Cieszkowski Teodor Leon (1833–1863), dowódca powstańczy. Jeden z siedmiu synów Stanisława i Henryki z hr. Krasickich, urodzony 30 III w dziedzicznym majątku Ochnówce na Wołyniu w pow. włodzimierskim. Kształcił się na wydziale medycznym Uniwersytetu Kijowskiego, należąc do grona zamożniejszej młodzieży. Skutkiem popełnienia rozmaitych sprawek, uwłaczających godności studenta uniwersytetu, sąd koleżeński po nagromadzeniu dostatecznych dowodów winy C-go skazał go na opuszczenie uniwersytetu. C. wyjechał z kraju, wstąpił do świeżo założonej przez Mierosławskiego szkoły wojskowej w Cuneo, a podobno służył również w szeregach Garibaldiego. Po wybuchu powstania styczniowego przybył do Krakowa i wstąpił do formującego się oddziału Kurowskiego w Ojcowie. Mianowany oficerem, zaniedbywał zupełnie służbę bezpieczeństwa w obozie, za co karany był parokrotnie, i to bardzo dotkliwie.
Zupełną rehabilitację uzyskał C. dopiero w boju. Na czele 60 ochotników rozpędził rosyjską straż graniczną w Michałowicach, a w napadzie na Sosnowiec trzykrotnie prowadził swoich kosynierów do szturmu na budynek stacji kolejowej, w którym liczna załoga nieprzyjacielska się zabarykadowała. Zabito pod nim konia, przestrzelono mu prawą rękę, mimo to, zebrawszy rozprószonych powstańców, po zaciętej walce budynek zdobył. Mianowany komendantem Dąbrowy, zorganizował tu C. oddział z 200 ludzi i dał inicjatywę do sporządzenia dział, zachęcony do tego przez urzędników i robotników hutniczych. Sporządzono 6 armatek, z których tylko dwie wytrzymały próbę ognia. Za męstwo okazane pod Sosnowcem został C. mianowany podpułkownikiem. Po krótkim leczeniu się z rany w szpitalu hr. Potockich w Krzeszowicach wyruszył C. na czele swego oddziału w Kaliskie, gdzie się bił pod Pańkami, a wróciwszy znów na terytorium woj. krakowskiego, stoczył zwycięską potyczkę pod Mrzygłodem (1 III), po której połączył się z oddziałami Langiewicza pod Pieskową Skałą. Wysłany do formowania oddziału w okolicę Piotrkowa, wszedł do Radomska, zabrał kasę, zdobył kilka koni, lecz w bitwie pod Kuźnicą Masłowską (22 III) zmuszony był z niedużymi stratami cofnąć się na Radoszowice. Tu zaatakował energicznym uderzeniem Moskali, zmuszając ich do ucieczki (dwie kompanie piechoty i setkę jazdy), sam zaś ze swym oddziałem, straciwszy kilku zabitych i kilkunastu rannych, zwrócił się na północ. Pod Broszęcinem, mając przy sobie tylko 28 konnych, którzy stanowili zawiązek nowego oddziału, napadnięty został przez 500 przeszło Moskali, piechoty i kozaków. Wywiązała się nierówna walka, w której zaraz na początku został C. ranny w piersi. Uprowadzony przez towarzyszy broni z pola walki do dworu w Leśniakach, został tam przez kozaków wyśledzony i okrutnie zamordowany 10 IV 1863.
Portret u Grabca, Rok 1863, i u Tokarza, Kraków.
Kolumna, Pamiątka, II, dodatek; Przyborowski, Dzieje, I 241–2; Zieliński, Bitwy i potyczki, 160, 163, 166, 192–6; Tokarz W., Kraków w początkach powst. styczn., II; W czterdziestą rocznicę, 546–8; Lasocki W., Wspomnienia z mojego życia, I; Chołodecki, Dowódcy; List C-go do J. Kraszewskiego z 11 III 1863, pisany z Krzeszowic, rkp. B. Jag.; Arch. diecezjalne w Łucku, Księga urodzin parafii włodzimierskiej.
Justyn Sokulski