył kurs informacyjny w Centralnej Wojskowej Szkole Gimnastyki i Sportów w Poznaniu. W dn. 8 II 1922 został przeniesiony do rezerwy.
Powrócił R. wówczas do pracy w «Sokole» krakowskim. Oprócz funkcji naczelnika «Sokoła» w Krakowie objął w r. 1923 funkcję naczelnika Dzielnicy Krakowskiej «Sokoła» i naczelnika Związku Towarzystw Gimnastycznych «Sokół» w Polsce. W l. 1922–4 był R. również wykładowcą i instruktorem gimnastyki na Rocznych Państwowych Kursach Wychowania Fizycznego przy UJ i nauczycielem wychowania fizycznego w Gimnazjum Św. Jacka w Krakowie (1922–5). Miał godność członka honorowego T. G. «Sokół». R. zmarł nagle 9 I 1926 w Krakowie, pochowany został na cmentarzu Rakowickim. Odznaczony był m. in. Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych.
R. był żonaty z Walerią z Kaweckich.
Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich, W. 1917; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928; – Szczepański K., Klejnoty Wisły. Jubileusz 30-to letni Oddziału Wioślarskiego Sokoła Krakowskiego 1892–1923, Kr. [b. d. w.] s. 18; – Sprawozdanie Wydziału Towarzystwa gimnastycznego „Sokół” w Krakowie z czynności… za l. 1885–1914, [Kr.]; – „Ilustr. Kur. Codz.” 1926 nr 11 s. 9; Legionista Polski, Kalendarz Naczelnego Komitetu Narodowego na rok 1916 s. 190 (występuje bez imienia); „Przegl. Gimnastyczny” 1897–1901; Przewodnik Gimnastyczny „Sokół”, 1926 nr 2 s. 13–14 (fot.); „Wych. Fizyczne” 1922 z. 7–9 s. 103–4, 1924 z. 7–12 s. 119, 1926 z. 2 s. 132; – Arch. UJ: S-II 663, L. 751; B. Gł. Akad. Wych. Fizycznego w Kr.: Toporowicz K., Powstanie i działalność Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Krakowie na polu wychowania fizycznego i sportu pod koniec XIX i na początku XX wieku (1885–1914), Kr. 1964 passim (mszp.); CAW: Akta personalne R-ego (fot.); – Rejestr Cmentarza Rakowickiego w Kr.; Urząd Dzielnicowy Kraków-Podgórze: Akta stanu cywilnego; – Kubalski E., Z przeżyć i wspomnień sokolickich, Kr. 1946 s. 13–14 (mszp. pamiętnika w posiadaniu H. Kubalskiej).
Kazimierz Toporowicz