INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Tadeusz Radoński  

 
 
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Radoński Tadeusz (1804–1873), ziemianin, powstaniec 1830/31 r., poseł na sejm pruski. Ur. 18 II w Grodzisku w Poznańskiem, był synem Piotra, właściciela majątku Prochy, i Joanny z Kierskich, kasztelanki kamieńskiej, bratem Anastazego (zob.).

R. uczył się w Gimnazjum Św. Marii Magdaleny w Poznaniu, prawdopodobnie należał wówczas do organizacji Polonia. Po maturze w r. 1824 studiował przez trzy lata prawo na uniwersytecie berlińskim. Był «niezwykle wysokiego wzrostu …chudej i prostej postawy» (M. Motty). Po powrocie do kraju wziął w dzierżawę wieś Tulce (pow. średzki). Po wybuchu powstania listopadowego wyruszył do walki, podobnie jak pięciu z jego siedmiu braci. Zaciągnął się 16 II 1831 do 2 kompanii pozycyjnej artylerii pieszej ppłk. Franciszka Piętki. W bitwie pod Grochowem (25 II) został ranny w głowę, awansował na podoficera i 15 III odznaczony został Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari. W składzie dywizji gen. Antoniego Giełguda uczestniczył w wyprawie na Litwę. Dn. 13 VI 1831 R. otrzymał stopień podporucznika. Wraz ze swoją kompanią przeszedł obok innych jednostek należących do oddziału gen. Franciszka Rohlanda do Prus, przedostał się jednak na powrót do Król. Pol. i przybył do Warszawy. W stopniu porucznika otrzymał przydział do parku rezerwowego artylerii. Z korpusem gen. Macieja Rybińskiego przekroczył pod Brodnicą ponownie granicę pruską i internowany został w miejscowości Eichwalde (dziś Dąbkowo) koło Elbląga, a następnie w Lidzbarku.

Wróchwszy do Wielkopolski R. ponownie objął dzierżawę wsi Tulce, ale po ślubie (1832) z Emilią Lipską, córką radcy powiatowego w Wągrowcu Jana Lipskiego, z jej pomocą finansową nabył majątek Kociałkowa Górka (pow. średzki). Zyskawszy silniejsze oparcie finansowe, rozpoczął także działalność w gronie osób inicjujących pracę organiczną w Wielkopolsce. Przewodniczył Tow. Rolniczemu w Środzie i brał udział w próbach stworzenia Centralnego Tow. Rolniczego (1845–6), działał także w lokalnej czytelni i Kasynie Polskim. W lutym 1845 brał już udział w ruchu spiskowym, w Centralizacji Poznańskiej, przewidziany na komisarza pow. średzkiego. Aresztowany wraz z całą grupą spiskowców, siedział w Sonnebergu i w berlińskim «Hausvogtei» (więzieniu), a w procesie 1847 r. skazany został (2 XII) na osiem lat fortecy, utratę kokardy i szlachectwa. Uwolniła go, jak innych, rewolucja marcowa 1848 r. w Berlinie. Udziału w wypadkach 1848 r. nie brał, ale wypełniał nakazy Komitetu Narodowego i w swoim obwodzie przygotowywał mieszkańców do powstania.

Po rewolucji działalność R-ego wyraźnie osłabła; jeszcze w r. 1853 objął po rezygnacji brata Anastazego mandat średzki do sejmu pruskiego, gdzie należał do grupy ugodowców, w Berlinie niczym się nie wyróżnił, a po upływie kadencji (w r. 1855) poświęcił się pracy na roli. W r. 1863 agitował w Poznańskiem na rzecz powstania. Po śmierci żony Kociałkową Górę przekazał synowi Sewerynowi, a sam, zdeprymowany śmiercią pięciu braci, przeniósł się do córki w Belęcinie w pow. wschowskim. Przez pewien czas mieszkał w Poznaniu. Zmarł 6 IX 1873 w Belęcinie, pochowany został 11 IX w Poznaniu.

Z małżeństwa z Emilią z Lipskich (1811 – 7 I 1867), miał R. córki: Wandę, zamężną za ziemianinem Hipolitem Bronikowskim, Antoninę, zamężną za jego bratem Stanisławem, Władysławę, żonę dra Józefa Koszutskiego, oraz syna Seweryna.

Seweryn (1835–1909), właściciel Psiego Pola (pow. krotoszyński) i Kociałkowej Góry, już w czasie studiów w Berlinie (1855) służył pomocą przy kontaktach emigracji z Wielkopolską. W r. 1863 należał do tzw. Komitetu Działyńskiego, z jego ramienia był komisarzem cywilnym w pow. krotoszyńskim, gdzie organizował pomoc dla powstania. W procesie berlińskim, wobec braku dowodów, został zwolniony z aresztu (25 IX 1864). W r. 1872 był jednym z założycieli Tow. Oświaty Ludowej. Prawdopodobnie w r. 1877 lub w l. 1879–86 reprezentował okręg krotoszyńsko-pleszewski w sejmie pruskim. Założył kółko rolnicze w Pobiedziskach, później był wiceprzewodniczącym kółek rolniczych.

 

Wojtkowski, Bibliogr. historii Wpol.; Żychliński, I 333, III 225; – Handelsman M., Adam Czartoryski, W. 1950 III (dotyczy Seweryna); Jackowski T. G., W walce o polskość, Kr. 1972 (dotyczy Seweryna); Jakóbczyk W., Studia nad dziejami Wielkopolski, P. 1951 I; Karwowski, Hist. W. Ks. Pozn., I, II; W setną rocznicę powstania listopadowego, 1830/31–1930/31, Lw. 1931 s. 159; Żychliński, Kronika rodzin, s. 361–2; – Anklageschrift wegen Hochverraths, (1847), s. 95–6; Motty M., Przechadzki po mieście, W. 1957 I–II; Żmichowska N., Listy, Wr. 1960 II; – „Czas” 1873 nr 209; „Dzien. Pozn.” 1873 nr 207, 214; „Kur. Pozn.” 1873 nr 205; – AGAD: Papiery gen. Rohlanda t. II, k. 7.

Adam Galos

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Obrona Warszawy w 1831 r.

Powstańcy i cywile opanowali miasto już 30 listopada 1830 r. Namiestnik carski i garnizon rosyjski ewakuował się. Warszawa stała się centrum polityczno-administracyjnym i wojskowym powstania listopadowego,......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Fryderyk Franciszek Chopin

1810-02-22 - 1849-10-17
pianista
 

Aleksander Piotr Czekanowski

1833-02-12 - 1876-10-30
geolog
 

Józef Maria Grassi

1757-04-22 - 1838-01-07
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Alojzy Rejchan

1807-06-22 - 1860-11-06
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.